QTO - Từ những cánh đồng lúa chất lượng cao và mô hình chăn nuôi hữu cơ đến các ao tôm áp dụng quy trình sinh học, khoa học công nghệ (KHCN) đã hiện diện trong sản xuất nông nghiệp ở Vĩnh Thủy, góp phần nâng cao giá trị gia tăng trên đơn vị diện tích. Địa phương đang “đặt hàng” nhu cầu ứng dụng KHCN từ các hợp tác xã, tổ hợp tác và doanh nghiệp, làm cơ sở xây dựng kế hoạch huy động nguồn lực đầu tư, hướng đến nền nông nghiệp xanh và tuần hoàn.

Gom ruộng, mở vùng sản xuất

Sau sáp nhập, xã Vĩnh Thủy có hơn 2.550ha đất sản xuất nông nghiệp, trong đó 1.899ha đất chuyên trồng lúa nước. Trước đây, bình quân mỗi hộ dân có khoảng 3,5 thửa ruộng, nhiều thửa chỉ rộng 200-500m². Ruộng đất manh mún khiến việc đưa máy móc vào đồng ruộng, tổ chức sản xuất tập trung và áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật gặp khó khăn.

Vụ đông-xuân 2025-2026, toàn xã gieo trồng 1.907ha lúa, năng suất bình quân đạt 62,3 tạ/ha, sản lượng hơn 11.880 tấn. Để tổ chức lại sản xuất, nâng cao giá trị cây lúa, xã Vĩnh Thủy triển khai kế hoạch dồn điền đổi thửa (DĐĐT)gắn với thâm canh lúa chất lượng cao, phấn đấu thực hiện khoảng 400ha. Hợp tác xã Sản xuất kinh doanh dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Huỳnh Thượng (HTX Huỳnh Thượng) là đơn vị đăng ký triển khai thực hiện DĐĐT trong năm 2026, với diện tích 65ha.

“Trước đây, năng suất lúa ở Huỳnh Thượng cao nhất chỉ đạt 52 tạ/ha, vì nhiều diện tích ruộng ở vị trí cao, không có nước tưới. Từ 1.025 thửa ruộng của 272 hộ, HTX sẽ dồn lại thành 39 thửa cho 39 tổ, mở rộng đường giao thông nội đồng, cải tạo lại đồng ruộng để bảo đảm sản xuất lúa 2 vụ ổn định và thu mua lúa tại đồng ruộng cho bà con. Khi ruộng đất được tập trung hơn, việc cơ giới hóa, thống nhất quy trình canh tác và tổ chức sản xuất theo vùng sẽ thuận lợi hơn, năng suất lúa dự kiến tăng lên bình quân khoảng 65 tạ/ha”, Giám đốc HTX Huỳnh Thượng Phan Quảng chia sẻ.

Thu hoạch lúa ở xã Vĩnh Thủy - Ảnh: N.T.H

Trưởng phòng Kinh tế xã Vĩnh Thủy Diệp Hồng Cương cho biết, địa phương hiện có 1.138ha vùng nguyên liệu lúa chất lượng cao được chứng nhận. Diện tích liên kết sản xuất, tiêu thụ với doanh nghiệp duy trì từ 200-400ha mỗi năm. Ở những diện tích lúa liên kết, năng suất đạt khoảng 65-70 tạ/ha, thu nhập hơn 49 triệu đồng/ha, cao hơn 3-4 triệu đồng/ha so với phương thức canh tác truyền thống. Từ dồn đổi ruộng đất, việc ứng dụng KHCN gắn với nhiều khâu của sản xuất không còn bó hẹp trong từng thửa ruộng, từng hộ gia đình.

Theo ông Cương, trên cánh đồng lúa, hướng sản xuất hữu cơ đang được mở rộng. Diện tích lúa hữu cơ vụ đông-xuân 2025-2026 đạt 49,5ha; vụ hè-thu năm 2026 đạt 31ha. Xã đặt mục tiêu nâng diện tích lên 95,5ha vào năm 2027 tại các HTX: Tiên Mỹ, Đức Xá, Thủy Ba Tây và Thủy Ba Đông.

Trong chăn nuôi, 21 mô hình nuôi lợn hữu cơ liên kết với Tập đoàn Quế Lâm đang áp dụng đệm lót sinh học, xử lý chất thải qua hệ thống biogas. Ở vùng nuôi tôm, khu nuôi có 9 ao ứng dụng quy trình hai giai đoạn, với diện tích khoảng 12ha. Nhiều hộ đã sử dụng chế phẩm sinh học, chú trọng quản lý chất lượng nước được xử lý qua ao lắng trước khi đưa vào ao nuôi.

