QTO - Qua thanh tra việc thu tiền, quản lý và thực hiện chủ trương cấp đất ở của UBND phường Nam Lý, TP. Đồng Hới cũ (nay là phường Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị) liên quan đến vụ việc xảy ra từ 30 năm trước, Thanh tra tỉnh đã chỉ ra nhiều sai phạm và kiến nghị các biện pháp xử lý đối với tập thể, cá nhân có sai phạm, đặc biệt là việc khắc phục hậu quả nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của công dân.

Thu tiền để xét cấp đất trái quy định

Vào tháng 12/1994, HĐND phường Nam Lý (cũ) có chủ trương lập quy hoạch khu dân cư tại Nhà máy cơ khí 3/2. Tiếp đó, ngày 10/1/1995, UBND phường Nam Lý (cũ) họp và thống nhất cho người dân đăng ký nhu cầu đất ở, đồng thời "tạm thu" từ 5-10 triệu đồng/hộ; các hộ nộp tiền trước được ưu tiên xét cấp đất sau khi có quyết định chính thức.

Sau đó, UBND phường Nam Lý đã thu tiền của 13 hộ với tổng cộng 92 triệu đồng. Trong số này, có 2 hộ được trả lại tiền. Khoản tiền đã được sử dụng chủ yếu để di dời mồ mả, san lấp mặt bằng và lập quy hoạch. Đến nay, còn 11 hộ chưa được giao đất và chưa được trả lại tiền.

Khu vực cơ khí 3/2 hiện nay, nơi trước đó UBND phường Nam Lý (cũ) đã thu tiền với mục đích xét cấp đất trái quy định  - Ảnh: B.T

Qua thanh tra, Thanh tra tỉnh kết luận: Vào năm 1995, UBND phường Nam Lý đã ban hành chủ trương và thực hiện thu tiền của các hộ dân dưới danh nghĩa “Lệ phí xây dựng quê hương”, “Tiền công san ủi đất” để “ưu tiên xét cấp đất” khi chưa có quyết định giao đất, chưa có quy hoạch chi tiết được duyệt và chưa có giá đất do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định.

Việc làm này đã vi phạm trình tự, thủ tục, thẩm quyền theo quy định tại các điều 8 và 9, Nghị định số 89-CP, ngày 17/8/1994 của Chính phủ về việc thu tiền sử dụng đất và lệ phí địa chính. Cùng đó, tại thời điểm này, khu vực cơ khí 3/2 không đủ điều kiện để giao đất và UBND phường cũng không có thẩm quyền giao đất theo quy định tại các điều 19 và 23, Luật Đất đai năm 1993.

Chậm khắc phục, kéo dài khiếu nại

Kết luận của Thanh tra tỉnh nêu rõ: Mặc dù đã được UBND tỉnh và UBND TX. Đồng Hới (cũ) tạo điều kiện cho phép hoàn thiện thủ tục quy hoạch để xét giao đất (giai đoạn 1998, 2003), nhưng UBND phường Nam Lý qua các thời kỳ (đặc biệt là giai đoạn 2003 khi quy hoạch đã được duyệt) vẫn thiếu trách nhiệm, không quyết liệt triển khai các trình tự, thủ tục để kiến nghị cấp có thẩm quyền xét giao đất cho các hộ (nếu đủ điều kiện theo quy định). Đồng thời, UBND phường không có phương án xử lý dứt điểm khoản tiền thu trái pháp luật. Việc này đã gây thiệt hại nghiêm trọng đến lợi ích của người dân khi đã nộp tiền nhưng không được giao đất.

Đặc biệt, công tác xử lý đơn thư, kiến nghị của công dân kéo dài hơn 30 năm nhưng không được giải quyết dứt điểm. Việc UBND phường Nam Lý trả lời công dân với lý do “không có kinh phí” (năm 1997) hay “không có thẩm quyền” (hiện nay) được Thanh tra tỉnh kết luận là biểu hiện của sự đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, thiếu tinh thần cầu thị trong việc khắc phục sai phạm do chính quyền thời kỳ trước gây ra.

Chính việc chậm trễ, thiếu trách nhiệm này đã làm giá trị đồng tiền người dân nộp bị trượt giá nghiêm trọng; gây thiệt hại trực tiếp đến quyền lợi hợp pháp của công dân. Đáng nói hơn, việc này đã dẫn đến tình trạng người dân có đơn thư vượt cấp, kéo dài, ảnh hưởng đến tình hình an ninh, trật tự tại địa phương.

