QTO - Di tích quốc gia đặc biệt Thành Cổ Quảng Trị nằm ở trung tâm phường Quảng Trị, bên dòng sông Thạch Hãn hiền hòa. Nơi đây, ký ức về cuộc chiến đấu 81 ngày đêm bảo vệ Thành Cổ Quảng Trị năm 1972 không chỉ hiện hữu qua các hiện vật được trưng bày tại đài tưởng niệm, bảo tàng, những bức tường thành rêu phong hay câu chuyện kể đầy xúc động tại di tích mà còn được tái hiện chân thực trên “không gian số”. Qua đó, những câu chuyện của di tích được đưa lên môi trường số, giúp lan tỏa giá trị lịch sử sâu rộng và nối dài mạch nguồn tri ân.
Chạm ký ức qua mã QR
Khu Di tích quốc gia đặc biệt Thành Cổ Quảng Trị xanh mát bóng cây, mùi trầm hương thoang thoảng len lỏi trong không gian tĩnh lặng. Lẫn trong dòng người lặng lẽ, thành kính dâng hương lên đài tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ, nhiều du khách, nhất là các bạn trẻ, tò mò trước thông tin từ các tấm bảng mã QR đặt ở vị trí dễ nhận thấy tại lối vào nhà chờ của khu di tích và cổng vào.
Hai điểm quét mã QR được đưa vào phục vụ từ tháng 10/2022. Một mã dẫn tới nội dung giới thiệu cuốn đại sách độc bản kỷ lục châu Á và thế giới “Huyền thoại Thành Cổ Quảng Trị (81 ngày đêm “mùa hè đỏ lửa” 1972)” do Thư viện tỉnh thực hiện; mã còn lại mở ra “Tour 360 Thành Cổ Quảng Trị”, nơi người xem tự do xoay góc nhìn, phóng to, di chuyển qua từng khu vực như đang dạo bước giữa khuôn viên di tích.
Và chỉ với một thao tác quét mã, toàn cảnh Thành Cổ Quảng Trị mở ra sinh động qua góc nhìn thực tế ảo VR360 ngay trên màn hình: Từng bức tường thành rêu phong, từng vết tích bom đạn năm xưa hiện lên chân thực, kèm giọng thuyết minh trầm ấm dẫn người xem ngược dòng thời gian về “mùa hè đỏ lửa” năm 1972.
![]() |
| Ứng dụng công nghệ quét mã QR mang đến trải nghiệm trực quan, sinh động cho du khách khi tham quan Di tích quốc gia đặc biệt Thành Cổ Quảng Trị - Ảnh: T.T |
Anh Trần Minh Hưng, đến từ tỉnh Hà Tĩnh, đưa gia đình tham quan một số di tích lịch sử, trong đó có Di tích quốc gia đặc biệt Thành Cổ Quảng Trị. Khi tải ứng dụng “Di sản văn hóa Quảng Trị” qua mã QR ngay tại cổng di tích, anh Hưng cảm thấy rất thú vị. Anh Hưng chia sẻ, với những thông tin, hình ảnh 3D trực quan cùng tư liệu sinh động ngay trên điện thoại, các con của anh chăm chú theo dõi, hỏi han đủ điều.
Trong chuyến về nguồn thăm Di tích quốc gia đặc biệt Thành Cổ Quảng Trị cùng Công ty TNHH MTV Dịch vụ công ích quận 3 (TP. Hồ Chí Minh), chị Trần Thị Bảo Trinh, Chủ tịch Công đoàn công ty, đã tò mò dừng chân trước tấm bảng gắn mã QR đặt ngay khu vực nhà chờ chiếu phim lịch sử trong khuôn viên di tích.
Chỉ với một thao tác quét mã trên điện thoại, trên màn hình hiện ra phần giới thiệu cuốn đại sách độc bản “Huyền thoại Thành Cổ Quảng Trị”. Đứng giữa không gian từng trải qua 81 ngày đêm bom đạn, được tiếp cận những trang tư liệu sống động ngay trên thiết bị di động, chị Trinh xúc động cho biết: “Cuốn sách kể lại những ngày tháng ấy thật đầy đủ, sống động. Đứng trên mảnh đất thiêng Thành Cổ, đọc những dòng giới thiệu ấy mới thấy hết giá trị của di tích, càng tự hào về thế hệ cha anh và càng biết ơn những người đã ngã xuống”.
Nỗ lực số hóa di tích
Hệ thống dữ liệu số của Di tích quốc gia đặc biệt Thành Cổ Quảng Trị hiện nay có sự đóng góp từ nỗ lực của các cơ quan chuyên môn lẫn tâm huyết lặng thầm của những người trẻ. Những năm trước đây, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Trị (cũ) phối hợp với Trung tâm Bảo tồn di tích, Bảo tàng tỉnh triển khai nhiều đề tài ứng dụng công nghệ GIS và 3D, từng bước đưa hệ thống di tích Thành Cổ và các địa điểm lưu niệm sự kiện 81 ngày đêm lên bản đồ số. Các địa phương cũng đã nỗ lực triển khai gắn mã QR tại các điểm di tích được giao quản lý để phát huy giá trị.