Một số hộ kết hợp ao cá để tận dụng phần thức ăn dư và chất thải, giảm lãng phí trong quá trình sản xuất và hạn chế dịch bệnh. Những thay đổi về quy trình kỹ thuật đưa yêu cầu bảo vệ môi trường vào hoạt động sản xuất, đồng thời mở ra hướng tổ chức và sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn.

Sản phẩm gạo Vĩnh Lâm, xã Vĩnh Thủy đạt OCOP 3 sao - Ảnh: N.T.H

Từ sản xuất, nhìn ra nhu cầu công nghệ

Ở HTX Sản xuất kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Phan Hiền (HTX Phan Hiền), vụ tôm năm 2026 đạt kết quả tốt nhất trong khoảng 15 năm qua. Giám đốc HTX Phan Hiền, xã Vĩnh Thủy Trần Văn Dụng cho biết, vụ tôm năm nay, gia đình ông nuôi trên diện tích mặt nước 3ha. Tôm được mùa, được giá, sau khi trừ tất cả các khoản chi phí gia đình thu lãi hơn 1,5 tỉ đồng.

Toàn HTX Phan Hiền nuôi khoảng 90ha tôm, trong đó hơn nửa số hộ áp dụng quy trình 2 giai đoạn, ứng dụng công nghệ biofloc, đạt hiệu quả cao. Nhưng người nuôi tôm hiểu rằng, một vụ nuôi đạt kết quả tốt chưa đủ bảo đảm cho những vụ tiếp theo. Chất lượng nguồn nước, nguy cơ dịch bệnh và chi phí sản xuất luôn đòi hỏi sự theo dõi, điều chỉnh. Khi nhiều hộ cùng sản xuất trong một vùng, việc kiểm soát môi trường còn liên quan đến hệ thống cấp thoát nước và các hạng mục hạ tầng dùng chung.

Vùng nuôi tôm của Hợp tác xã Phan Hiền, xã Vĩnh Thủy - Ảnh: N.T.H

Thực tế tại HTX Phan Hiền, các yếu tố hạ tầng như điện, đường nội vùng và hệ thống cấp thoát nước cho vùng nuôi tôm vẫn còn hạn chế. Từ những khó khăn này, xã Vĩnh Thủy đang đề xuất xây dựng khu nuôi tôm thâm canh ứng dụng quy trình sinh học, dự kiến khoảng 60ha, với kinh phí 29 tỉ đồng để đầu tư điện, đường giao thông, kênh cấp thoát nước, ao lắng và các điều kiện phục vụ ứng dụng KHCN.

“Từ những ao nuôi đến vùng sản xuất, người nuôi tôm cần những điều kiện để kiểm soát môi trường; các hộ trong vùng cần hạ tầng phù hợp; còn việc tổ chức sản xuất phải tính đến hiệu quả chung và khả năng duy trì lâu dài. Những yêu cầu ấy đặt ra “bài toán” ứng dụng KHCN cần được giải quyết gắn với điều kiện thực tế của vùng nuôi”, Giám đốc HTX Phan Hiền Trần Văn Dụng cho hay.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Vĩnh Thủy Nguyễn Quang Chiến, cũng theo hướng gắn KHCN với nhu cầu sản xuất, xã Vĩnh Thủy xây dựng đề án “Làng nông nghiệp hữu cơ, kinh tế tuần hoàn liên kết chuỗi giá trị tại thôn Lê Xá và Tân Thủy, giai đoạn 2026-2030”. Đề án định hướng kết nối các khâu sản xuất hữu cơ, xử lý chất thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và liên kết tiêu thụ sản phẩm.

Đồng thời, địa phương đang tổng hợp nhu cầu KHCN từ các HTX, tổ hợp tác và doanh nghiệp để đăng ký nhu cầu công nghệ chiến lược trong nông nghiệp và môi trường giai đoạn 2026-2030. Danh mục nhu cầu gồm: Tưới AWD, trichlodema, chăn nuôi hữu cơ, đệm lót sinh học, biofloc, xử lý tuần hoàn nước, chuyển hóa rừng gỗ lớn, FSC, tín chỉ carbon và sấy, đóng gói, chiết xuất nông sản...

Từ cánh đồng đến vùng mặt nước nuôi tôm, những mô hình ứng dụng KHCN cho thấy nông nghiệp Vĩnh Thủy đang đổi mới, hướng đến nền nông nghiệp xanh và tuần hoàn. Việc “đặt hàng” các công nghệ chiến lược trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường xuất phát từ thực tiễn sản xuất khẳng định tư duy và khát vọng đổi mới, nâng cao hiệu quả kinh tế nông nghiệp trên chính đồng đất quê mình.

Thanh Hải