QTO - Sau khi thực hiện việc sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa vật thể trên địa bàn tỉnh Quảng Trị tiếp tục được duy trì ổn định, bảo đảm đúng các quy định của pháp luật về di sản văn hóa. Từ đó, góp phần nâng cao đời sống tinh thần cho Nhân dân, đồng thời khai thác, phục vụ phát triển du lịch.

Kho tàng văn hóa vật thể phong phú

Là vùng đất có bề dày truyền thống lịch sử, văn hóa lâu đời, Quảng Trị sở hữu kho tàng di sản văn hóa vật thể phong phú, đặc sắc. Hiện, tỉnh có 647 di tích lịch sử-văn hóa (746 điểm di tích thành phần) đã được xếp hạng các cấp, gồm: 5 di tích quốc gia đặc biệt, 69 di tích quốc gia và 573 di tích cấp tỉnh, thuộc nhiều loại hình (di tích lịch sử, khảo cổ, kiến trúc nghệ thuật và danh lam thắng cảnh).

Di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải - Ảnh: Nguyễn Hải

Trong số đó, có nhiều di tích tiêu biểu gắn liền với các sự kiện lịch sử quan trọng của dân tộc, được đông đảo Nhân dân và du khách trong nước, quốc tế biết đến, như: Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, đường Trường Sơn-đường Hồ Chí Minh, Thành Cổ Quảng Trị, đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải, địa đạo Vịnh Mốc và hệ thống làng hầm Vĩnh Linh, sân bay Tà Cơn, nhà tù Lao Bảo, hệ thống khai thác nước cổ Giếng cổ Gio An… Cùng với đó là các nghĩa trang liệt sĩ quy mô lớn, như: Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Trường Sơn và Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia đường 9.

Có thể khẳng định rằng, hệ thống di tích trên địa bàn tỉnh mang tính đặc thù, độc đáo, phản ánh sinh động quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc của quân và dân ta. Đây cũng là cơ sở quan trọng để hình thành và phát triển các sản phẩm du lịch đặc trưng của địa phương.

Quan tâm bảo tồn, tôn tạo

Sau khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào vận hành ổn định, công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa vật thể trên địa bàn tỉnh tiếp tục được triển khai đồng bộ, hiệu quả. Trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được giao, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã chủ động tham mưu UBND tỉnh ban hành các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn các địa phương tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với di sản văn hóa vật thể. Đồng thời, sở phối hợp với các sở, ngành và chính quyền các xã, phường, đặc khu triển khai nhiệm vụ bảo tồn, tu bổ, tôn tạo, phát huy giá trị di sản gắn với phát triển kinh tế-xã hội của địa phương.

Bà Lê Thị Tố Hoài, Trưởng ban quản lý Di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải, cho biết: “Nhằm tu bổ, tôn tạo di tích, từ tháng 8/2025 đến cuối tháng 3/2026, nhiều hạng mục như cột cờ giới tuyến, nhà liên hợp, cầu Hiền Lương… đã được chỉnh trang, sửa chữa, trồng thêm cây xanh, bổ sung phòng chiếu phim tư liệu, khu nhà làm việc…, với tổng vốn đầu tư gần 80 tỉ đồng. Với ý nghĩa lịch sử đặc biệt, di tích Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải thu hút ngày càng nhiều du khách trong nước và quốc tế đến tham quan. Gần nửa đầu năm 2026, lượng khách tăng hơn 20% so với cùng kỳ năm 2025”.

Di tích quốc gia đặc biệt Bến phá Gianh, địa chỉ đỏ giáo dục lòng yêu nước của thế hệ trẻ - Ảnh: C.N

Đến nay, hệ thống di tích lịch sử-văn hóa trên địa bàn tỉnh đã được quan tâm đầu tư tu bổ, tôn tạo, như: Đường Trường Sơn-đường Hồ Chí Minh (gồm các điểm di tích thành phần: Hang Thông tin, dốc Ba Thang-đường 20 Quyết Thắng, hang NH (Tổng kho NH), hang Tám Thanh niên xung phong (hang Tám Cô)), Bến phà Gianh, Thành Cổ Quảng Trị, địa đạo Vịnh Mốc và hệ thống làng hầm Vĩnh Linh…

