QTO - Hơn nửa thế kỷ trước, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước vĩ đại, lịch sử đã ghi dấu cuộc chiến đấu 81 ngày đêm khốc liệt bảo vệ Thành Cổ Quảng Trị. Đó là khúc tráng ca được viết bằng máu xương của hàng vạn chiến sĩ từ khắp mọi miền Tổ quốc. Họ đã đến, đã chiến đấu và mãi mãi gửi lại thanh xuân trong lòng đất mẹ Quảng Trị nhưng tinh thần và những câu chuyện bất tử của các anh hùng liệt sĩ sẽ luôn sống mãi trong lòng mỗi người dân Việt Nam.

Mảnh đất thiêng Thành Cổ

Dọc theo dặm dài đất nước, có những vùng đất mà mỗi lần ghé qua, bước chân mỗi người như chậm lại bởi nơi ấy, dưới lớp bụi mờ của thời gian, mỗi tấc đất, mỗi nhành cây, ngọn cỏ đều thấm đẫm máu xương và thanh xuân của cả một thế hệ anh hùng. Thành Cổ Quảng Trị chính là một chốn thiêng như thế.

Mỗi người trẻ đều có một cách riêng để tri ân lớp cha anh đi trước - Ảnh: A.T

Nhà thơ Phạm Đình Lân trong một lần trở lại thăm chiến trường xưa Thành Cổ Quảng Trị, đã gói trọn niềm xúc động nghẹn ngào ấy qua tác phẩm “Tấc đất Thành Cổ” với bốn câu thư lay động lòng người:

“Nhẹ bước chân và nói khẽ thôi

Cho đồng đội tôi nằm yên dưới cỏ

Trời Quảng Trị trong xanh và lộng gió

Ru mãi bài ca bất tử đến vô cùng”.

“Bài ca bất tử ấy” dường như đã được viết sẵn trong những kỷ vật để lại của người nằm xuống…

Giữa không gian trầm mặc của Bảo tàng Thành Cổ Quảng Trị, chiếc tủ kính trưng bày bản phục dựng bức thư đã úa màu thời gian của liệt sĩ Lê Văn Huỳnh-người lính công binh năm ấy, luôn níu bước chân người ở lại. Mười trang giấy được anh nắn nót viết vào ngày thứ 77 của cuộc chiến đấu 81 ngày đêm bảo vệ Thành Cổ mùa hè năm 1972. Từng nét chữ mang theo một dự cảm lạ kỳ, nhưng vượt lên trên tất cả là sự bình thản của một trái tim trẻ tuổi sẵn sàng dâng hiến cho Tổ quốc. Trước lúc vĩnh viễn nằm lại dưới lòng đất mẹ, anh đã viết: “Thôi mẹ nhé đừng buồn, coi như con đã sống trọn đời cho Tổ Quốc”. Anh cũng để lại những lời dặn dò cho người vợ mới cưới: “Khi hòa bình, em hãy vào Quảng Trị tìm anh...”.

Lời nhắn nhủ tưởng chừng như là một lời hẹn ước riêng tư gửi người vợ trẻ năm nào, qua hơn nửa thế kỷ, trở thành tiếng gọi thiêng liêng…

Những bức ký họa

Dưới cái nắng trong veo của một buổi sớm mùa thu, Thành Cổ Quảng Trị yên bình, như chưa từng chịu sự tàn khốc của bom đạn. Giữa khoảng lặng linh thiêng ấy, những người trẻ thuộc Câu lạc bộ (CLB) Trạm Ký đến từ thành phố Đà Nẵng lặng lẽ tìm về đây. Hành trang của họ mang theo không chỉ là bảng màu, giá vẽ, mà còn là những trái tim tuổi trẻ tràn đầy nhiệt huyết và lòng tri ân sâu sắc.

