QTO -  Điều kiện thổ nhưỡng khô cằn, khí hậu khắc nghiệt và hạ tầng sản xuất còn nhiều khó khăn từng là rào cản đối với phát triển kinh tế vùng cát ven biển Quảng Trị. Tuy nhiên, bằng tư duy đổi mới, sự chủ động chuyển đổi mô hình sản xuất của người dân cùng với sự đồng hành của chính quyền và ngành chuyên môn, những vùng đất khó đang dần được đánh thức, mở hướng phát triển kinh tế đa dạng, hiệu quả và bền vững.

Đa dạng mô hình

Trên vùng cát trắng ở thôn Vĩnh Thái, xã Vĩnh Hoàng, trang trại nuôi thủy sản tổng hợp của anh Ngô Thế Biên, SN 1985, là minh chứng cho tinh thần dám nghĩ, dám làm của người dân trong khai thác tiềm năng đất đai để phát triển kinh tế. Từ vùng đất vốn khó canh tác, anh đã từng bước xây dựng mô hình nuôi cá lóc, ếch, cá trê kết hợp chăn nuôi lợn, tạo ra hướng sản xuất mới trên vùng cát.

Ném vùng cát mang lại thu nhập ổn định cho người dân - Ảnh: M.H

Những ngày đầu bắt tay vào sản xuất, anh Biên gặp không ít khó khăn, nhất là kinh nghiệm và kỹ thuật nuôi cá lóc trong điều kiện môi trường cát. Việc kiểm soát nguồn nước, chăm sóc vật nuôi và hạn chế dịch bệnh đòi hỏi sự kiên trì, tích lũy kinh nghiệm qua từng vụ nuôi. Thay vì từ bỏ trước những trở ngại ban đầu, anh chủ động tìm hiểu kỹ thuật, điều chỉnh phương pháp chăm sóc, từng bước hoàn thiện quy trình sản xuất để ổn định mô hình.

Khi việc nuôi cá lóc dần mang lại hiệu quả, năm 2024, anh tiếp tục đầu tư mở rộng trang trại, xây dựng hệ thống hồ nuôi ếch thương phẩm, ếch giống và nuôi thêm cá trê. Việc lựa chọn nhiều đối tượng nuôi không chỉ giúp đa dạng hóa sản phẩm mà còn tạo sự chủ động trong tổ chức sản xuất, tận dụng tốt hơn các nguồn lực sẵn có của trang trại.

Đến nay, trên diện tích 0,8ha, tổng vốn đầu tư khoảng 2,5 tỉ đồng, mô hình của anh Biên đã hình thành hệ thống sản xuất thủy sản tương đối đa dạng. Trong đó, diện tích nuôi cá lóc khoảng 800m², cho sản lượng bình quân từ 20-25 tấn/năm. Hệ thống 20 hồ nuôi ếch, diện tích khoảng 400m², cung cấp khoảng 5 tấn ếch thương phẩm mỗi năm. Bên cạnh đó, anh duy trì khoảng 200 cặp ếch bố mẹ để chủ động nguồn giống, giảm chi phí đầu vào và cung ứng giống cho những hộ có nhu cầu.

Anh Biên cho biết “Thực tế qua quá trình nuôi các loại thủy hải sản cho thấy, hiệu quả của mô hình không chỉ đến từ việc lựa chọn đối tượng nuôi phù hợp mà còn nằm ở cách tổ chức sản xuất linh hoạt, biết điều chỉnh quy mô theo điều kiện thực tế. Tuy nhiên, để duy trì hiệu quả lâu dài, người nuôi vẫn cần kiểm soát chặt chẽ chất lượng nguồn nước, quản lý chất thải, phòng ngừa dịch bệnh và chủ động tìm kiếm đầu ra ổn định cho sản phẩm”.

Tại xã Nam Cửa Việt, trên cơ sở tiềm năng địa phương vùng cát, nhiều hộ dân và hợp tác xã cũng đang chủ động tìm hướng phát triển sản xuất phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu địa phương. Thay vì phụ thuộc vào một loại cây trồng, vật nuôi, người dân từng bước đa dạng hóa mô hình, lựa chọn những đối tượng có khả năng thích nghi và phù hợp với nhu cầu thị trường.

Trong lĩnh vực chăn nuôi, mô hình nuôi lợn theo hướng khép kín của bà Bùi Thị Oanh với tổng đàn khoảng 300 con và anh Đinh Nhật Anh với tổng đàn khoảng 200 con tại thôn Vĩnh Hòa cho thấy nỗ lực đầu tư, tổ chức sản xuất theo hướng tập trung. Cùng với đó, mô hình nuôi 600 con gà ri lai của anh Phan Tư Dĩnh tại thôn Thành Công góp phần đa dạng hóa nguồn thu từ chăn nuôi.

