Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược đang là yêu cầu cấp thiết.

Trong bối cảnh đó, việc hỗ trợ trực tiếp người học được kỳ vọng sẽ tạo sức hút mạnh mẽ đối với các ngành STEM, đồng thời nâng cao chất lượng tuyển sinh và đào tạo ở những lĩnh vực ưu tiên.

Nghị định số 179/2026/NĐ-CP (Nghị định 179) của Chính phủ quy định chính sách học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược có hiệu lực từ ngày 15/7 đã tạo bước chuyển từ cơ chế hỗ trợ cơ sở đào tạo sang hỗ trợ trực tiếp người học.

Theo đó, người học trúng tuyển vào các ngành thuộc danh mục quy định, đáp ứng điều kiện về điểm xét tuyển hoặc thuộc diện tuyển thẳng, đồng thời nằm trong nhóm 30% số thí sinh có điểm cao nhất sẽ có cơ hội nhận học bổng của Chính phủ. Học bổng được duy trì hằng năm căn cứ vào kết quả học tập và quá trình rèn luyện.

Sinh viên quan tâm thông tin tuyển sinh tại gian tư vấn Trường đại học Đại Nam. (Ảnh: QUỲNH NGUYỄN)

Đến nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành danh mục các ngành đào tạo thuộc nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược được áp dụng chính sách này.

Việc ban hành chính sách học bổng được đặt trong tổng thể mục tiêu mở rộng quy mô đào tạo nhân lực STEM (bao gồm các lĩnh vực: Science (khoa học), Technology (công nghệ), Engineering (kỹ thuật), và Mathematics (toán học); đây là một cách tiếp cận giáo dục và phát triển kỹ năng tập trung vào việc kết hợp và áp dụng kiến thức từ các lĩnh vực này để giải quyết vấn đề thực tiễn), đồng thời nâng cao chất lượng đầu vào đối với các ngành chiến lược.

Vụ trưởng Giáo dục đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Nguyễn Tiến Thảo cho biết, hiện cả nước có 771.475 người học thuộc các lĩnh vực STEM, chiếm khoảng 29% quy mô giáo dục đại học. Trong đó, có 475.833 người học chính quy thuộc 15 nhóm ngành theo Nghị định 179. Mục tiêu đến năm 2030 là nâng tỷ lệ người học STEM lên 35%, đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang triển khai đồng bộ nhiều chương trình, đề án phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; đồng thời phê duyệt 90 chương trình đào tạo tài năng tại 23 cơ sở giáo dục đại học, gắn đào tạo với nghiên cứu khoa học và các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Đối với khóa tuyển sinh năm 2025, dự kiến có 22.250 người học đủ điều kiện được hưởng học bổng Chính phủ từ ngày 1/9/2026. Năm 2026, khoảng 30.000 người học dự kiến được cấp học bổng với tổng kinh phí khoảng 1.300 tỷ đồng mỗi năm.

Không chỉ tạo thêm cơ hội cho người học, chính sách mới còn được kỳ vọng tạo chuyển biến trong công tác tuyển sinh và đào tạo của các cơ sở giáo dục đại học. Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Hiếu, Phó Giám đốc Đại học Phenikaa, Hiệu trưởng Trường Kỹ thuật Phenikaa cho rằng, Nghị định 179/2026 có thể tạo ra sự dịch chuyển đáng kể trong nhận thức và lựa chọn của thí sinh. Các ngành khoa học, kỹ thuật và công nghệ sẽ không còn chỉ được nhìn nhận dưới góc độ “khó học” hay “kén người học”, mà ngày càng được khẳng định là những lĩnh vực có vị trí chiến lược, mở ra nhiều cơ hội phát triển nghề nghiệp và đóng góp trực tiếp cho sự phát triển của đất nước. Chính sách học bổng sẽ góp phần nâng cao chất lượng đầu vào, thu hút nhiều học sinh có năng lực về toán, vật lý, hóa học, sinh học, tin học và đam mê nghiên cứu, sáng tạo công nghệ.

Vừa qua, Đại học Bách khoa Hà Nội đã công bố tổng chỉ tiêu tuyển sinh năm 2026 là 9.700 sinh viên cho 68 chương trình đào tạo; trong đó có tới 55 chương trình thuộc diện được áp dụng chính sách học bổng theo Nghị định 179/2026. Theo quy định, sinh viên các chương trình thuộc danh mục ưu tiên sẽ được hỗ trợ tài chính từ 3,7 đến 5,5 triệu đồng/tháng tùy chương trình đào tạo.

Tại Đại học Kinh tế Quốc dân, các ngành, chương trình đào tạo thuộc diện được hưởng chính sách học bổng của Chính phủ như: Khoa học dữ liệu, Trí tuệ nhân tạo, Hệ thống thông tin, Công nghệ thông tin, An toàn thông tin, Kỹ thuật phần mềm, Khoa học máy tính và Toán ứng dụng; đây đều là những lĩnh vực được nhà trường ưu tiên đầu tư trong chiến lược phát triển đại học thông minh, đại học số và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Mặc dù đánh giá cao ý nghĩa của chính sách học bổng, nhiều chuyên gia cho rằng, để hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao cần có các giải pháp đầu tư đồng bộ, phù hợp với đặc thù của từng nhóm ngành.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Mạnh Cường, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, lĩnh vực STEM có phạm vi rất rộng, trong khi nhiều ngành thuộc khối công nghệ và kỹ thuật có nhu cầu xã hội lớn thì một số ngành khoa học cơ bản và toán học mặc dù gặp khó khăn trong tuyển sinh nhưng vẫn giữ vai trò nền tảng đối với sự phát triển lâu dài của đất nước. Vì vậy, cùng với chính sách học bổng cho người học, cần tiếp tục đầu tư phát triển đội ngũ giảng viên, tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị và hệ thống phòng thí nghiệm nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu và phát triển nguồn nhân lực khoa học, công nghệ.

Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho rằng, việc chú trọng đào tạo nền tảng ở các ngành khoa học cơ bản và kỹ thuật then chốt sẽ giúp người học có khả năng thích ứng nhanh, làm chủ và phát triển các công nghệ chiến lược trong tương lai. Chính sách học bổng của Chính phủ không chỉ tạo điều kiện để nhiều sinh viên, nhất là sinh viên có hoàn cảnh khó khăn theo đuổi các lĩnh vực khoa học và công nghệ, mà còn góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, cung cấp nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển nền công nghiệp và các lĩnh vực công nghệ chiến lược của đất nước.

Theo NDĐT