Họa sĩ Nguyễn Hải Quân, thành viên CLB Trạm Ký xúc động nói: “Tôi đã có dịp đi qua nhiều vùng miền đất nước để thực hiện ký họa, song đây là lần đầu tiên đến với Thành Cổ Quảng Trị. Từ nhỏ, tôi đã được đọc qua sách báo, được nghe rất nhiều câu chuyện về mùa hè đỏ lửa năm 1972 tại Thành Cổ. Thế nhưng, phải đến hôm nay, khi lần đầu tiên trực tiếp đặt chân lên mảnh đất này, cảm xúc trong tôi mới thực sự vỡ òa, rưng rưng và thiêng liêng đến khó tả”.

Trước khi đặt những nét cọ đầu tiên lên khung toan, các bạn trẻ lặng lẽ dạo quanh Thành Cổ. Họ dừng chân thật lâu bên đài tưởng niệm, lắng nghe tiếng chuông thỉnh vang vọng trong gió, như đang thầm thì kể lại câu chuyện về một thế hệ cha anh đã hiến dâng tuổi thanh xuân đẹp nhất cho hòa bình hôm nay.

Các thành viên CLB Trạm Ký thực hiện ký họa tại Thành cổ Quảng Trị - Ảnh: A.T

Với họa sĩ Nguyễn Anh Tài-một người con Quảng Trị, mặc dù đã có dịp đến Thành Cổ nhiều lần song mỗi lần quay trở lại đây, anh luôn có những xúc động khó tả. Trong chuyến đi lần này, Nguyễn Anh Tài, Chủ nhiệm CLB Trạm Ký chọn cho mình góc nhìn từ phía ngoài cổng tiền Thành Cổ, nơi mà theo anh là “cánh cổng thời gian” kết nối quá khứ và hiện tại để gửi gắm niềm cảm hứng sáng tác. Không chọn tả thực những khốc liệt, đau thương của chiến tranh, tác phẩm của họa sĩ Nguyễn Anh Tài hướng người xem đến sự bình yên và lòng biết ơn sâu sắc về giá trị hòa bình.

“Bức tranh tôi vẽ kể về câu chuyện của người cựu chiến binh đến thăm Thành Cổ vào một buổi tối với chất liệu sơn dầu. Trong màn đêm tĩnh mịch, tôi tập trung đi sâu vào sự tương phản giữa các mảng sáng-tối. Mảng tối hun hút chính là chiều sâu của ký ức, của những năm tháng gian khổ và mất mát; còn những khoảng sáng lung linh chiếu rọi lên bóng hình người lính già trở lại chiến trường xưa mang ý nghĩa của sự tri ân, niềm hy vọng và sự sống bất tử. Qua đó, tôi mong muốn thể hiện sự giao thoa giữa quá khứ và hiện tại, nơi người lính trở về để trò chuyện với những đồng đội còn nằm lại giữa đêm thiêng Thành Cổ”, họa sĩ Nguyễn Anh Tài chia sẻ.

Giữa không gian trầm mặc của di tích, Trình Ngọc Danh, sinh viên năm thứ ba Trường đại học Kiến trúc Đà Nẵng chăm chú hoàn thiện bức phác họa “Đèn thiên mệnh” trên đỉnh đài tưởng niệm trung tâm. Bằng những nét cọ mộc mạc cùng gam màu ấm áp, Danh chọn cách tái hiện ký ức lịch sử qua góc nhìn của riêng mình. “Là một sinh viên kiến trúc, tôi luôn nhìn các biểu tượng qua ngôn ngữ của đường nét và màu sắc.

Nhưng ở Thành Cổ Quảng Trị, “Đèn thiên mệnh” không đơn thuần là một chi tiết kiến trúc, mà là nhịp cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa cõi âm và cõi dương. Tôi chọn tông màu ấm để vẽ với mong muốn mang lại sự bình yên, ấm áp cho không gian nơi đây”, anh Trình Ngọc Danh, thành viên CLB Trạm Ký cho biết.

