QTO - Vườn Quốc gia Phong Nha Kẻ Bàng không chỉ là di sản thiên nhiên của nhân loại mà còn chứa đựng giá trị văn hóa quý báu. Từ đầu thế kỷ XX, vùng sinh thái Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng đã phát hiện nhiều di vật khảo cổ từ thời đại đồ đá, thời đại kim khí đến thời kỳ văn hóa Chămpa.

Năm 2025, đoàn thám hiểm do TS. Howard Limbert đã phát hiện 5 chiếc rìu đá tại hang Én thuộc Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng.

TS. Howard Limbert không chỉ là chuyên gia hàng đầu thế giới về thám hiểm, khảo sát và an toàn hang động mà ông còn rất quan tâm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử.

Rìu đá phát hiện tại hàng Én - Ảnh: M.T.T

Đã gắn bó hơn 30 năm với mảnh đất Quảng Trị, TS. HowardLimbert đã khám phá nhiều hang động thuộc Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng. Ngoài những giá trị về địa chất, địa tầng của hệ thống hang động thì phát hiện những công cụ đá thời tiền sử là dấu ấn văn hóa đậm nét, khẳng định quá trình con người chinh phục thiên nhiên tại khu vực Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng có lịch sử hàng nghìn năm.

Đoàn thám hiểm phát hiện rìu đá tại hang Én - Ảnh: M.T.T

Rìu đá được phát hiện nằm lẫn trong lớp đất đá có dấu tích của tầng văn hóa bị nước lũ bào mòn tại hang Én. Theo nhận định của Bảo tàng tỉnh Quảng Trị, rìu đá thuộc thời kỳ đá mới thuộc nền văn hóa Bàu Tró, cách nay từ 6.000-8.000 năm. Rìu được chế tác từ đá Silic gồm hai loại: Rìu vai xuôi và rìu vai ngang. Trên thân và lưỡi rìu được mài và có những vết ghè đẽo đặc trưng của thời kỳ văn hóa Bàu Tró. Những công cụ này có độ mòn phần chuôi và phần lưỡi với những điểm khuyết trên thân rìu cho thấy rằng lúc bấy giờ người tiền sử đã nhiều lần sử dụng công cụ trong đời sống sinh hoạt.

Đây là phát hiện khảo cổ quan trọng chứng tỏ cư dân thời kỳ này đã có những hoạt động sống ngay trong các hang động thuộc Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng. Cùng với các hiện vật có niên đại muộn hơn đã phát hiện trước đây, gồm: Đồ kim khí, khuôn đúc rìu đồng thuộc thời kỳ văn hóa Đông Sơn; tượng phật bằng đồng, ký tự Chăm trong các hang động thể hiện dấu ấn văn hóa đậm nét, có sự tiếp nối liền mạch đã tồn tại và phát triển trong khu vực Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng.

Tiến sĩ Howard Limbert trao di vật rìu đá cho Bảo tàng tỉnh Quảng Trị - Ảnh: M.T.T

Từ những phát hiện này góp phần vào việc nghiên cứu về lịch sử vùng đất, con người Quảng Trị đồng thời khẳng định du lịch tại Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng không chỉ có vẽ đẹp thiên nhiên kỳ thú mà còn hội tụ bề dày văn hóa hàng nghìn năm. Tháng 4/2026, TS. Howard Limbert đã tặng những di vật rìu đá phát hiện tại hang Én cho Bảo tàng tỉnh Quảng Trị và Bảo tàng Hà Nội nhằm nghiên cứu, trưng bày và quảng bá văn hóa vùng đất Quảng Trị đến với du khách gần xa.

                                                                   Mai Thế Trung

                                                              Bảo tàng tỉnh Quảng Trị