QTO - Mỗi dịp Quốc khánh 2/9, người dân xã Kim Phú lại náo nức hướng về sông Rào Nậy để tham gia, cổ vũ cho lễ hội đua thuyền truyền thống mừng Tết Độc lập. Càng gần đến dịp lễ, 2 bên bờ sông, tiếng trống hội, tiếng hò reo cổ vũ hòa cùng nhịp chèo khẩn trương trên dòng sông tạo nên không khí sôi động cả vùng quê cách mạng.

Tết độc lập trên đất Kim phú

Theo các cụ cao niên xã Kim Phú kể, lễ hội đua thuyền truyền thống của bà con nơi đây có từ năm 1927. Lúc đó, xã Kim Phú thuộc tổng Kim Linh, châu Bố Chính. Thời điểm này, bà con vừa làm xong đình làng Kim Bảng rồi tổ chức lễ cầu Đáo nhằm cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi.

Lễ cầu Đáo còn có nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, trong đó có hoạt động đua thuyền trên sông Rào Nậy. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, lễ cầu Đáo được chuyển sang tổ chức vào dịp 2/9 để mừng Tết Độc lập. Từ đó, đua thuyền đã trở thành nét văn hóa đặc sắc, niềm tự hào của người dân Kim Linh.

Ông Trương Văn Chuyên (75 tuổi), nguyên Bí thư Đảng ủy xã Minh Hóa (cũ) kể: “Ngày trước, các đội đua thuyền gồm có làng Cổ Liêm, Yên Thọ, Kim Bảng, Lạc Thiện, Tân Lý. Mỗi dịp lễ Quốc khánh, bà con lại kéo về các khúc sông Rào Nậy để tập luyện, thi đấu.

Mục đích của lễ hội là cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu; đồng thời rèn luyện sức khỏe, nâng cao kỹ năng ứng phó với sông nước, lũ lụt. Những dịp như thế, người dân địa phương và các vùng lân cận kéo đến rất đông vui”.

Đội đua thuyền thôn Tân Thiện tập luyện chuẩn bị cho giải đua thuyền truyền thống lần thứ I, xã Kim Phú - Ảnh: X.V

Trước khi diễn ra lễ hội, các làng đều tập hợp các trai tráng khỏe mạnh, chọn 4-5 thuyền rồi tổ chức đua nội bộ. Sau đó, lựa chọn các trai đua có sức khỏe, kỹ thuật tốt nhất vào đội của thôn để thi đấu cấp xã. Ngày đó, phần thưởng của giải xã chỉ có cờ lưu niệm của ban tổ chức nhưng cả thôn rất vui mừng, ăn uống, hát hò cả ngày lễ.

Theo ông Chuyên, để có những chiếc thuyền đua tốt, người dân phải vào rừng sâu tìm những cây gỗ lớn, thẳng, đường kính hơn 1m để đục thuyền. Công việc làm thuyền kéo dài nhiều ngày, đòi hỏi những người thợ có kinh nghiệm và đôi tay khéo léo. Khi thuyền hoàn thành phần thô, việc kéo thuyền từ rừng về là công đoạn nặng nhọc nhất. Trong quá trình kéo, người dân đã sáng tác ra điệu hò kéo thuyền để động viên nhau vượt qua mệt nhọc. Điệu hò kéo thuyền sau đó được áp dụng nhiều vào lao động sản xuất, trở thành nét sinh hoạt văn hóa cộng đồng đặc sắc của người dân nơi đây.

Năm 1965, lễ hội đua thuyền truyền thống trên sông Rào Nậy phải tạm dừng do chiến tranh và năm 1975 đã được tổ chức trở lại cho đến nay. Dịp lễ hội, người dân Kim Phú sinh sống nhiều nơi thường trở về quê. Nhà nhà đều gói bánh chưng, bánh rò cùng các lễ vật được chuẩn bị chu đáo để dâng lên bàn thờ gia tiên và tưởng nhớ Bác Hồ, mừng Tết Độc lập. Trên sông, những chiếc thuyền đua rẽ nước trong tiếng trống, tiếng reo hò của đông đảo người dân...

Sẵn sàng cho ngày hội trên sông

Năm 2026, sau khi mô hình chính quyền địa phương mới được triển khai, các thôn được sắp xếp, sáp nhập thì hoạt động đua thuyền tiếp tục được mở rộng. Theo kế hoạch, giải đua thuyền truyền thống xã Kim Phú lần thứ I năm 2026 được tổ chức tại bến thuyền sông Rào Nậy, thôn Tân Hóa. Năm nay, giải quy tụ 5 đội đua đến từ các thôn Yên Thọ, Tân Hóa (2 đội), Cổ Liêm và Tân Thiện.

