QTO - “Đã mang cái “nghiệp” vào “tâm”, thì phải cống hiến cho cái nghề đã chọn”. Câu nói của Nhà giáo ưu tú Hồ Duy Thế (SN 1939) ở thôn Minh Cầm Trang, xã Tuyên Bình, có thể chỉ là câu tổng kết về chuyện đời, chuyện nghề của một con người sống qua gần 1 thế kỷ. Nhưng với nhiều người, nó là lời nhắn nhủ, nhắc nhở và kỳ vọng rất ý nghĩa.
Từ thầy giáo “dân nuôi” đến Nhà giáo ưu tú
Sau những trắc trở vì định kiến thành phần gia đình một thời, cậu học trò giỏi có tiếng Hồ Duy Thế phải tạm gác lại chuyện học hành khi mới hoàn thành chương trình lớp 7/10. 3 năm ở nhà lo chuyện cơm áo, những tưởng con đường học hành của cậu đành phải gác lại từ đó. May mắn thay, năm 1956, cậu được Trường Sư phạm Liên khu IV (đóng ở Vinh, Nghệ An) nhận vào học.
Hơn 1 năm sau tốt nghiệp, cậu trở về quê, xin được chân dạy lớp “dân lập” duy nhất của trường. Lương của thầy do phụ huynh đóng góp. Tiếng tăm về một giáo viên trẻ không nề hà khó khăn vẫn đứng lớp “dân nuôi” khiến nhiều người quản lý giáo dục lúc đó chú ý. Hơn 2 năm sau, thầy được điều động đến dạy tại 1 trường tiểu học thuộc huyện Quảng Ninh (cũ), cách nhà hơn 100km, rồi tiếp tục công tác tại Trường Văn hóa tập trung huyện Lệ Thủy (cũ).
Những năm tháng tiếp theo, thầy được giao nhiệm vụ “đứng mũi, chịu sào” khi thành lập Trường Thanh niên dân tộc Lệ Thủy (từ năm 1965-1966), rồi Trường Thanh niên dân tộc Minh Hóa (1967-1969). Muốn lập trường thì phải có học sinh. Vậy là thầy cùng đồng nghiệp tìm đến các bản làng đồng bào dân tộc thiểu số ở phía Tây tỉnh Quảng Bình (cũ) để tìm và đưa học sinh về trường dạy chữ. Vì vậy, bạn bè, đồng nghiệp gọi ông là “người cõng chữ, đi tìm học trò”.
![]() |
| Thầy Hồ Duy Thế là 1 trong 3 giáo viên thuộc thế hệ đầu tiên của tỉnh Quảng Bình (cũ) vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nhà giáo ưu tú từ năm 1990 - Ảnh: C.H |
Nói đến thầy giáo Hồ Duy Thế, nhiều giáo viên ở huyện Tuyên Hóa (cũ) còn nhớ đến bài giảng môn Toán lớp 4 về “Biểu thức chứa 2 chữ số” rất nổi tiếng. Năm 1985, bài giảng của thầy đã giành giải A1 (giải cao nhất) tại hội thi giáo viên giỏi toàn quốc, tổ chức tại tỉnh An Giang và trở thành “khuôn mẫu” trong phương pháp thiết kế bài giảng, xây dựng giáo án của nhiều thế hệ giáo viên nơi đây. Bài toán nghe qua rất đơn giản: “Anh câu được a con cá, em câu được b con cá. Hỏi cả hai anh em câu được bao nhiêu con cá?”. Nhưng với thầy giáo Thế, thay vì đi thẳng vào vấn đề và buộc các em tuân thủ theo công thức tính số cá của 2 anh em (a+b), thầy cho học sinh tự đưa ra con số vào bài rồi tính. Sau đó, thầy mới lần lượt điền số a và b vào để đi đến công thức tổng quát.
Theo thầy giáo Lương Duy Niệm (đã mất), nguyên chuyên viên Phòng Giáo dục và là Trưởng đoàn giáo viên dạy giỏi của Phòng Giáo dục huyện Tuyên Hóa năm ấy, trong ghi chép của mình, ông kể rằng, để nghĩ ra phương pháp đó, trước ngày diễn ra hội thi, suốt đêm hôm ấy, thầy Thế sửa chữa, thêm bớt và giảng khoảng 30 lần. Sau mỗi lần giảng, thầy lại xóa, sửa, rồi lại giảng. Suốt đêm, rất nhiều lần, thầy Thế ngồi bật dậy, ghi ghi, chép chép và tự giảng bài một mình. Bài giảng xuất sắc không chỉ ở sự sáng tạo của phương pháp tiếp cận, mà còn ở sự cẩn trọng, tỉ mỉ của người thầy và khả năng khơi dậy sự chủ động, sáng tạo của học sinh.
Với nhiều thành tích và cống hiến cho giáo dục, năm 1990, thầy Hồ Duy Thế là 1 trong 3 giáo viên thuộc thế hệ đầu tiên của tỉnh Quảng Bình (cũ) vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nhà giáo ưu tú.