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã đề xuất Trung ương hơn 54 tỉ đồng từ nguồn vốn chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa, giai đoạn 2025-2030 đầu tư cho công tác bảo tồn, tôn tạo, phát huy giá trị di tích trên địa bàn tỉnh năm 2026. Đối với những di tích cấp tỉnh được phân cấp cho UBND xã, phường, đặc khu quản lý, chính quyền các địa phương tùy theo nguồn lực ngân sách để xây dựng kế hoạch, phương án bố trí ngân sách và nguồn vốn xã hội hóa để đầu tư, tôn tạo.

Phát huy giá trị di sản

Những năm qua, công tác bảo tồn, tôn tạo di tích trên cơ sở tiềm năng, lợi thế của tỉnh đã được xác định gắn với phát triển du lịch; đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng và tiến tới trở thành ngành kinh tế mũi nhọn như tinh thần Nghị quyết số 08-NQ/TW, ngày 16/1/2017 của Bộ Chính trị.

Với sự quan tâm đầu tư của Nhà nước cũng như các nguồn xã hội hóa, hệ thống di tích lịch sử trên địa bàn tỉnh từng bước được đầu tư bảo tồn, tôn tạo, chống xuống cấp. Công tác phát huy giá trị di tích phục vụ phát triển kinh tế-xã hội được đặc biệt chú trọng. Hệ thống di tích sau khi được đầu tư tôn tạo, đưa vào sử dụng đã phát huy tốt giá trị, đáp ứng nguyện vọng của Nhân dân cả nước trong việc bảo tồn, tri ân và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa của Quảng Trị. Việc làm này không chỉ góp phần bảo tồn giá trị di sản mà còn phục vụ hiệu quả đời sống dân sinh, đồng thời mang lại những hiệu quả thiết thực về kinh tế, văn hóa, chính trị, xã hội.

Sân bay Tà Cơn, một trong những điểm đến được nhiều du khách lựa chọn tham quan, tìm hiểu - Ảnh: N.C

Di sản văn hóa vật thể được phát huy giá trị sẽ góp phần tiếp tục định hình và nâng cao chất lượng các sản phẩm du lịch mang đặc trưng của tỉnh, như: Du lịch lịch sử cách mạng, du lịch văn hóa tâm linh, du lịch sinh thái… Nhiều khu, điểm du lịch quan trọng cũng đã được hình thành và ngày càng khẳng định vị thế trên bản đồ du lịch Việt Nam. Những sản phẩm du lịch mới được quan tâm phát triển nhằm tăng tính hấp dẫn, thu hút khách du lịch. Cùng với đó, việc liên kết, hợp tác phát triển du lịch với các địa phương trên hành lang kinh tế Đông-Tây và khu vực duyên hải miền Trung luôn được coi trọng, phát huy.

Theo Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Mai Xuân Thành, để tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh trong thời gian tới, cần tập trung thực hiện một số nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu, như: Tiếp tục rà soát, tham mưu, đề xuất hoàn thiện cơ chế, chính sách về bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, đồng thời đẩy mạnh huy động các nguồn lực xã hội hóa, khuyến khích sự tham gia của cộng đồng, tổ chức và doanh nghiệp trong công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di sản.

Công tác quản lý nhà nước về di sản văn hóa cần tăng cường hiệu lực, hiệu quả; phát huy vai trò, trách nhiệm của chính quyền cơ sở trong quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa tại cơ sở.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh công tác nghiên cứu khoa học, kiểm kê, sưu tầm và tư liệu hóa di sản văn hóa; từng bước xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu số về di sản văn hóa của tỉnh, phục vụ công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay. Công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phải gắn với phát triển du lịch bền vững; khai thác hiệu quả các di tích lịch sử-văn hóa, danh lam thắng cảnh và các giá trị văn hóa truyền thống để xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng, góp phần quảng bá hình ảnh và phát triển kinh tế-xã hội của địa phương…

Cát Nhiên