QTO - Bao đời nay, người dân ven phá Hạc Hải vẫn bám theo nhịp lên xuống của con nước để đánh bắt cá tôm. Qua thời gian, nguồn lợi thủy sản không còn dồi dào, phương thức đánh bắt cũng thay đổi, nhưng trên mặt phá hôm nay, nhịp mưu sinh vẫn diễn ra mỗi ngày, nối dài ký ức về một thời cá tôm trù phú.
Theo nhịp con nước
Hoàng hôn dần buông cũng là lúc những “ngư dân” ở thôn Xuân Hòa, xã Lệ Ninh như ông Trần Hữu Lĩnh, Nguyễn Văn Sỹ, Nguyễn Văn Dần chuẩn bị lưới, rập cho chuyến đánh bắt xuyên đêm trên phá Hạc Hải. Khi ngư cụ đã sẵn sàng, họ điều khiển những chiếc thuyền nhỏ gắn máy cule, hướng về vùng Vời để bắt đầu công việc. Suốt đêm, những tay lưới, rập liên tục được thả xuống theo con nước. Đến sáng, khi chuyến đánh bắt kết thúc, họ lại đưa thuyền trở về bến, mang theo thành quả sau một đêm lênh đênh trên phá.
Nhiều năm gắn bó với vùng đầm phá này, những “ngư dân” đã thuộc từng con nước, biết thời điểm nào thuận lợi để thả lưới, đặt rập, đón cá. Thủy triều trên phá Hạc Hải lên xuống hai lần mỗi ngày. Theo kinh nghiệm của người làm nghề, thời điểm nước đứng, khi hai luồng nước giao thoa, dòng chảy tạm lắng trong khoảng một giờ, là lúc thích hợp để thả lưới. Những kinh nghiệm ấy được tích lũy qua năm tháng, giúp ngư dân lựa chọn vị trí và thời điểm đánh bắt phù hợp.
![]() |
| Đánh bắt cá, tôm trên phá Hạc Hải - Ảnh: P.P |
Trên vùng đầm phá rộng lớn, mỗi người có cách mưu sinh riêng. Người dùng rập, người bổ lưới, người đơm đăng. Mùa mưa lũ, khi nước từ thượng nguồn đổ về, các loại cá chưng, cá chép, cá lúi, cá rô, cá bống cùng tôm, rạm, cua đồng thường xuất hiện nhiều hơn. Theo kinh nghiệm của người dân, những năm nước lũ không lên quá lớn, tôm đất và rạm lại có điều kiện sinh sôi. Bởi vậy, nắm bắt con nước, đoán mùa cá là kinh nghiệm quan trọng của những người sống bằng nghề đánh bắt.
Ông Nguyễn Viết Quản, Trưởng thôn Xuân Hòa, xã Lệ Ninh cho biết: Toàn thôn hiện có 100 người đang làm nghề đánh bắt cá tôm trên phá Hạc Hải. Tại các xã: Ninh Châu, Trường Ninh, Cam Hồng, Lệ Thủy cũng có nhiều thôn duy trì nghề này. Phần lớn các hộ đều có ruộng sản xuất nên đánh bắt thủy sản chủ yếu là nguồn thu nhập bổ sung.
Theo ông Nguyễn Văn Dần (thôn Xuân Hòa, xã Lệ Ninh), trung bình mỗi đêm đánh bắt, mỗi người có thể thu được khoảng 300.000 đồng. Những hôm trúng các loại cá ngon, có giá trị cao, thu nhập còn khá hơn. Số tiền ấy góp phần trang trải sinh hoạt, cải thiện kinh tế gia đình.
Phá Hạc Hải, trước đây còn có tên gọi Bể Cạn, Bình Hồ, rộng hơn 12km², nằm giữa hai huyện Lệ Thủy và Quảng Ninh (cũ), nay thuộc địa bàn các xã: Ninh Châu, Trường Ninh, Cam Hồng, Lệ Thủy và Lệ Ninh. Vùng đầm phá này là nơi cung cấp nguồn thủy sản dồi dào cho cư dân quanh vùng. Cùng với đó, đập ngăn mặn Mỹ Trung được xây dựng đã góp phần bảo vệ hàng nghìn ha đất sản xuất lúa, tạo nên vùng sản xuất lương thực quan trọng của địa phương.
Ký ức mùa cá đầy phá
Với những người dân sống quanh phá Hạc Hải, trước đây cá, tôm, cua, rạm dưới phá nhiều vô kể. Chỉ cần thả nò, đặt lưới qua một đêm, sáng hôm sau đã có thể thu về từng rổ thủy sản. Những sản vật từ đầm phá không chỉ giúp các gia đình có thêm nguồn thực phẩm mà còn mang lại thu nhập, góp phần xây dựng nhà cửa, nuôi con ăn học.
Bà Nguyễn Thị Toản, ở xã Cam Hồng, người có hàng chục năm làm nghề thả nò, vẫn nhớ những mùa cá tôm đầy ắp. Ngày trước, sau một đêm đặt nò, gia đình bà có thể gánh từng rổ cá tôm về bán. Có khi vừa mang ra đến ngõ đã có người mua hết.
Còn ông Phạm Văn Tá ở xã Ninh Châu, từng gắn bó với nghề đóng đáy suốt hàng chục năm trên phá Hạc Hải. Dù công việc vất vả, tiềm ẩn nguy hiểm bởi phải chọn những nơi dòng nước chảy xiết, nghề vẫn đem lại nguồn thu đáng kể, giúp gia đình ông có điều kiện chăm lo cho các con ăn học.
Ngày trước, ngư cụ chủ yếu được làm thủ công từ tre, nứa. Nò và đăng được dựng theo hình chữ V ngược, men theo các con hói, lạch nước để dẫn cá, tôm theo dòng chảy đi vào. Đặc biệt vào mùa nước nổi (mùa lũ), hàng trăm, hàng nghìn trộ nò từng hiện diện quanh vùng phá, tạo nên những mùa đánh bắt nhộn nhịp. Những chiếc nò, chiếc đăng không chỉ là ngư cụ mưu sinh mà còn trở thành hình ảnh quen thuộc trong đời sống của cư dân ven phá.
Thời gian trôi qua, nguồn lợi thủy sản trên phá Hạc Hải không còn dồi dào như trước. Nghề đơm nò bằng tre nứa dần mai một; nhiều gia đình chuyển sang sử dụng rập, lưới, một số người không còn theo nghề. Những trộ nò truyền thống nay chỉ còn xuất hiện ở một vài nơi, phần lớn cũng được thay bằng lưới.
Dẫu vậy, nghề đánh bắt vẫn được duy trì ở những làng quê ven phá. Những ngư dân như Trần Hữu Lĩnh, Nguyễn Văn Sỹ, Nguyễn Văn Dần vẫn cần mẫn theo dõi con nước, chọn thời điểm thả lưới, chắt chiu từng mẻ cá tôm.
Phá Hạc Hải hôm nay đã khác xưa, những mùa cá đầy ắp cũng không còn thường xuyên như trước. Nhưng mỗi khi con nước lên xuống, những chuyến thuyền lại rời bờ, mang theo hy vọng về một mẻ cá tôm, thêm chút thu nhập cho gia đình. Nhịp mưu sinh ấy vẫn âm thầm tiếp nối trên vùng đầm phá qua bao thế hệ.
Phan Phương









