QTO - Trong sản xuất nông nghiệp, câu hỏi “trồng cây gì, nuôi con gì?” từng là mối bận tâm lớn của người nông dân. Nhưng khi thị trường ngày càng đòi hỏi cao hơn, nông nghiệp chuyển mình theo hướng xanh và bền vững, câu hỏi ấy cũng cần được đặt lại: Ai sẽ mua? Mua theo tiêu chuẩn nào? Làm thế nào để mỗi sản phẩm tạo ra nhiều giá trị hơn? Đó không chỉ là sự thay đổi trong cách đặt câu hỏi, mà còn là bước chuyển từ tư duy “làm nông” sang tư duy “làm kinh tế”.

Ở Quảng Trị, một số nông trại đang chọn cho mình lối đi riêng: Không chạy theo số lượng mà tập trung tạo ra những sản phẩm khác biệt, đáp ứng nhu cầu thị trường và khai thác hiệu quả những nguồn lực sẵn có. Những hướng đi ấy cho thấy, khi biết kết hợp sản xuất xanh với tư duy thị trường, người nông dân có thể nâng cao giá trị nông sản và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Sản phẩm chất lượng, giá trị lớn

Năm 2020, sau một biến cố của gia đình, chị Nguyễn Thị Hoài Sen, ở thôn Tân Thanh, xã Đông Trạch, bắt đầu tìm hướng phát triển kinh tế bằng chăn nuôi heo sạch. Vốn là nhân viên y tế trường học, chị gần như phải bắt đầu lại từ đầu với nghề nông.

Lứa heo đầu tiên khoảng 100 con được nuôi theo cách thông thường nhưng không mang lại kết quả như mong muốn. Heo chậm lớn, thường mắc bệnh, chi phí tăng, hiệu quả thấp. Không chấp nhận bỏ cuộc, chị Sen tìm hiểu, thử nghiệm cách phối trộn thức ăn từ các loại thảo dược như đinh lăng, hoàn ngọc, nghệ, gừng, sả, tía tô... kết hợp với cám gạo, lúa, ngô, khô đậu tương, hạt sen và nguồn đạm cá tự chế. Chị còn sử dụng men vi sinh tự làm từ đường, sữa chua, men sống và tỏi để bổ sung cho đàn heo, nhằm hỗ trợ tăng sức đề kháng, hạn chế bệnh tật.

Từ những thử nghiệm ban đầu, chị từng bước định hình quy trình chăn nuôi riêng. Nhưng với chị Sen, làm ra thực phẩm an toàn mới chỉ là bước đầu; điều quan trọng hơn là tạo được sản phẩm có chất lượng và bản sắc riêng để chinh phục người tiêu dùng.

Chị Nguyễn Thị Hoài Sen giới thiệu quy trình sản xuất thức ăn thảo dược cho heo - Ảnh: P.P

Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp an toàn Tâm Sen ra đời với sản phẩm chủ lực “Heo thảo dược Hevi”, từng đạt giải nhì tại Dự án khởi nghiệp xanh toàn quốc năm 2024. Chị Nguyễn Thị Hoài Sen, Giám đốc HTX Tâm Sen cho biết: Trên diện tích khoảng 1,5ha, trang trại hiện nuôi hơn 1.000 con heo, trong đó khoảng 600 con được nuôi theo quy trình thảo dược. Xung quanh khu chăn nuôi là hệ thống cây xanh nhiều tầng, vừa chắn gió, giảm tác động của thời tiết, vừa cho quả và cung cấp thêm nguyên liệu làm thức ăn. Phụ phẩm cây trồng được ủ cùng phân heo thành phân bón hữu cơ, sau đó sử dụng trở lại phục vụ sản xuất.

Cách tổ chức sản xuất này giúp trang trại tận dụng nguồn lực tại chỗ, hạn chế lãng phí và hình thành vòng tuần hoàn trong sản xuất. Nhờ chia đàn nuôi gối vụ, mỗi lứa từ 30-60 con, trang trại có thể cung ứng sản phẩm quanh năm. Thịt heo Hevi có vị ngọt, thơm, săn chắc, giá bán khoảng 280.000 đồng/kg, cao gần gấp đôi heo thông thường nhưng vẫn được thị trường đón nhận. Sản phẩm hiện có mặt tại 16 trường học và nhiều cửa hàng thực phẩm uy tín trên địa bàn. Đặc biệt, Công ty Oxalis đặt hàng hằng ngày để phục vụ du khách tại Khu du lịch Chày Lập.

Cũng chọn hướng đi khác biệt, anh Nguyễn Văn Nhị, chủ trang trại Nhị Nguyễn ở thôn Minh Thạch, xã Trung Thuần, tập trung phát triển giống gà “ri bản địa lai rừng”. Anh Nhị cho biết, khoảng 2 năm trở lại đây, anh chuyển mạnh sang nuôi giống gà  này  theo hình thức thả trong không gian rừng rộng. Gà được nuôi khoảng 9 tháng mỗi lứa và trọng lượng chỉ khoảng 1 kg/con. Gà được tự kiếm thức ăn trong tự nhiên, kết hợp với thức ăn thảo dược và men vi sinh.

