QTO - Toàn tỉnh hiện có 926 hợp tác xã (HTX), 4 liên hiệp HTX hoạt động theo Luật HTX 2023. Trong số hơn 700 HTX nông nghiệp, có hơn 100 HTX ứng dụng công nghệ cao và phát triển theo hướng nông nghiệp xanh, hiện đại, góp phần nâng cao giá trị nông sản, tăng thu nhập cho người dân và từng bước đưa sản phẩm địa phương vươn ra các thị trường lớn.

Đầu năm 2016, nông dân tại 3 xã Triệu Tài, Triệu Sơn, Triệu Trung thuộc huyện Triệu Phong (cũ), nay là xã Triệu Cơ, được Dự án KOICA Tầm nhìn Thế giới tập huấn và hướng dẫn áp dụng mô hình sản xuất lúa canh tác tự nhiên. Chuyên gia nông học Changpiole, người Hàn Quốc, trực tiếp chuyển giao kỹ thuật canh tác theo quy tắc “3 không”: Không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học, phân bón hóa học, chất kích thích tăng trưởng và chất bảo quản. Ban đầu, chỉ có 11 hộ dân mạnh dạn đăng ký tham gia, triển khai trên diện tích 1ha đất thử nghiệm.

Gắn bó với mô hình từ những ngày đầu, ông Đặng Ngọc Dỉnh, ở thôn Đồng Văn, xã Triệu Cơ, vẫn nhớ như in khoảng thời gian ấy: “Những vụ đầu chưa quen tay, gia đình tôi phải huy động hết nhân lực. Ban ngày dầm mưa nắng nhổ cỏ, ban đêm lại đội đèn pin, lội bùn, bắt ốc bươu vàng. Ngay cả việc gom mua tỏi, ớt, gừng, vỏ trứng… về xay giã, phối trộn làm chế phẩm sinh học cũng mất nhiều công sức. Thế nhưng nhờ cán bộ kiên trì động viên, gia đình tôi vẫn quyết tâm bám trụ”.

Mô hình sản xuất lúa hữu cơ của Hợp tác xã Nông sản sạch, canh tác tự nhiên Triệu Phong - Ảnh: A.T

Nhớ về giai đoạn gian nan này, ông Nguyễn Hữu Đạt, Giám đốc HTX Nông sản sạch, canh tác tự nhiên Triệu Phong, cho biết: “Từ trước đến nay, bà con nông dân quen canh tác lúa truyền thống, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Khi chuyển sang canh tác tự nhiên, bà con phải tự tay nhổ cỏ, bắt ốc bươu vàng, rồi cặm cụi tự sản xuất các loại chế phẩm sinh học nên tốn rất nhiều công sức.

Chưa kể, đất đai bị thoái hóa do lâu nay dùng phân hóa học nên vụ đầu năng suất rất thấp, mỗi sào (500m²) chỉ được 1,3-1,5 tạ. Vừa vất vả mà sản lượng lại thấp, nhiều nông dân nản lòng, muốn bỏ cuộc quay về sản xuất theo phương thức cũ”.

Được sự định hướng kịp thời từ chính quyền địa phương cùng các cấp Hội Nông dân, ngày 1/10/2017, HTX Nông sản sạch, canh tác tự nhiên Triệu Phong ra đời. Để giữ vững niềm tin cho bà con, Ban Giám đốc HTX luôn đồng hành với nông dân trên từng thửa ruộng, hướng dẫn kỹ thuật và cam kết bao tiêu sản phẩm. Nhờ canh tác đúng quy trình, năng suất lúa canh tác tự nhiên tăng dần, đạt mốc trung bình 2,5 tạ/sào.

Đặc biệt, các giống lúa chất lượng cao như ST25, HN6 khi áp dụng quy trình canh tác này cho hạt gạo có độ đậm đà, thơm dẻo tự nhiên, đáp ứng yêu cầu về chất lượng và an toàn thực phẩm.

Chia sẻ về “bí quyết” chăm sóc lúa theo phương pháp đặc biệt này, Giám đốc Nguyễn Hữu Đạt cho biết, toàn bộ dinh dưỡng cho cây lúa đều do chính tay nông dân chế biến từ nguyên liệu tự nhiên. Phân compost được ủ từ phân chuồng và phụ phẩm nông nghiệp qua quá trình phân giải của vi sinh vật bản địa; nguồn đạm bổ sung lấy từ ốc, cá ủ lên men với đường nâu; canxi được chiết xuất từ xương động vật và vỏ trứng. Đặc biệt, để tạo dịch quang hợp và tăng sức đề kháng cho lúa, bà con dùng các chế phẩm lên men từ thân cây và trái cây.

Đối với việc phòng trừ sâu bệnh, HTX sử dụng hỗn hợp thảo mộc được ngâm với rượu, bia và đường lên men, sau đó phối hợp với chế phẩm IMO3 để phun trên đồng ruộng. Nhờ ứng dụng các chế phẩm sinh học tự nhiên, hệ sinh thái đất và nguồn nước trên đồng ruộng được phục hồi rõ rệt, cây lúa sinh trưởng khỏe, kháng bệnh tốt hơn.

