QTO - Trước nguy cơ suy giảm nguồn lợi thủy sản ven bờ, việc triển khai mô hình đồng quản lý (ĐQL) tại các địa phương ven biển tỉnh Quảng Trị đã mang lại hiệu quả thiết thực. Không chỉ nâng cao ý thức cộng đồng, mô hình này còn góp phần phục hồi hệ sinh thái biển, siết chặt quản lý khai thác và tạo sinh kế bền vững cho ngư dân.

Từ chủ trương đến thực tiễn

Việc triển khai mô hình ĐQL trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản được thực hiện trên cơ sở Luật Thủy sản năm 2017 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Theo đó, ĐQL là phương thức mà Nhà nước chia sẻ quyền hạn, trách nhiệm với tổ chức cộng đồng dân cư để cùng bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Theo quy định, các tổ chức cộng đồng dân cư này được quyền tổ chức, quản lý hoạt động nuôi trồng, khai thác và đặc biệt là thực hiện tuần tra, kiểm tra để ngăn chặn các hành vi vi phạm trong khu vực được giao.

Đối với ngư dân Nguyễn Văn Thuân, việc khai thác gắn với trách nhiệm bảo vệ nguồn lợi thủy sản - Ảnh: V.P

Tại khu vực ven biển, các tổ ĐQL được thành lập có quy chế hoạt động rõ ràng, được giao phạm vi quản lý cụ thể. Đơn cử như tại xã Cam Hồng, khu vực biển được giao quản lý kéo dài từ mép nước ra đến 3 hải lý, với diện tích hơn 69km² . Tương tự, tại xã Sen Ngư, diện tích vùng biển được giao quản lý lên tới hơn 78km². Các tổ ĐQL không chỉ tham gia bảo vệ nguồn lợi thủy sản mà còn trực tiếp tuần tra, kiểm soát, phát hiện và đề xuất xử lý các hành vi vi phạm như khai thác bằng xung điện, chất nổ hay giã cào sai quy định.

Ngư dân làm chủ vùng biển

Tại thôn Tân Hòa, xã Cam Hồng, tổ ĐQL với gần 100 thành viên là ngư dân địa phương được giao quản lý 3 hải lý vùng biển ven bờ. Đây không chỉ là quyền lợi mà còn là trách nhiệm lớn lao đối với mỗi thành viên. Ông Nguyễn Văn Thuân, ngư dân thôn Tân Hòa chia sẻ: “Trước đây, mạnh ai nấy đánh bắt, thậm chí có cả tàu giã cào từ nơi khác đến đánh bắt làm cạn kiệt tôm, cá. Từ khi tổ ĐQL đi vào hoạt động, chúng tôi vừa là người khai thác, vừa là người bảo vệ. Thấy tàu lạ hay hành vi đánh bắt tận diệt, anh em trong tổ lập tức ngăn chặn ngay”.

Ông Võ Văn Diện, thành viên tổ ĐQL thôn Tân Hải, xã Cam Hồng cho biết: “Trước kia mình cứ nghĩ biển là của chung, ai khai thác được thì khai thác. Nhưng giờ hiểu ra, nếu không giữ biển thì mai này chẳng còn gì mà đánh bắt. Từ khi tham gia tổ ĐQL, bà con tự nhắc nhau, ai vi phạm là góp ý ngay”.

Không chỉ dừng lại ở việc giám sát, các tổ ĐQL còn chủ động xây dựng quy ước cộng đồng, tuyên truyền và hỗ trợ nhau trong hoạt động sản xuất trên biển. Thực tế cho thấy, khi người dân trở thành chủ thể trong quản lý, hiệu quả bảo vệ nguồn lợi thủy sản được nâng cao đáng kể. Đây chính là điểm mấu chốt tạo nên sự thành công của mô hình này.

Phục hồi hệ sinh thái-hướng đi bền vững

Sau sự cố môi trường biển năm 2016, hệ sinh thái biển phía Bắc tỉnh Quảng Trị bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Trước tình hình đó, nhiều khu vực bảo vệ nguồn lợi thủy sản đã được hình thành nhằm phục hồi môi trường sống và nguồn lợi thủy sản tự nhiên. Điển hình là khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản Hòn La-Vũng Chùa, được thành lập với diện tích khoảng 1.298ha, tập trung bảo vệ các loài có giá trị như tôm hùm, san hô, trai ngọc… Đây là nơi cư trú, sinh sản và phát triển của nhiều loài thủy sản quý, đồng thời là “bể ươm tự nhiên” cho vùng biển lân cận.

Một góc khu vực bảo vệ nguồn lợi thủy sản Hòn La-Vũng Chùa - Ảnh: Phan Phương

Ông Phan Ngọc Trang, thành viên tổ ĐQL ở thôn Đông Hưng, xã Phú Trạch cho biết: “Hồi trước, thấy tàu giã cào bay hay dùng xung điện đánh bắt gần bờ, anh em chúng tôi xót lắm nhưng chỉ biết đứng nhìn. Từ khi được tham gia các lớp tập huấn và hiểu về Luật Thủy sản, nhất là khi mô hình ĐQL được triển khai, bà con ngư dân đã thay đổi hẳn nhận thức. Bây giờ, chúng tôi hiểu biển là của mình, mình phải giữ và bảo vệ rạn san hô chính là bảo vệ sinh kế bền vững cho cả làng biển này”.

Theo ông Trần Xuân Tiến, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư tỉnh, hằng năm, các hoạt động tái tạo nguồn lợi thủy sản đã được tỉnh Quảng Trị triển khai mạnh mẽ. Hàng triệu con giống thủy sản đã được thả về tự nhiên, góp phần phục hồi hệ sinh thái và nâng cao sản lượng khai thác. Cùng với đó, mô hình ĐQL là một trong những giải pháp quan trọng trong bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản.

“Việc giao quyền cho cộng đồng không chỉ giảm áp lực cho cơ quan quản lý nhà nước mà còn phát huy vai trò, trách nhiệm của người dân. Khi người dân được trao quyền, họ không chỉ là người khai thác mà còn trở thành chủ thể trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản.Tuy nhiên, để mô hình này phát huy hiệu quả lâu dài, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và tăng cường hỗ trợ cho các tổ ĐQL,” ông Tiến nhấn mạnh.

Bảo vệ nguồn lợi thủy sản không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan chức năng mà cần sự chung tay của cả cộng đồng. Mô hình ĐQL đã chứng minh rằng, khi người dân được trao quyền và trách nhiệm, họ sẽ trở thành lực lượng nòng cốt trong việc bảo vệ tài nguyên biển.

Từ những vùng biển ven bờ, nơi từng bị khai thác quá mức, nay đang dần hồi sinh nhờ sự vào cuộc của chính những người ngư dân. Những tổ ĐQL không chỉ là “tai mắt” trên biển mà còn là cầu nối giữa chính quyền và cộng đồng trong hành trình gìn giữ nguồn lợi thủy sản.

                                                                                              V.Phương