QTO - Khu Kinh tế-Thương mại (KTTM) đặc biệt Lao Bảo từng một thời là hình mẫu phát triển kinh tế cửa khẩu trên tuyến biên giới Việt-Lào nhờ có các chính sách ưu đãi đặc biệt về thuế quan. Đến nay, sau gần 30 năm hình thành, Khu KTTM đặc biệt Lao Bảo đang đứng trước yêu cầu tự làm mới mình, cần một “cú hích” đủ mạnh từ mô hình kinh tế xuyên biên giới để không bị tụt hậu trên Hành lang kinh tế Đông-Tây (EWEC).

Những con số biết nói và nút thắt nội tại

Với vị thế là cửa ngõ giao thương quan trọng nhất của tỉnh Quảng Trị trên EWEC, hoạt động xuất nhập khẩu, thương mại, dịch vụ qua Cửa khẩu quốc tế (CKQT) Lao Bảo những năm gần đây duy trì tăng trưởng ổn định. Năm 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu qua CKQT Lao Bảo đạt 448 triệu USD. Thu ngân sách hơn 446 tỉ đồng. Lưu lượng phương tiện vận tải qua khu vực CKQT Lao Bảo đạt trung bình 300-500 xe/ngày đêm. Hạ tầng bãi kiểm hóa và dịch vụ logistics hiện nay đang chạm ngưỡng quá tải. Điều này đặt ra bài toán cấp bách về việc nâng cấp hạ tầng để tương xứng với tiềm năng của một khu kinh tế rộng gần 16.000ha.

Trở lại Lao Bảo những ngày tháng tư gió Lào quạt lửa, đứng ở khu vực CKQT Lao Bảo, dễ dàng bắt gặp từng đoàn xe container nối đuôi nhau chờ làm thủ tục qua cửa khẩu. Hàng hóa từ nhiều nơi dồn về, rồi lại tỏa đi khắp các tuyến EWEC. Không khí tất bật ấy khiến người ta có cảm giác nơi đây đang “ăn nên làm ra”.

Tuy nhiên, khung cảnh nhộn nhịp của “thiên đường mua sắm” Lao Bảo năm xưa không còn nữa. Trung tâm thương mại Lao Bảo hoạt động im ắng, vắng hoe. Các doanh nghiệp lớn đăng ký đầu tư vào Khu KTTM đặc biệt Lao Bảo rời đi sau khi không còn chính sách ưu đãi vượt trội về thuế. Doanh nghiệp địa phương hầu hết vừa và nhỏ, chủ yếu hoạt động thương mại, dịch vụ nhờ hành lang qua CKQT Lao Bảo. Sản xuất trên địa bàn nhỏ lẻ, dễ bị ảnh hưởng tác động bởi bên ngoài.

Một góc trung tâm xã Lao Bảo - Ảnh: N.T.H

Làm mới bằng mô hình khu kinh tế xuyên biên giới

Tận dụng vị thế chiến lược trên EWEC, tỉnh Quảng Trị đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá với những định hướng quyết liệt của Trung ương và việc triển khai các dự án trọng điểm như cảng biển nước sâu Mỹ Thủy, tạo động lực tăng trưởng mới, thu hút đầu tư và biến Quảng Trị trở thành trung tâm logistics hàng đầu của khu vực.

Riêng với Khu KTTM đặc biệt Lao Bảo, “cú hích” mang tính bước ngoặt đang được Chính phủ hai nước Việt Nam và Lào xúc tiến mạnh thời gian qua là Đề án xây dựng Khu KTTM xuyên biên giới chung Lao Bảo (Việt Nam)-Densavan (Lào). Đây là khu thương mại tự do kiểu mới với những mục tiêu đầy kỳ vọng. Trong đó, đáng chú ý là đổi mới cơ chế áp dụng mô hình “5 chung” (quy hoạch, chính sách, hạ tầng, quản lý, mặt bằng sản xuất), hướng tới mục tiêu tạo ra hàng nghìn việc làm mới và chuyển đổi sang kinh tế số, logistics hiện đại.

Nghị quyết số 26-NQ/TW, ngày 3/11/2022 của Bộ Chính trị về “phát triển kinh tế-xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Bắc Trung bộ và duyên hải Trung bộ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” chủ trương nghiên cứu thí điểm mô hình khu kinh tế cửa khẩu qua biên giới trên EWEC. Khi cảng biển nước sâu Mỹ Thủy đi vào vận hành (dự kiến cuối tháng 4/2026) thì điểm cuối của EWEC sẽ là cảng Mỹ Thủy.

Hiện nay, hạ tầng chiến lược cao tốc Cam Lộ-Lao Bảo với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 13.000 tỉ đồng sẽ là “mạch máu” rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa từ các cảng biển miền Trung sang các nước trong khu vực. Tận dụng đà tăng trưởng kỷ lục của thương mại Việt Nam-Lào vừa vượt mốc 2 tỉ USD vào đầu năm 2025, mô hình khu kinh tế xuyên biên giới kỳ vọng sẽ giúp kim ngạch qua Lao Bảo tăng trưởng bền vững từ 15-20%/năm.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Lao Bảo Lê Bá Cường, Lao Bảo không chỉ cần những con số đầu tư tỉ đô mà cần một tư duy quản trị vượt trội. Khi “nhiệm vụ điều chỉnh quy hoạch chung đến năm 2045” đang được đẩy nhanh tiến độ, niềm tin về một sự hồi sinh mạnh mẽ tại Lao Bảo là hoàn toàn có cơ sở. “Mô hình “Hai quốc gia, một điểm đến” với cơ chế “5 chung” sẽ giúp doanh nghiệp giảm tối đa thời gian thông quan, hạ thấp chi phí vận hành. Đặc biệt, các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai trong khu kinh tế chung Lao Bảo-Densavan sẽ tạo ra một “môi trường phẳng”, giúp hàng hóa Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào thị trường Lào, Thái Lan và ngược lại.

Việc hình thành các khu công nghiệp, trung tâm logistics và dịch vụ du lịch biên giới dự kiến tạo ra 5.000-7.000 việc làm trực tiếp, người dân sẽ không còn phải đi làm thuê xa xứ mà có thể “ly nông bất ly hương”, tham gia vào chuỗi cung ứng, dịch vụ homestay hoặc cung ứng nông sản sạch cho khu kinh tế. Thu nhập bình quân đầu người tại đây được kỳ vọng sẽ tăng trưởng ổn định, rút ngắn khoảng cách giàu nghèo vùng biên giới. “Cú hích” hạ tầng giao thông cao tốc Cam Lộ-Lao Bảo và dự án xây dựng khu KTTM chung xuyên biên giới Lao Bảo-Densavan đang khởi động tích cực, là cơ hội để biến những số liệu trên giấy thành sự phồn vinh thực sự, để Lao Bảo mãi là niềm tự hào của kinh tế đối ngoại Quảng Trị và trên tuyến biên giới Việt Nam-Lào.  

Thanh Hải