QTO - Chia tay cái nóng oi bức của mùa hè, mùa thu về mang theo bầu không khí dịu nhẹ, trong lành. Không gian như trong hơn, gió nhẹ hơn và lòng người cũng chậm lại, dễ hoài niệm hơn. Với tôi, mỗi độ thu về là một lần nhớ mùa trăng năm cũ; nhớ con đường làng, bờ đê xanh cỏ, nhớ sân trường đơn sơ và những chiếc đèn ông sao được làm từ những thanh tre mỏng cùng giấy báo cũ. Niềm vui ấy đã ở lại phía sau từ rất lâu, nhưng chỉ cần nghe tiếng trống múa lân hay một giai điệu trung thu quen thuộc, là ký ức cứ thế ùa về, vẹn nguyên như thể mới hôm qua.

Làng tôi nằm trải dài theo triền sông, bên bờ đê xanh mướt màu cỏ. Những đêm trăng sáng, lũ trẻ chúng tôi thường rủ nhau ra đê hóng gió, chơi những trò chơi dân gian rồi tíu tít kể cho nhau nghe đủ thứ chuyện. Tuổi thơ khi ấy chẳng có nhiều đồ chơi. Niềm vui đôi khi chỉ là một vài viên bi, trò đánh thẻ, nhảy dây, “bịt mắt bắt dê”...  Vậy mà tiếng cười cứ vang lên trong trẻo, những câu chuyện chẳng đầu chẳng cuối cứ thế nối dài dưới ánh trăng vằng vặc.

Có lẽ chính từ những ngày tháng thiếu thốn mà mỗi niềm vui tuổi thơ càng trở nên đáng nhớ. Tôi nhớ nhất những buổi chiều cùng đám bạn nhỏ trong làng ngồi làm đèn ông sao. Nguyên liệu ngày ấy chẳng có gì cầu kỳ, chỉ là vài thanh tre được chẻ, vót mỏng, ít giấy báo cũ hoặc những tờ giấy đã qua sử dụng, một đoạn dây kẽm nhỏ và chút hồ dán nấu từ nếp dẻo.

Những đôi bàn tay trẻ nhỏ còn vụng về, lóng ngóng, nhưng đứa nào cũng chăm chú, tỉ mỉ tạo nan tre thành hình ngôi sao năm cánh rồi lấy hai khung sao ghép chồng lên nhau. Các đầu nan lần lượt được cố định bằng những đoạn dây kẽm nhỏ. Để tạo bộ khung chắc chắn cho chiếc đèn, chúng tôi dùng từng thanh tre ngắn chống vào các điểm giao nhau. Công đoạn dán giấy mới thực sự cần sự kiên nhẫn. Chúng tôi cẩn thận phết hồ lên từng nan tre, nhẹ tay dán giấy, vuốt từng góc cho phẳng.

Có chiếc đèn làm xong không được như ý, cánh sao không đều, chúng tôi lại cặm cụi sửa từng chút một cho đến khi có được một chiếc đèn vừa mắt. Bên trong đèn, ban đầu chúng tôi thường gắn một cây nến nhỏ, có khi là chiếc đèn dầu bé xíu. Sau này, người lớn không cho dùng đèn vì dễ bị cháy khi gặp gió. Thế nhưng điều đó chẳng làm niềm vui của đám trẻ vơi đi.

Mâm cỗ Trung thu - món quà không thể thiếu dành tặng trẻ thơ mỗi độ trăng rằm - Ảnh: Nh.V

Đêm Trung thu, chúng tôi cùng nhau rước đèn trên sân trường. Những chiếc đèn ông sao chập chờn trong gió, hắt lên từng gương mặt trẻ thơ đang rạng ngời niềm vui. Tiếng nói cười ríu rít hòa cùng tiếng trống rộn ràng khiến sân trường trở nên náo nức, tưng bừng. Đi đầu đoàn rước là đội múa lân với chiếc đầu lân cũng do chính chúng tôi tự tay làm từ những mảnh vải cũ, giấy báo và những tấm bìa carton. Theo sau là ông Địa với chiếc bụng tròn, gương mặt hài hước, vừa đi vừa làm những động tác ngộ nghĩnh khiến lũ trẻ cười vang.

Chúng tôi vừa đi vừa hát những giai điệu quen thuộc bài “Chiếc đèn ông sao” của nhạc sĩ Phạm Tuyên với những câu hát rất hay rằng: “Chiếc đèn ông sao, sao năm cánh tươi màu/ Cán đây rất dài cán cao quá đầu/Em cầm đèn sao, em hát vang vang/Đèn sao tươi màu của đêm rằm liên hoan/ Tùng rinh rinh, tùng tùng tùng rinh rinh”…

Sau khi rước đèn, chúng tôi xếp thành hàng dọc tại sân trường để thưởng thức những tiết mục văn nghệ và phá cỗ trung thu. Mâm cỗ chỉ có vài quả bưởi được tách múi xếp thành hình bông hoa, vài chiếc bánh nướng, bánh dẻo nhân đậu xanh được cắt nhỏ chia đều cho từng đứa. Đến bây giờ, tôi vẫn nhớ cái vị bùi, ngọt, dẻo thơm của miếng bánh trung thu ngày ấy bởi vị ngon không hẳn đến từ nguyên liệu làm ra bánh mà trong đó còn có cả sự chờ đợi, háo hức và niềm vui được chia sẻ cùng bè bạn.