Bài học từ một lời phê
Rời bục giảng gần 30 năm, nhưng hễ nhắc đến chuyện nghề, ánh mắt ông vẫn bừng lên niềm tự hào. Ở tuổi gần 90, ông vẫn giữ phong thái đĩnh đạc, mực thước của một nhà giáo, cùng trí nhớ minh mẫn đáng khâm phục. Ông nói chậm và chắc nhịp, giọng điệu nhẹ nhàng, rất dễ cuốn người nghe. Chính sự nhẹ nhàng ấy của người thầy đã khiến nhiều thế hệ học trò, dù cách đây hơn nửa thế kỷ, vẫn luôn trân quý. Cho đến nay, thầy giáo Hoàng Vũ, nguyên Hiệu phó Trường THPT Lê Trực vẫn nhớ mãi bài học về lời phê bằng mực đỏ trong bài tập làm văn năm xưa.
![]() |
| Gia đình Nhà giáo ưu tú Hồ Duy Thế có nhiều thế hệ làm giáo viên - Ảnh: NVCC |
Năm đó, cậu bé Vũ đang là học sinh lớp 4B (niên khóa 1972-1973), lớp cuối của trường cấp 1, lúc bấy giờ. Đề bài Tập làm văn, thầy Thế ra hôm đó là sáng tác một câu thơ lục bát về quê em. Vũ là một học sinh giỏi của lớp, nên chưa có đề Tập làm văn nào làm khó được cậu. Chỉ riêng đề bài làm thơ lục bát là cậu… bí.
Để có bài trả cho thầy, cậu nghĩ đến một cách ít ai biết. Chẳng là lúc đó, cậu có biết một câu thơ lục bát tả cảnh quê hương khá hay: “Quê tôi có bãi dâu xanh/Con sông uốn khúc bao quanh xóm làng”. “Tôi liền nảy ra “sáng kiến” mượn câu thơ này để làm bài của mình và khéo léo thay đổi một số từ cho khác nguyên văn, như: “Tôi-em”, “dâu-ngô”, “uốn khúc-uốn lượn”, “bao-chảy”. Làm xong, tôi tự tin nghĩ rằng thầy sẽ không bao giờ biết và chắc mẩm lần này điểm cũng cao như những lần trước”, thầy Vũ nhớ lại.
Gia đình Nhà giáo ưu tú Hồ Duy Thế hiện có 3 thế hệ, với nhiều con cháu làm giáo viên, trong đó có 7/10 người con và 3/10 cháu. Cô giáo Nguyễn Thị Nguyệt Ánh, con dâu của thầy giáo Hồ Duy Thế, hiện là Hiệu trưởng Trường Giáo dục chuyên biệt Đồng Hới, luôn tự hào vì mình là một phần trong gia đình truyền thống nhà giáo ấy. Chị kể, chị học được rất nhiều điều từ lối sống mẫu mực, luôn quan tâm đến mọi người và phong cách làm việc khoa học của ông.
Giờ trả bài, vẫn với ánh mắt và nụ cười mỉm trên môi, thầy Thế lần lượt trả bài cho từng học sinh. Đến lượt cậu học sinh Hoàng Vũ, khi nhận lại bài làm, cậu thấy ô điểm hoàn toàn trống trơn, chỉ vỏn vẹn một lời phê bằng mực đỏ: “Phải tự mình sáng tác chứ!” và một dấu chấm than. Cậu đỏ bừng mặt, vội gấp vở lại. May sao, bạn bè không ai biết.
Thầy Vũ chia sẻ: “Đó không hẳn là lời phê, mà là lời khuyên bảo của người cha đối với con, người anh đối với em, vừa khoan dung, nhẹ nhàng, vừa thân thiết đầy ân tình. Chính sự nhẹ nhàng đó đã tiếp thêm cho tôi sự tự tin, giúp tôi cố gắng nỗ lực rèn luyện bản thân để ngày một hoàn thiện hơn. Sau này, khi đứng trên bục giảng, tôi nhận ra rằng, để học sinh có thể thấu hiểu kiến thức, sự giỏi giang thôi là chưa đủ, mà còn cần đến trái tim và tâm huyết của người thầy.
Lúc đó, thầy Thế còn rất trẻ, nhưng luôn yêu thương và quan tâm đến học sinh. Mặc dù trong hoàn cảnh bom đạn, chiến tranh, song thầy thường xuyên đến nhà học sinh để thăm hỏi và động viên các em học tập. Nhiều hôm, thầy tập hợp các bạn học còn yếu để hướng dẫn thêm. Điều đặc biệt là chưa bao giờ tôi thấy thầy cáu gắt với học sinh. Khi có học trò chưa ngoan, thầy chỉ nhẹ nhàng khuyên nhủ. Ánh mắt, gương mặt của thầy bao giờ cũng ánh lên nụ cười đầy bao dung, độ lượng”.
Còn với Nhà giáo ưu tú Hồ Duy Thế, ông tin rằng: “Nghề giáo là nghề rèn luyện đạo đức. Làm thầy cô muốn dạy dỗ, uốn nắn học sinh, trước hết bản thân phải thực sự gương mẫu. Thầy ra thầy, thì trò mới ra trò. Bởi, đã mang cái “nghiệp” vào “tâm”, thì phải cống hiến cho cái nghề đã chọn”.
Dương Công Hợp