Với những người cựu binh từng một thời vào sinh ra tử tại Thành Cổ Quảng Trị, mảnh đất này là miền ký ức của máu và hoa. Cựu chiến binh (CCB) Nguyễn Thanh Bình, nguyên chiến sĩ trinh sát Tiểu đoàn 8, Tỉnh đội Quảng Trị, là một trong những chiến sĩ trực tiếp tham gia cuộc chiến đấu 81 ngày đêm bảo vệ Thành Cổ Quảng Trị, mùa hè năm 1972. Mỗi khi nhớ đồng đội, ông lại tìm về với Thành Cổ và đứng thật lâu trước đài tưởng niệm trung tâm, như thể đang tìm lại hình bóng và gọi tên từng người đồng đội năm xưa.

CCB Nguyễn Thanh Bình không hề hay biết rằng, hình ảnh của ông đã lọt vào tầm mắt của họa sĩ Nguyễn Hải Quân. Chân dung người cựu chiến binh bỗng trở thành chất liệu sống động, khơi nguồn cảm hứng cho bức ký họa đầy cảm xúc của họa sĩ trẻ.

“Ban đầu, khi hình dung về Thành Cổ, tôi định chọn những gam màu trầm và tối để diễn tả nỗi đau của chiến tranh. Nhưng khi đặt chân đến đây, vô tình nhìn thấy bóng lưng của một bác CCB đang lặng lẽ đứng trước đài tưởng niệm, cảm xúc trong tôi hoàn toàn thay đổi.

Tôi quyết định ký họa bóng lưng ấy bằng hai mảng màu đen-trắng giản dị. Dù ký ức xưa có mang màu trầm của gian khổ, thì bóng lưng ấy giữa Thành Cổ hôm nay vẫn là điểm tựa kết nối quá khứ với hiện tại, vừa trầm mặc, thiêng liêng, vừa chan chứa sự tri ân”, họa sĩ Nguyễn Hải Quân cho biết thêm.

Sự tri ân của thế hệ trẻ

Mỗi người trẻ khi đặt chân đến mảnh đất thiêng này đều mang theo một cách riêng để tri ân lớp cha anh đi trước. Những bức ký họa thực tế của CLB Trạm Ký như những trang nhật ký sống động bằng hình ảnh, thể hiện lòng biết ơn của thế hệ trẻ hôm nay gửi đến những người đã nằm lại.

CCB Trần Minh Ổn, Chi hội phó, Chi hội CCB danh dự Trung đoàn 27, Mặt trận B5 Quảng Trị, chia sẻ: “Mấy mươi năm trước, đồng đội tôi nằm lại nơi này nhiều lắm, đều ở cái tuổi mười tám, đôi mươi như các cháu bây giờ. Hôm nay trở lại đây, thấy các bạn trẻ không chỉ đến đây để tham quan, mà bằng cảm xúc và cọ vẽ để ghi lại lịch sử theo cách đầy trân trọng thế này, tôi thực sự rất xúc động. Sự tri ân của thế hệ hôm nay chính là niềm an ủi ấm áp lớn nhất đối với những người lính đã ngã xuống và cả những người trở về như chúng tôi”.

“Chiến tranh và đau thương là một phần lịch sử của Quảng Trị, nhưng đó không phải là tất cả những gì mảnh đất này có. Thông qua các bức ký họa, chúng tôi mong muốn giới thiệu đến bạn bè trong nước và quốc tế một góc nhìn khác về Quảng Trị. Nơi đây không chỉ có những vết thương chiến tranh trong quá khứ, mà đang từng ngày hồi sinh với vẻ đẹp bình yên, tràn đầy sức sống của hiện tại”, họa sĩ Nguyễn Anh Tài, Chủ nhiệm CLB Trạm Ký, thành phố Đà Nẵng chia sẻ thêm.

Ánh Tuyết