Rồi tôi lớn lên, rời quê, lập nghiệp nơi phố thị. Những mùa Trung thu lần lượt trở về. Trăng vẫn tròn vào đêm rằm tháng Tám. Những bài hát cũ vẫn vang lên. Nhưng tôi lại cảm nhận rõ sự khác biệt với mùa trăng năm ấy. Phố sáng hơn, đông hơn bởi dòng người tấp nập ngược xuôi và những bảng hiệu, ánh đèn neon rực rỡ khiến cho trăng không thể phô trọn ánh sáng như ánh trăng quê. Trẻ con hôm nay không còn phải tìm tre, chẻ nan, nấu hồ hay ngồi hàng giờ để dán từng mảnh giấy.

Chỉ cần bước vào một cửa hàng, các em đã có thể chọn cho mình những chiếc đèn điện tử chạy pin, phát nhạc, nhấp nháy đủ màu. Bánh trung thu cũng đa dạng và đẹp mắt hơn. Những chiếc bánh được đặt trong từng chiếc hộp sang trọng, đôi khi trở thành món quà biếu trong những mối quan hệ giao tiếp. Mâm cỗ trung thu cũng đủ đầy hơn xưa rất nhiều.

Cuộc sống đã đổi thay. Trẻ em hôm nay có những niềm vui mà tuổi thơ chúng tôi từng ao ước. Các em có nhiều loại đồ chơi đẹp và những trải nghiệm phong phú hơn trong mỗi mùa Trung thu. Nhìn những điều ấy, tôi không khỏi chạnh lòng nhớ về những mùa trăng của tuổi thơ mình. Nhớ những ngón tay lấm lem khi phết hồ dán giấy trên từng nan tre, nhớ cảm giác háo hức khi hoàn thành chiếc đèn ông sao như ý...

Điều an ủi lớn nhất đối với lớp người “cũ” như chúng tôi là nhận thấy Trung thu hôm nay còn giữ được ít nhiều những giá trị vốn có giữa những đổi thay của cuộc sống. Ở nhiều trường học, trẻ em vẫn được thầy, cô giáo hướng dẫn cách làm đèn ông sao, trang trí mâm cỗ và tham gia những trò chơi dân gian. Từ những vật liệu giản dị như giấy màu, bìa cứng, ống hút nhựa..., các em say sưa tạo nên những chiếc đèn nhỏ xinh để dành tặng ông bà, cha mẹ.

Mâm cỗ trung thu cũng được các cô giáo chăm chút công phu. Qua đôi bàn tay khéo léo của các cô, những loại trái cây quen thuộc được tạo hình thành con vật, bông hoa hay các nhân vật ngộ nghĩnh. Và cũng giống như chúng tôi ngày nào, những đứa trẻ hôm nay vẫn háo hức chờ đến giờ phá cỗ, vẫn cười vang khi được nhận bánh, nhận quà.

Trung thu ngày nay còn trở thành dịp để cộng đồng trao gửi yêu thương. Ở nhiều nơi, những chương trình thiện nguyện được tổ chức với nhiều phần quà, suất học bổng dành tặng trẻ em có hoàn cảnh khó khăn. Từng món quà có thể khác nhau về giá trị, nhưng đều gặp nhau ở một điều là mang đến cho những đứa trẻ một mùa trăng đủ đầy yêu thương. Chính sự sẻ chia ấy khiến trung thu không chỉ là ngày hội của trẻ nhỏ mà còn là dịp để người lớn nhắc mình về trách nhiệm chăm lo, bảo vệ và dành cho trẻ em những điều tốt đẹp nhất.

Xã hội không ngừng phát triển, những điều mới mẻ cũng theo đó bước vào đời sống. Trẻ em hôm nay có cơ hội tận hưởng nhiều tiện nghi, niềm vui mà thế hệ trước từng ao ước. Nhưng giữa nhịp sống hiện đại, điều quan trọng là chúng ta vẫn biết trân trọng, gìn giữ giá trị truyền thống. Bởi Trung thu không chỉ là những món đồ chơi rực rỡ, những hộp bánh thơm ngon hay mâm cỗ đủ đầy, mà sâu xa hơn, đó là dịp của đoàn viên, của sẻ chia và yêu thương...  Chính những giá trị ấy đã làm nên vẻ đẹp riêng của Tết Trung thu, để mỗi mùa trăng tháng Tám trở thành một dấu ấn đẹp trong tâm hồn, gợi nhắc mỗi người về những miền thương nhớ và một chốn bình yên để trở về.

Nhật Văn