Phó Chủ tịch UBND xã Kim Phú Hoàng Thanh Bình cho biết: “Để giải đấu diễn ra an toàn, sôi nổi và đúng tinh thần thể thao, xã Kim Phú đang triển khai nhiều phần việc chuẩn bị. Theo đó, ban tổ chức giải đấu sẽ bố trí xuồng cứu hộ, lực lượng cứu nạn, y tế, công an, quân sự, áo phao và hệ thống phao tiêu nhằm phục vụ cho giải đấu diễn ra thuận lợi nhất. Hiện, các thôn tổ chức tuyển chọn vận động viên, thành lập đội đua và luyện tập; đồng thời kiểm tra, sửa chữa thuyền, chuẩn bị mái chèo và các điều kiện cần thiết phục vụ thi đấu”.

Giải đua thuyền truyền thống xã Tân Hóa (cũ) mừng Tết Độc lập luôn diễn ra sôi động - Ảnh: T.L

Tại thôn Tân Hóa, công tác chuẩn bị cho các đội đua đang được triển khai khẩn trương. Đây là địa phương có truyền thống gắn bó với hoạt động đua thuyền trên sông Rào Nậy. Hiện, bà con trong thôn đang rộn ràng phân tích về chiến thuật, sức mạnh của các đội đua còn lại; đóng góp kinh phí, nấu cơm, nước phục vụ cho cổ động viên và đội đua tập luyện, thi đấu. Dưới sông, trai bơi của hai đội tập luyện hăng say với quyết tâm đạt thành tích tốt nhất.

Trưởng thôn Tân Hóa Đinh Biên Thùy chia sẻ: “Để chuẩn bị cho giải đua thuyền truyền thống xã Kim Phú lần thứ I, thôn đã chọn các trai đua có sức khỏe, sức bền tốt, am hiểu về sông nước, kỹ thuật đua. Đến nay, chúng tôi đã chọn được hơn 40 vận động viên, huấn luyện viên và tổ chức thành 2 đội tập luyện, sẵn sàng thi đấu. Về phần kinh phí cũng được xã hội hóa để lo cơm nước cho vận động viên ăn uống trong những ngày tập luyện, thi đấu”.

Đáng chú ý, sự trở lại của đội đua thôn Tân Thiện tạo thêm nét mới cho giải năm nay. Đây là đội mới được thành lập khi thôn Tân Lý và Lạc Thiện của xã Kim Phú sáp nhập. Sau nhiều năm vắng bóng, những trai đua của thôn có cơ hội trở lại với đường đua truyền thống. Đến thời điểm hiện tại, thôn đã tuyển chọn được các trai bơi là những lao động tại địa phương; thuê thuyền, huấn luyện viên về tập luyện với quyết tâm rất cao.

Anh Thái Văn Tuấn, một trai bơi thôn Tân Thiện chia sẻ: “Khi được bà con trong thôn tin tưởng lựa chọn vào đội đua, tôi rất vui và cũng thấy trách nhiệm của mình lớn hơn. Mỗi buổi tập, anh em trong đội đều cố gắng hết sức, cùng nhau phối hợp nhịp nhàng để chiếc thuyền lướt nhanh trên sông. Với tôi, đây không chỉ là một cuộc thi mà còn là dịp để cả đội thể hiện tinh thần đoàn kết, niềm tự hào của người dân Tân Thiện và góp phần làm cho ngày hội đua thuyền truyền thống trên sông Rào Nậy thêm sôi nổi, ý nghĩa”.

Lễ hội đua thuyền truyền thống trên sông Rào Nậy đã trải qua gần một thế kỷ với những thăng trầm nhưng chứa đựng rất nhiều cảm xúc lẫn niềm tự hào. Việc tổ chức giải đua thuyền truyền thống lần thứ I xã Kim Phú năm nay không chỉ khơi dậy ký ức về một nét văn hóa lâu đời mà còn là cơ hội để địa phương quảng bá tiềm năng du lịch. Đây cũng là dịp để con em Kim Phú, khách du lịch trong nước và quốc tế có thêm những trải nghiệm thú vị, bất ngờ tại Làng du dịch tốt nhất thế giới…

Xuân Vương