QTO - Khi tôi đến, thành phố New York nằm về phía đông bắc của nước Mỹ đã vào độ đầu hè nhưng ban sáng, trời vẫn rất lạnh. Cái lạnh theo làn gió dựa vào từng bức tường những căn nhà cao chọc trời nối tiếp nhau thổi hun hút ra từng ngõ phố. New York từ lâu đã trở thành biểu tượng của sự hoa lệ, sôi động và đầy sắc màu của xứ Cờ hoa với những đại lộ rực rỡ ánh đèn, công trình kiến trúc mang tầm vóc thế giới và nền văn hóa giao thoa độc đáo. Nơi đây không chỉ là trung tâm tài chính, nghệ thuật mà còn là điểm đến mơ ước của hàng triệu tín đồ du lịch trên khắp thế giới.

Đến Mỹ, món quà tôi đem theo để tặng bạn bè là những hộp cà phê mang thương hiệu Khe Sanh quê hương tôi. Trải qua hơn 20 giờ bay, xếp lẫn các hộp cà phê trong va ly áo quần, một tuần sau, đi đến đâu, hương cà phê từ Khe Sanh vẫn còn la đà trong gió, thơm đến xao xuyến cõi lòng.

Người bạn đồng hành với tôi những ngày trên đất Mỹ là một người Mỹ trẻ tuổi nhưng khá am tường về Việt Nam và đặc biệt là Quảng Trị. Khi tôi ngỏ lời muốn tự tay pha ly cà phê Khe Sanh mà tôi đã cất công mang từ Quảng Trị sang để mời bạn, vì để tôi vui, bạn gợi ý “sự kiện” này nên và cần xảy ra ở Quảng trường Thời Đại (Times Square) mới xứng tầm!

Cà phê Khe Sanh được khách du lịch đến từ Quảng Trị chọn làm quà tặng cho bạn bè tại Mỹ - Ảnh: Đ.T.T

Chập tối một ngày tiết trời hanh hao, tôi và bạn đã vừa lội bộ, vừa đi xe buýt, qua không biết bao nhiêu dãy phố mới đến được nơi mà sự náo nhiệt đã trở nên nổi tiếng bậc nhất ở nước Mỹ, đó là Quảng trường Thời Đại.

Quảng trường nằm giữa trung tâm của New York, là điểm giao thoa của các đại lộ dài và rộng như những mạch máu dồn sôi làm cho trái tim của thành phố luôn đập những nhịp đập gấp gáp, đầy ắp nguồn năng lượng bất tận. Ánh sáng ở đây cũng trở nên dày hơn, đa diện hơn bởi những chuỗi đèn led khổng lồ cùng bảng hiệu quảng cáo sặc sỡ, chói cháy khiến quảng trường luôn ngập tràn trong không khí lễ hội.

Quảng trường Thời Đại còn là nơi hội tụ của nghệ sĩ đường phố tài hoa cùng với du khách từ khắp nơi trên thế giới đổ dồn về đây với liên tu bất tận các chuỗi sự kiện văn hóa lớn được tổ chức mà điểm nhấn rực rỡ và gây thương nhớ nhất vẫn là lễ đón giao thừa, đếm ngược thời khắc bước sang năm mới.

Bạn chọn cho tôi một chỗ ngồi nhỏ rồi cùng tôi bày biện “bữa tiệc” cà phê mà theo bạn là vô tiền khoáng hậu ở nơi kiêu sa và tràn ngập ánh đèn nhất nước Mỹ. Bạn nhìn ngắm gói cà phê mang thương hiệu Huy An Khe Sanh (Arabica coffee) với slogan ấn tượng “Một món quà trinh nguyên từ núi rừng Khe Sanh” (A prime product of the Khe Sanh mountain) với ánh mắt của người hiếu kỳ rồi thốt lên trong sự kinh ngạc: “Mình không tin trên mảnh đất từng bị tàn phá đến 200% lại có thể gom góp tinh túy của trời đất để dâng tặng cho đời một sản phẩm “đen như địa ngục, mạnh mẽ như cái chết và ngọt ngào như tình yêu” đến vậy?”.