Mới đây nhất, Thái Việt Ý, sinh viên năm thứ tư Trường đại học Fulbright Việt Nam, quê Quảng Trị, cùng các cộng sự vừa ghi dấu ấn nổi bật khi đưa dự án Onflow lọt vào top 15 giải pháp trí tuệ nhân tạo (AI) vòng sơ khảo Âu Lạc Grand Prize 2026 (giải thưởng trị giá 1 triệu USD).
![]() |
| Hành trình về nguồn tri ân các anh hùng liệt sĩ tại mảnh đất thiêng Thành Cổ Quảng Trị - Ảnh: T.T |
Khởi nguồn từ dự án tái hiện Thành Cổ Quảng Trị bằng thực tế ảo 3D (VR) được nhóm học sinh Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn do Thái Việt Ý chủ trì thực hiện năm 2023 nhằm giúp các cựu chiến binh và thân nhân liệt sĩ thăm viếng di tích qua không gian số, dự án khởi nghiệp công nghệ này đã có bước chuyển mình mạnh mẽ. Onflow hiện phát triển thành nền tảng ứng dụng AI kết hợp quản lý dữ liệu 3D, cung cấp giải pháp toàn diện cho công tác số hóa di sản, giáo dục lịch sử và ngành công nghiệp sáng tạo.
Chia sẻ về hành trình này, Thái Việt Ý cho biết: “Những ngày đầu đi thực địa thu thập dữ liệu, đo đạc từng thông số thực tế dưới nắng gió tại Thành Cổ Quảng Trị là trải nghiệm vô giá giúp em hiểu tường tận quy trình tạo ra các tài nguyên dành cho ngành công nghiệp sáng tạo. Nhưng cũng chính từ việc làm thủ công đó, em nhận ra những giới hạn rất lớn của phương pháp truyền thống: Tốn quá nhiều thời gian xử lý hậu kỳ, đòi hỏi nhân sự kỹ thuật 3D chuyên sâu ở từng khâu và chi phí thực hiện cho mỗi công trình rất đắt đỏ. Nếu cứ giữ cách làm cũ, chúng ta sẽ mất hàng chục năm mới số hóa được một phần nhỏ di sản cả nước. Đó là lý do em phát triển Onflow, ứng dụng AI để tự động hóa các quy trình tối ưu và chuẩn hóa dữ liệu các tài nguyên di sản”.
Toàn tỉnh Quảng Trị hiện quản lý một hệ thống di sản đồ sộ với hơn 500 di tích đã được kiểm kê, xếp hạng; nổi bật là 4 di tích quốc gia đặc biệt (gồm Thành Cổ Quảng Trị và các địa điểm lưu niệm sự kiện 81 ngày đêm năm 1972, đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải, địa đạo Vịnh Mốc và hệ thống làng hầm Vĩnh Linh, đường Trường Sơn-đường Hồ Chí Minh) cùng hàng chục di tích cấp quốc gia. Hiện nay, số hóa di tích không chỉ dừng lại ở lưu trữ dữ liệu mà đang từng bước hình thành hệ sinh thái khai thác giá trị trong không gian số. Nhờ ứng dụng công nghệ 2D, 3D, bản đồ số và dữ liệu số hóa, cách tiếp cận và quản lý di sản đang thay đổi rõ nét, chuyển từ “bảo tồn tĩnh” sang “phát huy giá trị di sản” theo hướng hiện đại, không gian mở và tương tác cao hơn.
Trao đổi về định hướng sắp tới, ông Mai Xuân Thành, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, công tác chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản thời gian qua đã huy động được sự tham gia tích cực của sở, các cơ quan quản lý nhà nước, hệ thống bảo tàng, chính quyền cơ sở cho đến các doanh nghiệp viễn thông và cơ quan báo chí. Thực hiện nhiệm vụ được UBND tỉnh giao, sở đang tập trung triển khai các giải pháp đồng bộ để đẩy nhanh tiến độ số hóa di sản, với mục tiêu phấn đấu hoàn thành việc số hóa 80% số lượng di tích quốc gia và di tích quốc gia đặc biệt trên địa bàn ngay trong năm 2026.
Ứng dụng công nghệ trong số hóa di tích không làm phai mờ đi sự tôn nghiêm của không gian lịch sử, mà ngược lại, đang mở ra một phương thức bảo tồn bền vững trước sự bào mòn của thời gian và thiên tai. Khi các dữ liệu được chuẩn hóa và số hóa đồng bộ, những di tích lịch sử của quê hương được gìn giữ trọn vẹn, để kể lại cho các thế hệ mai sau bằng sự chân thực và sống động nhất.
Thanh Trúc










