QTO - Vụ hè-thu năm 2026 cũng là vụ mùa đầu tiên Hợp tác xã Nông sản hữu cơ (HTX NSHC) Gio Linh (xã Gio Linh) triển khai mô hình sản xuất lúa hữu cơ kết hợp nuôi tôm càng xanh trên diện tích 5ha. Mô hình mở ra hướng đi mới, mang lại lợi ích kép về kinh tế và môi trường trên cùng đơn vị diện tích, góp phần thúc đẩy chuyển đổi tư duy sản xuất theo hướng xanh, tuần hoàn, từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững ở địa phương.

Nâng cao giá trị hạt gạo

Trên những cánh đồng ở xã Gio Linh, câu chuyện phát triển nông nghiệp không còn xoay quanh việc làm sao để đạt năng suất cao, mà đang chuyển dần sang yêu cầu sản xuất nông sản chất lượng cao, bảo vệ môi trường và bảo đảm đầu ra ổn định. Đây cũng là hướng đi mà HTX NSHC Gio Linh kiên trì theo đuổi kể từ khi thành lập năm 2024.

Với mục tiêu xây dựng vùng sản xuất lúa hữu cơ gắn với kinh tế tuần hoàn, nâng cao giá trị hạt gạo, bảo vệ môi trường và cải thiện thu nhập cho nông dân, HTX luôn xác định tổ chức sản xuất đồng bộ, hình thành chuỗi giá trị khép kín từ cung ứng đầu vào, canh tác, thu hoạch đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm là nhiệm vụ trọng tâm.

Trong thực tế sản xuất nông nghiệp, tình trạng ruộng đất manh mún, chi phí đầu vào tăng, việc ứng dụng cơ giới hóa chưa đồng bộ và đầu ra sản phẩm thiếu ổn định vẫn là những trở ngại đối với nhiều hộ dân. Bởi vậy, tổ chức lại sản xuất thông qua mô hình kinh tế tập thể được xem là giải pháp quan trọng nhằm khắc phục những hạn chế này.

Sản phẩm gạo OCOP của Hợp tác xã Nông sản hữu cơ Gio Linh - Ảnh: H.C

Giám đốc HTX NSHC Gio Linh Nguyễn Giang cho biết, ngay từ những ngày đầu hoạt động, HTX đã xác định phương châm cốt lõi là đặt lợi ích kinh tế và tăng thu nhập của các thành viên lên hàng đầu. Trên cơ sở đó, HTX tích cực vận động người dân thực hiện dồn điền đổi thửa, cải tạo vườn tạp, tu sửa hệ thống giao thông nội đồng và thủy lợi, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đầu tư thâm canh, ứng dụng máy móc vào sản xuất.

“Muốn nâng cao thu nhập cho người dân thì trước hết phải tổ chức lại sản xuất, thay đổi cách làm manh mún, nhỏ lẻ. HTX phải thực sự là điểm tựa cho thành viên, từ khâu chuẩn bị đất, cung ứng giống, hướng dẫn kỹ thuật đến thu hoạch và tiêu thụ sản phẩm. Khi người dân yên tâm về đầu ra, họ mới có động lực đầu tư sản xuất theo hướng chất lượng cao”, ông Nguyễn Giang chia sẻ.

Từ định hướng sản xuất nông nghiệp xanh, HTX đã mạnh dạn triển khai quy trình sản xuất lúa hữu cơ trên diện tích 25ha, sử dụng giống chất lượng cao ST24, ST25. Năng suất lúa hữu cơ bình quân đạt khoảng 60 tạ/ha trong vụ đông-xuân và 59 tạ/ha ở vụ hè-thu. Nhờ chú trọng đầu tư chất lượng sản phẩm và tổ chức tiêu thụ theo hướng ổn định, hiệu quả kinh tế từ sản xuất lúa hữu cơ cao hơn sản xuất lúa truyền thống từ 1,5-2 lần.

Mô hình lúa-tôm càng xanh

Nếu mô hình lúa hữu cơ là bước khởi đầu trong quá trình chuyển đổi phương thức sản xuất, thì việc kết hợp trồng lúa với nuôi tôm càng xanh đang mở ra hướng phát triển mới cho HTX NSHC Gio Linh. Vụ hè-thu năm 2026, HTX lần đầu triển khai mô hình trồng lúa hữu cơ kết hợp nuôi tôm càng xanh trên diện tích 5ha, với sự tham gia của 5 hộ dân.

Mô hình được thực hiện theo quy trình sản xuất hữu cơ, không sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật nhằm hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường đồng ruộng. Ngoài nguồn thu từ sản xuất lúa, mỗi ha cho thu hoạch khoảng 190kg tôm càng xanh, doanh thu đạt khoảng 50 triệu đồng. Sau khi trừ chi phí, lợi nhuận từ nuôi tôm đạt khoảng 40 triệu đồng/ha/vụ.

