QTO - Sau những năm bôn ba mưu sinh với đủ nghề, ông Đặng Thơ (SN 1963), ở xã Ái Tử, trở về quê hương bắt đầu sự nghiệp trồng rừng. Hơn 20 năm gắn bó với đất, người đàn ông ấy không chỉ gây dựng hơn 300ha rừng, mở nhà máy chế biến gỗ, tạo việc làm cho hàng trăm lao động mà còn góp phần phủ xanh vùng đất từng oằn mình trong khói lửa chiến tranh, viết tiếp câu chuyện hồi sinh của quê hương bằng màu xanh của sự sống.

Rừng xanh trên những hố bom

Theo dự định ban đầu, ông Thơ hẹn tôi đến văn phòng công ty để trò chuyện. Nhưng mới ngồi được ít phút, ông cười hiền: “Thôi anh em mình ra rừng đi. Ngoài đó mới có chuyện để kể”.

Chúng tôi men theo con đường đất đỏ ngoằn ngoèo, vào sâu giữa những cánh rừng tràm xanh ngút ngàn ở vùng đồi các xã Triệu Phong, Ái Tử, phía Bắc sông Thạch Hãn-nơi từng là chiến trường ác liệt của “đất lửa” Quảng Trị.

Dưới tán rừng rì rào trong gió, câu chuyện của ông Thơ đưa chúng tôi trở về những năm tháng vùng đất này chỉ là những quả đồi trọc, đất đỏ khô cằn, chi chít những hố bom, lau lách mọc um tùm.

Bạt ngàn rừng xanh đã phủ kín đất đồi, phủ kín những hố bom ở vùng đất Ái Tử, Triệu Phong - Ảnh: P.P

Sinh ra và lớn lên trong những năm tháng gian khó, ký ức tuổi thơ của ông không có nhiều màu xanh của rừng mà chỉ có đất cằn, những câu chuyện về chiến tranh khốc liệt và cái nghèo đeo bám quê hương. “Lúc đó người trong làng, trong xã, ai cũng chỉ mong đủ ăn là mừng, chứ chẳng ai nghĩ đến chuyện làm giàu”, ông Thơ nhớ lại.

Cũng như nhiều thanh niên khác, ông rời quê đi học, đi làm, bươn chải với đủ nghề, từ thu mua phế liệu đến vận tải hàng hóa từ Lào về Việt Nam. Cuộc sống dần ổn định nhưng trong mỗi chuyến xe ngược xuôi, hình ảnh những quả đồi quê hương bỏ hoang vẫn luôn canh cánh trong lòng. “Tôi cứ thấy đất quê mình nhiều mà mãi vẫn khô khốc, bỏ hoang nên tiếc lắm”, ông nói.

Năm 2005, khi nhiều người tiếp tục chọn rời quê tìm cơ hội nơi phố thị, ông lại quyết định từ bỏ công việc đang mang lại thu nhập ổn định để trở về khởi nghiệp với nghề rừng. Không ít người cho rằng ông liều lĩnh, bởi trồng rừng là nghề cần rất nhiều vốn, thời gian và sự kiên nhẫn.

Gieo màu xanh bằng sự kiên nhẫn

Với số vốn tích góp cùng tiền vay ngân hàng, năm 2005, ông thành lập Công ty TNHH MTV Mạnh Triều, vừa trồng rừng vừa mở xưởng chế biến gỗ. Ban đầu chỉ vài héc-ta đất, có vốn ông mua thêm đất, rồi lại tiếp tục trồng thêm cây, từng bước mở rộng diện tích.

Đất gò đồi bạc màu, khí hậu khắc nghiệt, bom mìn còn sót lại sau chiến tranh khiến việc trồng rừng chưa bao giờ dễ dàng. Có năm cây giống vừa xuống đất đã gặp nắng hạn kéo dài, chết hàng loạt. Có năm rừng gần đến kỳ khai thác lại bị bão quật gãy.

