QTO - Nếu có thể đo xương máu tiền nhân

Trường Sơn ngút ngàn dễ gì so được

Bao người mẹ, người vợ, người em - nước mắt

Hồng Hà, Cửu Long đâu thể sánh cùng

Bão trường chinh ào ạt mấy ngàn năm...

Ào ạt mấy ngàn năm... châu thổ

Những bờ đê chắn lũ, ngăn thù

Cùng bọc trứng các con đi trăm ngả

Vẫn thắm lòng dưa hấu chốn đảo xa

Ào ạt mấy ngàn năm, Thánh Gióng

Mới lên ba đã giáp sắt, tre ngà

Câu thơ thần nhuộm đỏ sông Như Nguyệt

Đỏ Bạch Đằng cuồn cuộn sóng bể xa

Mấy ngàn năm...Vọng Phu xứ Bắc

Phụ Tử bùi ngùi doi đất trời Nam

Những cuộc chia ly, những vành khăn trắng

Chẳng nguôi ngoai dù xác giặc chất chồng

 Chẳng thể dịu nỗi Rạch Gầm, Xoài Mút

Hiền Lương, Khâm Thiên, Sơn Mỹ, Thổ Chu

Máu Vị Xuyên, Gạc Ma bầm chát

Vạn nghĩa trang hương khói nguyện cầu

Ôi Tổ quốc, biên cương chưa yên giấc

Đêm quặn lòng máu thịt Hoàng Sa

Ngày đỏ mắt Trường Sa giông bão

Lại bút, gươm giữ cõi, xây nhà.

                       Nguyễn Thế Kỷ

Minh hoạ: H.H

Nhà văn, nhà báo Nguyễn Thế Kỷ-nguyên Chủ tịch Hội đồng lý luận phê bình văn học nghệ thuật Trung ương là người có nội lực năng lượng sáng tạo phong phú. Ông không chỉ là một nhà lý luận phê bình văn học xuất sắc mà trên lĩnh vực sáng tác, ông là tác giả bộ tiểu thuyết “Nước non vạn dặm” (5 tập) viết về Bác Hồ kính yêu. Ông là người đã biên soạn nhiều tác phẩm sân khấu; là tác giả của những bài thơ hay viết về Trường Sa. Gần đây bài thơ “Tổ quốc” của ông gây được sự chú ý trong dư luận bạn đọc với một cách nhìn riêng, những cung bậc cảm xúc mới mẻ khi viết về một đề tài quen thuộc mà trước đó đã có nhiều tác phẩm nổi tiếng như “Đất nước” (Nguyễn Khoa Điềm) hay “Tổ quốc bao giờ đẹp thế này chăng” (Chế Lan Viên).

Mở đầu bài thơ là khổ thơ 5 câu, khác với khổ thơ còn lại là 4 câu, như một cảm hứng dào dạt lan tỏa, như những con sóng giao thoa để rồi lắng lại, đắp bồi lớp lớp phù sa cảm xúc, để lắng đọng, để ngân vọng với chiều dài địa danh đất nước và chiều sâu của những trầm tích ký ức lịch sử. Nhà thơ đã đặt câu hỏi: “Nếu có thể đo xương máu tiền nhân/Trường Sơn ngút ngàn dễ gì so được”. Đó là khúc bi tráng hào hùng không chỉ ở trong trang sử vẻ vang chói lọi mà ngay cả trong những số phận bi thương của những con người mà: “Bao người mẹ, người vợ, người em - nước mắt”. Những cuộc chia ly, những ngày đoàn tụ đều gắn với sứ mệnh hồn thiêng Tổ quốc. Câu thơ dậy sóng cùng với cảm hứng trào dâng khi nhà thơ không nén được sự cộng hưởng, hòa vào hình thế cương vực đất đai Tổ quốc: “Ào ạt mấy ngàn năm... châu thổ/Những bờ đê chắn lũ, ngăn thù/Cùng bọc trứng các con đi trăm ngả”. Về với cội nguồn là về với những định vị của Tổ quốc, những truyền thuyết dân gian và lịch sử chính là tấm gương soi chiếu tâm hồn con người. Đó là truyền thuyết An Tiêm: “Vẫn thắm lòng dưa hấu chốn đảo xa”; với Thánh Gióng: “Mới lên ba đã giáp sắt, tre ngà”; với Lý Thường Kiệt: “Câu thơ thần nhuộm đỏ sông Như Nguyệt” và Bạch Đằng giang cuộn sóng. Có thể nói, cảm hứng lịch sử là mạch cảm xúc, là những dư âm vang vọng để tượng hình lên một Tổ quốc mấy nghìn năm chống giặc ngoại xâm. Cảm hứng bi hùng cứ đan xen nhau cung trầm cung bổng, tạo ra một âm hưởng với nhiều sắc thái cung bậc, rồi lắng lại với nhiều chiêm nghiệm khi ông ngẫm ngợi về “Mấy ngàn năm... Vọng Phu xứ Bắc/Phụ Tử bùi ngùi doi đất trời Nam”. Phải thật tinh tế nhà thơ nhận ra  nước non đã tạc nên “Những cuộc chia ly, những vành khăn trắng”. Đây là một góc nhìn rất nhân văn, nhân hậu: “Chẳng nguôi ngoai dù xác giặc chất chồng”. Nhà thơ đã xứng tên một số địa danh mà nơi đó “Vạn nghĩa trang hương khói nguyện cầu” từ đất liền ra biển, từ Nam ra Bắc. Điều này càng khẳng định, để có Tổ quốc trọn vẹn hôm nay, chúng ta đã đổ bao xương máu và không thể nào quên những người đã ngã xuống.

Khổ thơ cuối: “Ôi Tổ quốc, biên cương chưa yên giấc” và “Ngày đỏ mắt Trường Sa giông bão” là khúc vĩ thanh cao trào của lòng yêu nước, của cảnh giới cao độ khi “Lại bút, gươm giữ cõi, xây nhà”. Trong thơ Nguyễn Thế Kỷ, Tổ quốc hiện lên thật đẹp. Đó là một Tổ quốc huy hoàng quật cường, một Tổ quốc cội nguồn bền vững và một Tổ quốc thật da diết và dạt dào ân tình trong cảm hứng sử thi lan tỏa và sâu lắng...

Nguyễn Ngọc Phú