Là 1 trong 5 hộ tham gia mô hình trồng lúa hữu cơ kết hợp nuôi tôm càng xanh do HTX NSHC Gio Linh triển khai, ông Lê Văn Quang bày tỏ sự phấn khởi khi hướng sản xuất mới này đã giúp gia đình nâng cao thu nhập, khai thác hiệu quả hơn diện tích canh tác.

“Trước đây, gia đình chủ yếu dựa vào cây lúa nên thu nhập phụ thuộc nhiều vào năng suất và giá bán mỗi vụ. Tham gia mô hình, chúng tôi có thêm nguồn thu từ tôm càng xanh, được tiếp cận cách sản xuất mới và có đầu ra ổn định nên rất yên tâm đầu tư và gắn bó lâu dài với mô hình”, ông Quang chia sẻ.

Mô hình nông nghiệp xanh của Hợp tác xã Nông sản hữu cơ Gio Linh thu hút nhiều địa phương đến tham quan, học tập kinh nghiệm - Ảnh: H.C

Theo tính toán, tổng lợi nhuận từ mô hình lúa hữu cơ kết hợp nuôi tôm càng xanh đạt khoảng 90 triệu đồng/ha/năm, cao hơn đáng kể so với sản xuất lúa đơn thuần. Những con số này cho thấy tiềm năng gia tăng giá trị kinh tế từ việc khai thác hợp lý điều kiện đồng ruộng, thay vì chỉ phụ thuộc vào một nguồn thu duy nhất. Khi được tổ chức hợp lý, mô hình kết hợp có thể góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất, đa dạng hóa sinh kế và tạo thêm động lực để nông dân tham gia vào chuỗi sản xuất nông nghiệp sạch.

Tuy nhiên, mô hình phát triển lúa hữu cơ kết hợp nuôi tôm càng xanh cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về quản lý đồng ruộng. Các khâu cấp, thoát nước, kiểm soát chất lượng môi trường, lựa chọn thời vụ và tuân thủ quy trình kỹ thuật cần được phối hợp chặt chẽ. Đây là những yếu tố quyết định để mô hình phát huy hiệu quả kinh tế, đồng thời duy trì phương thức sản xuất thân thiện với môi trường.

Xây dựng chuỗi giá trị bền vững

Trong giai đoạn đầu, HTX NSHC Gio Linh tập trung tiêu thụ lúa nguyên liệu và gạo thành phẩm thông qua liên kết với doanh nghiệp, đại lý và các hệ thống phân phối; đồng thời từng bước xây dựng thương hiệu “Gạo ngon Gio Mỹ”, hoàn thiện bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và đẩy mạnh quảng bá sản phẩm trên các nền tảng số. Song song với mở rộng thị trường, HTX hướng đến khai thác tối đa giá trị từ cây lúa theo mô hình kinh tế tuần hoàn. Từ gạo, gạo lứt đến tấm, cám, trấu và rơm đều được định hướng tận dụng phù hợp, góp phần giảm lãng phí, gia tăng giá trị nông sản và cải thiện thu nhập cho người dân.

Trao đổi với chúng tôi, Giám đốc HTX NSHC Gio Linh Nguyễn Giang cho biết thêm: “Thực tiễn cho thấy, việc tổ chức sản xuất theo hướng hữu cơ mới chỉ là điều kiện cần. Để nông sản thực sự tạo ra giá trị gia tăng và giúp người dân có thu nhập ổn định, việc xây dựng thương hiệu, phát triển thị trường và liên kết tiêu thụ sản phẩm phải được triển khai đồng bộ.

Vì vậy, trong thời gian tới, HTX sẽ tiếp tục mở rộng liên kết với các doanh nghiệp cung ứng giống, phân bón, chuyển giao khoa học kỹ thuật và thu mua, bao tiêu sản phẩm. HTX chú trọng xây dựng thương hiệu gạo, hoàn thiện bao bì, nhãn mác, bảo đảm quy cách và tiêu chuẩn sản phẩm, từng bước nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường; đưa sản phẩm tiếp cận siêu thị, cửa hàng nông sản sạch và các kênh thương mại điện tử.

Việc phát triển sản phẩm OCOP, sản phẩm hữu cơ có chứng nhận phù hợp và đầu tư chế biến sâu được xác định là những giải pháp quan trọng nhằm đa dạng hóa sản phẩm, gia tăng giá trị thay vì chỉ dừng lại ở bán lúa hoặc gạo thô”.

Từ kinh nghiệm thực tiễn, ông Nguyễn Giang cho rằng một trong những bài học quan trọng nhất là phải thay đổi trình tự tổ chức sản xuất. Nếu trước đây, HTX thường tính toán sản xuất trước rồi mới tìm đầu ra, thì hiện nay cần khảo sát nhu cầu thị trường, xây dựng liên kết tiêu thụ, sau đó mới tổ chức sản xuất theo yêu cầu cụ thể về sản lượng, chất lượng và thời gian giao hàng. Có như vậy, thành viên mới yên tâm đầu tư, còn HTX mới có cơ sở để phát triển lâu dài.

Hiền Chi