QTO - Là lĩnh vực chiếm 18,12% GRDP của tỉnh, nông nghiệp Quảng Trị đang từng bước thay đổi phương thức sản xuất thông qua chuyển đổi số và cơ giới hóa đồng bộ. Việc ứng dụng hệ thống dữ liệu số toàn diện từ đồng ruộng, cánh rừng đến mạng lưới thủy lợi thay thế cho phương thức sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, tạo nền tảng nâng cao hiệu quả sản xuất, hướng tới phát triển nông nghiệp xanh, bền vững.

Đưa dữ liệu số vào sản xuất nông nghiệp

Nhiều năm gắn bó với ruộng đồng, bà Trần Thị Chuyên, thôn Tiên Lễ, xã Nam Ba Đồn vốn quen với phương thức canh tác truyền thống. Đến vụ lúa hè thu năm 2024, khi địa phương triển khai mô hình “Cánh đồng lúa không dấu chân” trên diện tích 5ha, bà cùng nhiều hộ dân lần đầu tiếp cận quy trình canh tác hiện đại. Theo đó, thiết bị bay không người lái (drone) được sử dụng trong các khâu gieo sạ, rải phân bón lót và phun thuốc bảo vệ thực vật. Người vận hành có thể điều khiển thiết bị từ xa, giúp giảm công lao động và hạn chế việc đi lại trên đồng ruộng.

Bà Chuyên phấn khởi chia sẻ: “Gia đình tôi có khoảng 5 sào nằm trong mô hình “Cánh đồng lúa không dấu chân”. Quá trình trồng lúa theo phương pháp mới, chúng tôi không chỉ tiết kiệm được sức lao động, chi phí đầu tư mà vụ mùa bội thu, lúa trĩu hạt, thuần sạch; năng suất và giá cả cao hơn so với cách làm truyền thống”.

Là người trực tiếp tham gia xây dựng mô hình, ông Hoàng Thăng Long, Trưởng thôn Tiên Lễ, cho biết: “Nhờ sự quan tâm của lãnh đạo các cấp và sự đồng lòng của người dân, việc đưa cơ giới hóa vào sản xuất đã giúp người dân nâng cao nhận thức, giảm sức lao động và giúp cây lúa sinh trưởng, phát triển tốt, tăng năng suất đáng kể từ 70-75 tạ/ha/vụ. Đây chính là bước đột phá để sản xuất lúa hoàn toàn không phụ thuộc vào nhân công, đẩy nhanh tiến độ gieo cấy và thu hoạch”.

Những cánh đồng lúa rộng lớn được đẩy nhanh tiến độ gieo trồng nhờ cơ giới hóa - Ảnh: T.P

Từ những mô hình điểm, đến nay, việc ứng dụng drone trong gieo sạ, bón phân, phun thuốc bảo vệ thực vật đã được triển khai trên hơn 42.000ha trong toàn tỉnh. Không chỉ giúp giảm 15%-20% lượng thuốc bảo vệ thực vật/ha/vụ, 40%-50% chi phí bơm phun mà còn làm tăng năng suất cây lúa từ 2%-5%, mang lại giá trị kinh tế cao hơn cho người nông dân.

Đồng thời góp phần giảm lượng nước sử dụng, hạn chế ô nhiễm môi trường do giảm lượng thuốc thất thoát; giảm nguy cơ ngộ độc, bảo vệ sức khỏe người lao động, giảm phát thải từ máy phun động cơ và thúc đẩy cơ giới hóa, chuyển đổi số trong sản xuất lúa. Qua đó, giúp các địa phương đẩy nhanh tiến độ mùa vụ, giải phóng sức lao động, tiết kiệm tối đa vật tư.

Cùng với đó, quá trình số hóa vùng trồng và ghi chép quy trình chặt chẽ đã thay đổi hoàn toàn cách làm nông nghiệp truyền thống. Thay vì chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, người nông dân có thêm dữ liệu để theo dõi đồng ruộng và đưa ra quyết định phù hợp.

Từ việc bám sát thông số mực nước dưới lòng đất để điều tiết thời điểm tưới tiêu, đến việc cập nhật dữ liệu sâu bệnh, phân bón và thời vụ đều được tính toán khoa học, hạt lúa làm ra sạch hơn và giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Đây chính là bệ đỡ cốt lõi để tỉnh xây dựng được 2.786,13ha diện tích đạt các tiêu chuẩn VietGAP và hữu cơ an toàn.

Thời gian qua, ngành nông nghiệp tỉnh cũng đã tập trung xây dựng hệ thống mã số vùng trồng và giải pháp truy xuất nguồn gốc chuyên sâu. Toàn tỉnh đang kiểm soát và duy trì ổn định 55 mã số vùng trồng, trong đó có 15 mã số cho xuất khẩu cùng 2 mã số cơ sở đóng gói chuối xuất khẩu chính ngạch sang thị trường Trung Quốc, tạo điều kiện tiên quyết để nông sản đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của đối tác nước ngoài.