Ông Trần Minh Miện, ở thôn An Phú Tài, cùng nhiều hộ dân tham gia HTX Nông sản sạch, canh tác tự nhiên Triệu Phong, cho rằng: “Cái được lớn nhất khi từ bỏ hóa chất chính là sức khỏe, nông dân không phải tiếp xúc với thuốc trừ sâu độc hại”.

Nhờ ứng dụng các chế phẩm sinh học tự nhiên, hệ sinh thái đất và nguồn nước trên đồng ruộng được phục hồi rõ rệt - Ảnh: A.T

Đặc biệt, tháng 6/2026, hưởng ứng cuộc thi “Sáng tạo Khoa học kỹ thuật trong phát triển kinh tế nông nghiệp, thích ứng biến đổi khí hậu” lần thứ nhất do Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Trị phát động, HTX Nông sản sạch, canh tác tự nhiên Triệu Phong đạt giải khuyến khích với đề án “Biến ốc bươu vàng thành phân bón cho cây lúa”.

Ông Nguyễn Văn Chiến, Phó Chủ tịch Thường trực Liên minh HTX tỉnh Quảng Trị, cho rằng: “Đây là bước ngoặt quan trọng giúp bà con nông dân thay đổi tư duy sản xuất truyền thống. Việc chuyển sang canh tác theo hướng hữu cơ không chỉ nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng tốt nhu cầu ngày càng cao của thị trường, mà còn góp phần tích cực vào mục tiêu phát triển một nền nông nghiệp xanh, bền vững của tỉnh Quảng Trị”.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh hiện có hơn 100 HTX ứng dụng công nghệ cao và 195 HTX tham gia chuỗi liên kết tiêu thụ nông sản. Nhiều HTX đã chủ động số hóa thương hiệu, tích hợp mã QR truy xuất nguồn gốc và đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử lớn như Postmart.vn, Voso.vn.

Bên cạnh đó, một số HTX đã ứng dụng các mô hình nông nghiệp thông minh như hệ thống tưới, bón phân tự động ứng dụng IoT, công nghệ AI giám sát sâu bệnh và thiết bị bay không người lái (drone) trong gieo hạt, phun thuốc. Bước chuyển mình từ nông nghiệp truyền thống sang công nghệ cao không chỉ mở ra hướng đi mới mà còn nâng tầm giá trị nông sản, tăng thu nhập cho người dân và đưa sản phẩm nông nghiệp Quảng Trị tự tin vươn xa.

Có thể kể đến HTX Sản xuất nấm sạch và kinh doanh nông nghiệp Tuấn Linh (xã Đông Trạch), HTX Sản xuất kinh doanh dịch vụ nông nghiệp-thủy sản Lộc Phát (xã Lệ Ninh), HTX Minh Đức, các HTX canh tác lúa và cây hồ tiêu hữu cơ (xã Trường Ninh), HTX Nông sản Khe Sanh (xã Khe Sanh), HTX Dịch vụ sản xuất nông nghiệp Phú Hưng (xã Hải Lăng), HTX Nông sản hữu cơ Gio Linh (xã Gio Linh)…

Ông Phan Ngọc Đồng, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh, cho biết: “Quảng Trị có định hướng chiến lược rõ ràng khi xác định nông nghiệp xanh là 1 trong 4 trụ cột kinh tế. Bước đầu xuất hiện các HTX dẫn dắt chuỗi hiệu quả, cùng với việc người dân nhận thức rõ hiệu quả kinh tế từ nông nghiệp hữu cơ cao hơn 20%-35% so với canh tác truyền thống. Các sản phẩm hữu cơ được hỗ trợ chứng nhận đều được gắn nhãn mác và tem truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, qua đó nâng cao tính minh bạch về thông tin sản phẩm, tạo niềm tin cho người tiêu dùng và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường”.

Bên cạnh những thuận lợi, lộ trình chuyển đổi sang nông nghiệp hữu cơ tại một số địa phương vẫn còn đối mặt với nhiều rào cản. Đó là tình trạng quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, thiếu vùng nguyên liệu lớn; hạ tầng logistics và liên kết giữa sản xuất, chế biến, tiêu thụ ở một số nơi chưa thực sự đồng bộ; chi phí chứng nhận hữu cơ cao cùng năng lực tuân thủ quy trình kỹ thuật của một bộ phận nông dân còn hạn chế… Đây đều là những điểm nghẽn cần có giải pháp để tháo gỡ.

“Thời gian tới, tỉnh cần tập trung nguồn lực vào các ngành hàng lợi thế gắn với vùng nguyên liệu và thị trường tiêu thụ. Đồng thời, đẩy mạnh tích tụ đất đai, phát huy vai trò doanh nghiệp-HTX, ứng dụng công nghệ số và truy xuất nguồn gốc, đẩy mạnh chế biến sâu, sản xuất hữu cơ theo hướng kinh tế tuần hoàn”, ông Phan Ngọc Đồng, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Trị cho biết thêm.

Ánh Tuyết