Theo ông Thơ, 6 tháng đầu sau khi trồng là khoảng thời gian người làm rừng thấp thỏm nhất. Ngoài nỗi lo thời tiết còn phải thuê người bảo vệ vì trâu bò thả rông thường xuyên phá hoại cây non.

Xưởng chế biến gỗ của Công ty TNHH MTV Mạnh Triều được đầu tư hiện đại, đạt tiêu chuẩn FSC CoC - Ảnh: P.P

Nhưng khó nhất vẫn là sự chờ đợi. Phải mất khoảng 8 năm cây mới đủ tuổi khai thác. 8 năm là quãng thời gian đánh đổi bằng vốn liếng, công sức và cả niềm tin. Có lúc nhìn bão kéo đến, ông chỉ biết đứng giữa rừng cầu mong gió đổi hướng. Có năm hạn hán kéo dài, từng hàng cây héo rũ nhưng ông chưa bao giờ nghĩ đến chuyện bỏ cuộc.

Mỗi mùa mưa nắng đi qua, màu xanh lại dày thêm. Những hố bom dần khuất dưới tán tràm, đồi trọc hóa thành rừng, đất cằn giữ được nước, chim chóc cũng quay trở lại. “Nhìn cây lớn lên cũng giống như nhìn con mình trưởng thành”, ông trải lòng.

Hơn 20 năm trôi qua, từ vài héc-ta ban đầu, ông đã gây dựng hơn 300ha rừng tràm và 20ha cao su. Với ông, giá trị lớn nhất không nằm ở diện tích rừng mà ở việc những quả đồi từng mang đầy thương tích chiến tranh, nay đã phủ kín màu xanh của hòa bình.

Khi cây rừng kể câu chuyện làm giàu

Khi những cánh rừng đầu tiên bước vào kỳ khai thác, ông Thơ tiếp tục mở hướng đi mới. Theo ông, nếu chỉ bán gỗ nguyên liệu thì người trồng rừng sẽ luôn phụ thuộc vào thị trường; muốn nâng giá trị cây gỗ phải đầu tư chế biến ngay tại quê hương.

Từ một xưởng nhỏ với vài chục công nhân, nhiều năm qua, ông liên tục đầu tư máy móc hiện đại, mở rộng sản xuất. Hiện nhà máy chế biến gỗ rộng hơn 3ha tại Cụm công nghiệp làng nghề Ái Tử, tạo việc làm cho hơn 100 lao động. Sản phẩm chủ yếu cung cấp cho các doanh nghiệp liên kết tại TP. Hồ Chí Minh để sản xuất bàn, ghế, giường, tủ... phục vụ xuất khẩu sang châu Âu.

Mỗi tháng, công ty sản xuất khoảng 2.500 tấn gỗ nguyên liệu. Toàn bộ sản phẩm đều được quản lý theo chuỗi hành trình sản phẩm (FSC CoC), cho phép truy xuất nguồn gốc từ khâu trồng rừng, khai thác đến chế biến.

Theo ông Thơ, phát triển rừng theo tiêu chuẩn FSC đồng nghĩa với việc chấp nhận một con đường khó hơn. Rừng phải để trên 8 năm mới khai thác; ven khe suối phải giữ lại vành đai cây tự nhiên; không đốt thực bì, không khai thác tận thu; người lao động được đào tạo đầy đủ về an toàn. Đổi lại, giá trị gỗ tăng khoảng 15% và đủ điều kiện tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ông cũng không giữ riêng hướng đi ấy cho doanh nghiệp mình. Ngoài sản lượng từ rừng của công ty, mỗi năm doanh nghiệp còn liên kết thu mua hơn 30.000 tấn gỗ FSC của người dân trong vùng, giúp nhiều hộ yên tâm theo đuổi mô hình trồng rừng bền vững.

Ông bảo, người nông dân hôm nay không thể chỉ biết trồng cây mà phải biết liên kết với doanh nghiệp, với thị trường và với khoa học kỹ thuật. Có như vậy, rừng mới vừa tạo thu nhập, vừa giữ đất, giữ nước và giữ mãi màu xanh cho quê hương.

Phan Phương