Song song với đó, chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) khi được tiếp sức bởi thương mại điện tử cũng ghi nhận những chuyển biến mạnh mẽ. Hệ thống số hiện đang quản lý trực tiếp 295 sản phẩm OCOP còn hiệu lực chứng nhận, trong đó có 3 sản phẩm xuất sắc đạt hạng 5 sao. Đồng thời đưa 314 sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử và gian hàng thực tế ảo 3D tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), giúp sản phẩm đặc sản của quê hương vượt qua giới hạn không gian vật lý để tiếp cận khách hàng toàn cầu.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Trần Đình Hiệp khẳng định: “Trong nền kinh tế nông nghiệp hiện đại, hệ dữ liệu minh bạch chính là tấm “hộ chiếu” và “cầu nối” đắc lực, giúp nông sản, nông hộ cùng các hợp tác xã tự tin tiếp cận các kênh tiêu thụ hiện đại”.

Hướng tới nền nông nghiệp xanh

Không dừng lại ở kinh tế nông nghiệp, trong lĩnh vực rừng và thiên tai, công nghệ số đã trở thành mắt thần đắc lực. Hệ thống giám sát thông minh tích hợp 18 camera AI cùng công nghệ giải đoán ảnh vệ tinh cho phép theo dõi biến động thảm phủ theo thời gian thực. Mọi bất thường lập tức được cảnh báo kèm tọa độ chính xác tới điện thoại của kiểm lâm địa bàn.

Tương tự, mạng lưới 67 trạm đo mưa, 9 trạm đo mực nước tự động 24/7 kết hợp ứng dụng Vrain AI đã giúp ngành chức năng làm chủ tình hình, chuyển từ ứng phó bị động sang chủ động dự báo sớm rủi ro ngập lụt. Mạng lưới quan trắc nguồn thải, nước mặt, không khí kết nối 24/7 liên tục phân tích và tự động kích hoạt kịch bản ứng phó ngay khi chỉ số ô nhiễm vượt ngưỡng. 

Đối với môi trường và thủy sản, hiện 100% dữ liệu của 4.632 tàu cá đã được chuẩn hóa trên hệ thống Vnfishbase quốc gia. Thông qua hệ thống giám sát hành trình PRS 2.0, việc quản lý tàu cá bước sang chương mới: Giám sát vị trí theo thời gian thực để ngăn chặn từ sớm vi phạm IUU.

Cùng với đó, 100% thông tin của 502 cơ sở nuôi trồng thủy sản đã được số hóa đồng bộ. Đây chính là “tấm bản đồ số” quan trọng giúp ngành nắm chắc quy mô, quy hoạch vùng nuôi chuẩn hóa và hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững.

Máy bay không người lái giúp giảm sức lao động, tăng năng suất - Ảnh: T.P

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, sau 1 năm xây dựng và vận hành dữ liệu ngành, dù đạt nhiều dấu ấn tích cực, ngành nông nghiệp và môi trường vẫn còn gặp không ít rào cản trong hành trình từ “quản lý” sang “quản trị” dữ liệu thực chất. Một trong số đó là áp lực về nhân lực kiêm nhiệm, thiếu chuyên gia công nghệ chuyên sâu.

Bên cạnh đó, tỉ lệ người nông dân, hợp tác xã ứng dụng chuyển đổi số chưa cao khiến kho dữ liệu chưa đầy đủ... Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2026-2030 đã xác định “Nông nghiệp xanh” là một trong bốn trụ cột kinh tế cốt lõi để phát triển bền vững.

Để đạt được điều này, ngành Nông nghiệp và Môi trường đang tập trung thiết kế lại kiến trúc quản trị dữ liệu đồng bộ, xây dựng cơ chế liên kết chặt chẽ giữa “vùng nguyên liệu-doanh nghiệp-nền tảng số”, đồng thời phát huy vai trò của dữ liệu số làm kim chỉ nam cho mọi quyết định điều hành.

Ông Trần Đình Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh: “Hành trình chuyển đổi số không chỉ là khẩu hiệu mà phải được hiện thực hóa bằng một thể chế rõ ràng và các con số đo lường hiệu quả cụ thể. Với phương châm “Rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm và rõ sản phẩm đầu ra”, ngành quyết tâm thu hẹp từng khoảng cách, đưa chuyển đổi số thực sự trở thành động lực nội sinh cốt lõi để nâng tầm nông nghiệp xanh, phát triển bền vững theo đúng định hướng Đại hội Đảng bộ tỉnh đã đề ra”.

Trúc Phương