Sự kinh ngạc của bạn khiến trong lòng tôi vừa dâng lên niềm tự hào, vừa bùi ngùi như chạm vào ký ức về những năm tháng kiên khổ của người dân quê nhà. Trong âm thanh riết róng, bùng nổ đem đến cảm xúc trực diện của nhạc Rock, nhịp điệu uyển chuyển, ngẫu hứng sâu lắng của nhạc Jazz cùng tấu lên bởi các ban nhạc lừng danh nơi quảng trường sôi sục, tự dưng tôi lại nhớ đến câu ca thiệt thà vắt dài qua thời gian và năm tháng trong đời sống chân mộc của người dân Quảng Trị: “Chớ than phận khó ai ơi/ Còn da lông mọc còn chồi nảy cây” để bắt đầu kể câu chuyện với bạn về quá trình tạo dựng cuộc sống từ cây cà phê của người bác tôi ở quê nhà.

Thuở ấy, làng tôi đói kém lắm. Mang tiếng là dân miệt đồng nhưng vào mùa gặt, vừa gác cây liềm, cây hái lên chạn bếp là đã tính chuyện đi tứ tán mọi nơi để kiếm thêm đồng ra đồng vào đắp đổi qua ngày. Đêm đêm, không ngủ được, bác tôi cứ bắt mặt nhìn lên cả một dãy núi mờ xa phía “côi nguồn” kia rồi tự vấn, sao không thử lên trên đó mở mang đất đai, trồng thêm cây cối, rau cỏ, nuôi thêm con bò, con heo, thả thêm ít gà... để có chút thu nhập, may ra ổn định cuộc sống, cứ bám lấy đất quê, biết bao giờ cất mặt lên được.

Thời may, chính sách di dân xây dựng vùng kinh tế mới ở Hướng Hóa của Nhà nước được ban ra. Biết lượng sức mình, bác tôi bắt đầu thăn thỉ nỉ non với những người láng giềng, tự mình vẽ nên một viễn cảnh tươi sáng, an hòa để động viên nhau đi xây dựng vùng kinh tế mới. Rút cuộc, mười lăm hộ  trong làng cùng nhất trí với nhau chọn ngày lành lên đường.

Gia đình bác tôi cùng những người láng giềng lưng đeo ba lô với ít sắn khoai, muối mắm, vai vác cây rựa đã mài thật sắc và tạm biệt xóm làng khi trên trời, ánh sao mai còn lơ lửng và mảnh trăng cuối tháng đang mờ dần. Xe đưa mọi người đến vùng ngoại vi Khe Sanh thì trời đã đứng bóng. Công việc tiếp theo là dựng trại, chọn đất, bắt đầu những ngày quá cực khổ để lập nghiệp nơi vùng tân địa gian nan.

- Rồi sao nữa-Bạn tôi hỏi.

- Cứ vậy thôi, hoang vắng và đơn điệu lắm. Ngày cuốc đất, tối ngủ sớm lấy sức, mai lại làm tiếp. Mỗi nhà chọn một quả đồi. Mười lăm hộ ngự trên mười lăm quả đồi như bát úp, quây quần với nhau. Không có thời gian thăm hỏi, chỉ nhận biết nhau qua ánh lửa buổi tối bập bùng. Đêm cuối tuần đầu tiên, bác tôi nhẩm đếm, lòng chợt thấy nôn nao, sao chỉ còn lại mười bốn ánh lửa? Đêm cuối tháng đầu tiên, bác tôi nhẩm đếm và chột dạ, sao chỉ còn mười hai đốm lửa? Một đêm tháng thứ sáu kể từ ngày lên đây, bác tôi nhẩm đếm, chỉ còn tám đốm lửa thôi bạn à...

- Rồi cuối cùng...