Làm rõ trách nhiệm, khắc phục hậu quả

Qua thanh tra, Thanh tra tỉnh kết luận: UBND phường Nam Lý (nay là phường Đồng Hới) chịu trách nhiệm toàn diện trong công tác quản lý nhà nước trên địa bàn về việc để xảy ra sai phạm trong thu tiền, giao đất trái thẩm quyền và chậm trễ trong khắc phục hậu quả. UBND TP. Đồng Hới giai đoạn 1995-2025 thiếu trách nhiệm trong việc chỉ đạo UBND phường Nam Lý xử lý khắc phục các sai phạm trong việc thu tiền trái quy định và chậm trễ trong khắc phục hậu quả.

Cụ thể, trách nhiệm cá nhân thuộc về các nguyên Chủ tịch UBND phường Nam Lý qua các nhiệm kỳ từ giai đoạn 1997-2025; kế toán và cán bộ địa chính UBND phường Nam Lý giai đoạn 1991-2000.

Để làm rõ hơn trách nhiệm của các tập thể, cá nhân liên quan đến sai phạm và có biện pháp xử lý hành chính đối với các tập thể, cá nhân có khuyết điểm, sai phạm, Thanh tra tỉnh đề nghị UBND tỉnh giao Sở Nội vụ tham mưu chỉ đạo UBND phường Đồng Hới và các đơn vị có thẩm quyền kiểm tra, làm rõ trách nhiệm cụ thể của tập thể, cá nhân có liên quan để kiểm điểm trách nhiệm hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền kiểm điểm trách nhiệm tùy theo mức độ sai phạm.

Năm 2003, khu vực cơ khí 3/2 này đã được tỉnh quy hoạch chi tiết, nhưng phường Nam Lý (cũ) vẫn không thực hiện trình tự, thủ tục để kiến nghị cấp có thẩm quyền xét giao đất cho các hộ dân - Ảnh: B.T

Thanh tra tỉnh nhận định: Đối với việc UBND phường Nam Lý (cũ) năm 1995 đã thu tiền của 11 hộ dân là để thực hiện công tác giải phóng mặt bằng, xây dựng quy hoạch khu dân cư nhằm mục đích xét đề nghị cấp đất cho các hộ dân sau khi hoàn thành. Tuy nhiên, đến thời điểm 1/7/2014, các hộ gia đình này chưa được UBND phường Nam Lý (cũ) tiến hành giao đất, chưa sử dụng đất; các phiếu thu tiền này không phải là các giấy tờ có cơ sở pháp lý để được giao đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo các quy định của Luật Đất đai năm 2024.

Phường Nam Lý cũ (nay là phường Đồng Hới) thuộc khu vực đô thị. Do đó, các hộ đã nộp tiền để được xét cấp đất trước đây không thuộc trường hợp được giao đất, cho thuê đất không đấu giá quyền sử dụng đất theo quy định của Luật Đất đai năm 2024. Hiện nay, vùng cơ khí 3/2 đã được thu hồi đất giao cho Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh thực hiện dự án; việc giao đất cho các hộ gia đình, cá nhân phải thực hiện thông qua hình thức đấu giá quyền sử dụng đất theo quy định tại khoản 1, Điều 125, Luật Đất đai năm 2024.  

Từ nhận định này và căn cứ tính chất, mức độ sai phạm và tình hình thực tế, để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của công dân và ổn định tình hình an ninh, trật tự; xử lý, khắc phục hậu quả việc thu tiền trái pháp luật của UBND phường Nam Lý (cũ), Thanh tra tỉnh kiến nghị UBND phường Đồng Hới khẩn trương xây dựng phương án giải quyết bồi thường của Nhà nước để bồi thường, hỗ trợ các thiệt hại do việc thu tiền của các hộ dân trái quy định từ năm 1995-1996 của UBND phường Nam Lý (cũ) theo quy định của pháp luật.

Thanh tra tỉnh cũng đề nghị UBND phường Đồng Hới tổ chức hội nghị đối thoại công khai với 11 hộ dân để thông báo kết luận thanh tra; tuyên truyền, hướng dẫn, giải thích các quy định của pháp luật về đất đai và thông báo phương án giải quyết để người dân đồng thuận. Đồng thời, khẩn trương rà soát, hoàn thiện hồ sơ để thực hiện chi trả, bồi thường cho người dân ngay khi có phương án được duyệt.

                                                                             Bùi Thành