Ở lĩnh vực trồng trọt, Hợp tác xã sản xuất, kinh doanh dịch vụ tổng hợp Long Quang phát triển mô hình trồng nén vụ đông trên diện tích khoảng 15ha đất cát. Đây là hướng sản xuất khai thác đặc điểm mùa vụ và điều kiện canh tác địa phương, đồng thời tạo cơ hội liên kết các hộ dân trong tổ chức sản xuất, nâng cao giá trị nông sản.

Mô hình nuôi cua xen canh các loại hải sản như cá dìa, tôm sú đem lại giá trị kinh tế các xã như Bến Hải, Nam Cửa Việt - Ảnh: M.H

Đáng chú ý, người dân còn thử nghiệm và phát triển những mô hình có yêu cầu kỹ thuật riêng, như: Nuôi tôm càng xanh nước ngọt trên diện tích 0,6ha với khoảng 120.000 con giống của anh Phan Minh Dĩnh tại thôn Thành Công; nuôi hươu lấy nhung của bà Nguyễn Thị Năm tại thôn Lệ Xuyên. Sự đa dạng này cho thấy tư duy sản xuất đang có những chuyển biến, từ việc lựa chọn mô hình theo tập quán sang chủ động tìm kiếm đối tượng sản xuất phù hợp với điều kiện và khả năng đầu tư của từng hộ.

Theo ông Đặng Huy Bằng, Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Nam Cửa Việt, việc phát triển các mô hình kinh tế vùng cát cần xuất phát từ điều kiện thực tế của từng khu vực, năng lực đầu tư của người dân và khả năng tiêu thụ sản phẩm. Chính quyền địa phương cần nắm bắt tình hình sản xuất, kịp thời ghi nhận những khó khăn, vướng mắc để phối hợp với ngành chuyên môn hỗ trợ người dân về kỹ thuật, nguồn vốn và định hướng phát triển phù hợp. Bên cạnh đó, các hộ sản xuất cần chú trọng phòng, chống dịch bệnh, bảo vệ môi trường và tăng cường liên kết nhằm hạn chế rủi ro trong quá trình sản xuất.

Tháo gỡ những "điểm nghẽn"

Dù đã xuất hiện nhiều mô hình mang lại hiệu quả, phát triển kinh tế vùng cát vẫn đối mặt với không ít thách thức. Điều kiện thời tiết diễn biến thất thường, nắng nóng kéo dài, nguy cơ thiếu nước hoặc biến động chất lượng nguồn nước có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cây trồng, vật nuôi. Trong khi đó, chi phí thức ăn, con giống, vật tư sản xuất và yêu cầu về kỹ thuật ngày càng cao, tạo áp lực đối với những hộ có nguồn vốn hạn chế.

Một vấn đề quan trọng khác là hệ thống hạ tầng phục vụ sản xuất. Đối với vùng nuôi thủy sản, việc đầu tư hồ nuôi, hệ thống cấp và thoát nước, xử lý nước thải, đường giao thông nội vùng và các công trình thủy lợi có ý nghĩa trực tiếp đến hiệu quả sản xuất.

Đây không chỉ là giải pháp hạn chế thiệt hại do thiên tai mà còn tạo điều kiện để người dân yên tâm đầu tư lâu dài, tổ chức sản xuất theo hướng tập trung. Cùng với hạ tầng, công tác chuyển giao khoa học kỹ thuật, kiểm soát dịch bệnh và hướng dẫn quy trình sản xuất an toàn cần được thực hiện thường xuyên, sát với nhu cầu của từng mô hình.

Lãnh đạo xã Nam Cửa Việt khảo sát các mô hình kinh tế triển vọng trên địa bàn - Ảnh: M.H

Theo ông Nguyễn Hữu Vinh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, phát triển kinh tế vùng cát cần gắn với việc khai thác hợp lý tiềm năng đất đai, mặt nước, lựa chọn cây trồng, vật nuôi phù hợp và nâng cao khả năng thích ứng với điều kiện khí hậu.

Sự chủ động của người dân là yếu tố quan trọng, tuy nhiên để kinh tế vùng cát phát triển bền vững, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa 3 yếu tố: Người dân chủ động đổi mới phương thức sản xuất; chính quyền và ngành chuyên môn hỗ trợ tháo gỡ khó khăn; hệ thống hạ tầng và thị trường được quan tâm đầu tư, kết nối.

Trong đó, quy hoạch vùng sản xuất cần gắn với điều kiện tự nhiên, khả năng cung cấp nước, yêu cầu bảo vệ môi trường và định hướng phát triển của từng địa phương, tránh đầu tư tự phát hoặc mở rộng sản xuất vượt quá khả năng kiểm soát. Đây sẽ là nền tảng để kinh tế vùng cát phát triển ổn định, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân trong thời gian tới.

Minh Hiển