Thời gian nuôi dài hơn, sản lượng không lớn, nhưng đổi lại, thịt gà thơm, chắc, có hương vị riêng. Thay vì chạy theo đàn lớn, anh Nhị lựa chọn phân khúc sản phẩm có chất lượng khác biệt, hướng đến nhóm khách hàng sẵn sàng chi trả cao hơn. Gà thịt được bán khoảng 1,3 triệu đồng/con loại 1 kg, trứng giá 30.000 đồng/quả.

Đáng chú ý, mô hình không dừng ở quy mô một trang trại. Hệ thống của anh Nhị đã liên kết với khoảng 50 trang trại tại Quảng Trị và Hà Tĩnh, tổng đàn khoảng 10.000 con. Mỗi tháng, các trang trại trong hệ thống tiêu thụ khoảng 500-700 con, chủ yếu qua các mối bán buôn.

Hai mô hình, hai cách làm khác nhau nhưng cùng cho thấy một hướng tiếp cận: Không chỉ quan tâm sản xuất được bao nhiêu, mà còn chú trọng chất lượng, giá trị và khả năng tiêu thụ. Trong đó, việc sử dụng nguồn thức ăn phù hợp, tận dụng phụ phẩm, hạn chế lãng phí và tổ chức sản xuất theo hướng tuần hoàn là những yếu tố góp phần định hình nền nông nghiệp xanh.

Trang trại heo thảo dược Hevi được quy hoạch trong không gian xanh - Ảnh: P.P

Tinh thần ấy cũng được đề cập tại tọa đàm “Nông dân Quảng Trị với nông nghiệp hữu cơ và xây dựng chuỗi liên kết kinh tế tuần hoàn 4F Quế Lâm” tổ chức tháng 8/2026. Mô hình 4F gồm Farm (sản xuất nguyên liệu), Food (tạo ra thực phẩm), Feed (tận dụng phụ phẩm làm thức ăn chăn nuôi) và Fertilizer (biến chất thải thành phân bón hữu cơ). Các khâu được kết nối nhằm tận dụng tốt hơn nguồn lực, giảm chi phí đầu vào, hạn chế chất thải và gia tăng giá trị sản xuất.

Từ “cái mình có” sang “cái thị trường cần”

Từ những câu chuyện cụ thể ấy, một yêu cầu lớn hơn đang đặt ra đối với nông nghiệp Quảng Trị: Người nông dân không thể chỉ nghĩ “mình có gì thì làm nấy”, mà cần bắt đầu từ câu hỏi thị trường cần gì.

Theo ông Trần Tiến Sỹ, Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh, chuyển từ “sản xuất cái mình có” sang “sản xuất cái thị trường cần” cũng là chuyển từ cách làm nhỏ lẻ sang tư duy liên kết; từ bán sản phẩm thô sang tạo dựng giá trị, thương hiệu và niềm tin. Muốn vậy, sản xuất phải gắn với khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và nhu cầu thị trường.

Thực tế, sản xuất quy mô nhỏ, liên kết còn lỏng lẻo, đầu ra thiếu ổn định và giá trị gia tăng thấp vẫn là những "điểm nghẽn" của nông nghiệp. Nếu chỉ chú trọng năng suất mà chưa thay đổi cách tổ chức sản xuất, xây dựng thương hiệu và tiếp cận thị trường, người nông dân khó nâng cao sức cạnh tranh cho sản phẩm.

Bởi vậy, vai trò của Hội Nông dân không chỉ dừng ở tuyên truyền, vận động mà còn cần phát huy vai trò cầu nối giữa nông dân với doanh nghiệp, hợp tác xã, nhà khoa học và thị trường; hỗ trợ hội viên tiếp cận tiến bộ kỹ thuật, thúc đẩy liên kết sản xuất, tìm kiếm đầu ra và nhân rộng những mô hình hiệu quả. Quan trọng hơn, các hoạt động hỗ trợ cần xuất phát từ nhu cầu thực tế, giúp người nông dân nhận thấy lợi ích thiết thực khi thay đổi cách làm.

Sẽ không có một công thức chung cho tất cả. Mỗi vùng đất, mỗi nông hộ có điều kiện và lợi thế riêng, từ đó lựa chọn hướng sản xuất phù hợp. Điều cốt yếu là xác định đúng lợi thế, nắm bắt nhu cầu thị trường và tổ chức sản xuất theo hướng nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị, giảm tác động đến môi trường.

Một nông trại có thể tạo nên thành công riêng, nhưng để nông nghiệp xanh phát triển bền vững, những mô hình hiệu quả cần được kết nối, chia sẻ và nhân rộng. Khi người nông dân cùng thay đổi tư duy, chủ động liên kết và hướng đến nhu cầu thị trường, những lối đi nhỏ sẽ không còn đơn độc. Đó cũng là con đường để nông nghiệp Quảng Trị nâng cao giá trị, gìn giữ môi trường và giúp người nông dân làm giàu bền vững trên chính mảnh đất quê hương.

Phan Phương