- Cuối cùng còn lại gia đình bác tôi và một số ít láng giềng. Một số gia đình bỏ về vì nhiều lý do, trong đó có một lý do hết sức chính đáng là không chịu được sự cực khổ, thiếu thốn trăm bề. Gia đình bác tôi cắn răng làm lụng, nhẫn nại vun vén, khéo léo tính toan, sắp xếp... đến năm 1989 đã có trong tay 3ha cây cà phê vối, vụ đầu tiên thu hoạch được 2 tấn cà phê nhân, số tiền thu được ở thời điểm ấy là 13 triệu đồng. Vụ thu hoạch năm 1993, gia đình bác tôi thu được 3,5 tấn cà phê, bán ra được 23 triệu đồng. Từ cây cà phê kết hợp với chăn nuôi, dịch vụ, mở mang nhiều cây trồng khác, hàng vạn gia đình như bác tôi đã tạo lập cuộc sống ổn định, khấm khá trên vùng đất mới…

Từ nỗ lực vượt bậc của chính quyền địa phương, người trồng cà phê và doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh, chế biến cà phê, những năm gần đây cà phê Khe Sanh đã tìm lại được vị thế và khẳng định thương hiệu cà phê chất lượng thơm ngon nhất Việt Nam, vươn ra thế giới qua ngôi vị quán quân cuộc thi “Cà phê đặc sản Việt Nam” năm 2021 do Hiệp hội Cà phê Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk tổ chức.

Năm 2022, cà phê Khe Sanh lại được giải bạc cuộc thi “Coffees Roasted at the Origin” dành cho những nhà sản xuất và chế biến nhỏ trên thế giới do Tổ chức phi chính phủ AVPA (The Agency for the Valorization of Agricultural Products) tổ chức tại Paris, Pháp. Tiếp theo những năm 2023, 2024, 2025, cà phê Arabica Khe Sanh lại được xướng tên vinh danh ngôi vị quán quân tại cuộc thi “Cà phê đặc sản Việt Nam”.

Chính quyền địa phương cũng đã trao giấy chứng nhận quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý “Cà phê Khe Sanh” cho hàng chục doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ gia đình, trồng chế biến và kinh doanh cà phê trên địa bàn, gắn trách nhiệm chung của chính quyền, doanh nghiệp và người dân trong việc bảo vệ, gìn giữ và phát triển thương hiệu “Cà phê Khe Sanh Quảng Trị” trên thị trường…

… Đêm đã rạng dần về sáng, Quảng trường Thời Đại vẫn chưa đi ngủ như cùng thức với những giọt cà phê Khe Sanh vẫn cứ an nhiên nhỏ xuống chiếc cốc thủy tinh trong vắt. Hương cà phê không có hộ chiếu, không cần visa, cứ thong thả tỏa ra giữa đất trời khoáng đạt cách quê nhà nửa vòng trái đất một mùi hương sâu lắng, thương quen.

Giọt cà phê hiền dịu mang thông điệp hòa ái và có sức mạnh hơn hàng triệu tấn bom đạn Mỹ đã trút xuống quê nhà của tôi trong những năm tháng chiến tranh ác liệt. Sự hiền dịu đó còn cho thấy, không một sức tàn phá hung hiểm nào có thể ngăn cản sự hồi sinh, phát triển từ sức sống mãnh liệt trên đất đai quê nhà của tôi.

Bất giác, tôi muốn nhắn gửi đến những ai là tín đồ của loại thức uống “đen như địa ngục, mạnh mẽ như cái chết và ngọt ngào như tình yêu”, đêm nay, cứ đến nơi phồn hoa đô hội bậc nhất New York này, tôi sẽ tặng bạn ly cà phê Khe Sanh chính hiệu và cùng thắp lên niềm hy vọng cà phê Khe Sanh của quê hương tôi trong tương lai gần sẽ chinh phục thị trường thế giới bằng chính cách riêng của mình, nồng đượm, nồng nàn như hương vị đã từng làm đắm say người sành điệu giữa lòng châu Âu từ một trăm năm trước...

Đào Tâm Thanh