QTO - Tháng 4/2026, Gregory Wayne Bishop, một công dân Mỹ đã vượt nửa vòng trái đất đến Bệnh viện hữu nghị Việt Nam-Cuba Đồng Hới (HNVN-CBĐH) điều trị mắt. Sau phẫu thuật, thị lực gần như phục hồi hoàn toàn, ông hài lòng với sự tận tâm, chuyên nghiệp của một bệnh viện ở đất nước hoàn toàn xa lạ. Có lẽ Bishop không biết rằng, nơi ông đặt niềm tin hôm nay được bắt đầu từ một quyết định đặc biệt của Chủ tịch Cuba Fidel Castro hơn nửa thế kỷ trước, trong những năm tháng chiến tranh.

Từ một quyết định ở vùng đất lửa

Vào tháng 9/1973, Chủ tịch Fidel Castro đến thăm vùng giải phóng Quảng Trị. Ông là nguyên thủ nước ngoài đầu tiên và duy nhất vượt qua vĩ tuyến 17 khi chiến tranh vẫn diễn ra ác liệt.

Trên hành trình, Fidel tận mắt chứng kiến những cánh đồng, cây cầu, đường sá, làng mạc bị bom đạn cày xới; những người bị thương phải chuyển sâu ra miền Bắc chữa trị. Hình ảnh nữ thanh niên Nguyễn Thị Hương, 17 tuổi, bị thương khi đang cùng đoàn viên địa phương lấp hố bom đã khiến vị lãnh tụ Cuba xúc động. Từ đó, ông quyết định giúp Việt Nam xây dựng một bệnh viện hiện đại tại Đồng Hới, phục vụ Nhân dân địa phương và quân nhân từ chiến trường miền Nam ra.

Lãnh đạo Đảng, Nhà nước Việt Nam và Cuba cắt băng khánh thành bệnh viện - Ảnh: Tư liệu

Ngày 19/5/1974, công trình được khởi công. Hơn 7 năm sau, ngày 9/9/1981, Bệnh viện HNVN-CBĐH chính thức khánh thành, mở ra một giai đoạn mới cho công tác khám, chữa bệnh của Quảng Bình (cũ) và khu vực Bắc Trung bộ.

Để có được công trình ấy là cả một hành trình đặc biệt. Cuba hỗ trợ toàn diện từ kinh phí, thiết kế, vật tư, trang thiết bị y tế đến chuyên gia, kỹ sư và công nhân xây dựng. Hơn 100 chuyên gia, kỹ sư, công nhân Cuba đã cùng lực lượng Việt Nam bám công trường trong điều kiện thiếu thốn, vừa xây dựng vừa đối mặt với bom mìn và những khó khăn về giao thông, vận chuyển. Nhiều vật tư, thiết bị, thậm chí từng viên gạch lát nền cũng được đưa từ Cuba sang.

Tấm biển bằng tiếng La-tinh nằm ngay lối vào cổng chính, nhắc nhớ về nguồn gốc đặc biệt của bệnh viện và tình hữu nghị Việt Nam-Cuba - Ảnh: H.L

Những dấu tích ấy hôm nay vẫn còn hiện hữu. Ba khu nhà chính về cơ bản vẫn giữ được dáng vẻ, kết cấu ban đầu. Những bức tường, trụ, nền đá đen, cửa, ô lấy sáng, lan can… mang dấu ấn của công trình được xây dựng từ năm 1974. Khu mổ B, vốn là khu phòng mổ từ những ngày đầu, gần như vẫn giữ nguyên trạng và tiếp tục được sử dụng.

Ba khu nhà chính của Bệnh viện hữu nghị Việt Nam-Cuba Đồng Hới về cơ bản vẫn giữ được dáng vẻ, kết cấu ban đầu - Ảnh: P.S

Giá trị trao truyền qua các thế hệ

Nhưng điều bền vững nhất Cuba để lại không chỉ là một công trình. Sau khi bệnh viện đi vào hoạt động, Cuba tiếp tục cử 146 chuyên gia y tế sang làm việc trong giai đoạn 1981-1991, hỗ trợ khám, chữa bệnh, đào tạo nhân lực, chuyển giao kỹ thuật, góp phần đặt nền móng chuyên môn, tác phong làm việc và văn hóa bệnh viện trong những năm đầu.

Bác sĩ Phan Xuân Khôi, nguyên Trưởng khoa Sản-Nhi, về công tác tại bệnh viện từ năm 1984, từng có nhiều năm làm việc cùng các chuyên gia Cuba. “Nhiều lĩnh vực lúc đó chúng tôi phải học hỏi các chuyên gia Cuba”, bác sĩ Khôi nhớ lại. Một trong những kỹ thuật gây ấn tượng với ông là nội soi. Các chuyên gia Cuba đã triển khai kỹ thuật này khá sớm tại Bệnh viện HNVN-CBĐH, trong khi ở Việt Nam, nội soi khi đó chưa thực sự phát triển. Không ít cán bộ y tế từ những cơ sở trong nước cũng tìm đến tham quan, học hỏi.

Đồng chí Esteban Lazo Hernandez, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Chính quyền Nhân dân và Hội đồng Nhà nước Cuba trò chuyện với các bệnh nhân trong chuyến thăm Bệnh viện hữu nghị Việt Nam-Cuba Đồng Hới, vào tháng 9/2023 - Ảnh: N.M

Dòng chảy hợp tác tiếp tục qua các giai đoạn sau. Giai đoạn 2001-2011, bệnh viện tiếp tục duy trì hợp tác với Cuba, tiêu biểu là với Bệnh viện General Calixto García và mời chuyên gia về phẫu thuật thần kinh sọ não sang làm việc. Từ năm 2018 đến nay, bệnh viện đã tiếp nhận 7 chuyên gia Cuba ở nhiều chuyên ngành, như: Can thiệp tim mạch, ngoại chấn thương chỉnh hình, ngoại thần kinh, nội soi tiêu hóa, nhi khoa, phẫu thuật ung bướu và hóa trị liệu.

Sự hợp tác ấy không chỉ là dừng ở việc chuyên gia sang làm việc. Đó còn là những giờ hội chẩn, những ca bệnh khó, những buổi đào tạo tại chỗ và quá trình chuyển giao kỹ thuật. Khi chuyên gia trở về nước, những kỹ thuật được tiếp tục duy trì bởi chính các ê-kíp Việt Nam đã được đào tạo. Món quà Fidel trao tặng vì thế có thêm một giá trị khác: Những kiến thức được trao truyền qua các thế hệ.

Đội ngũ cán bộ y tế Việt Nam-Cuba chụp ảnh kỷ niệm sau giờ làm việc-Ảnh: Tư liệu

Món quà vượt thời gian

Tiến sĩ, bác sĩ nội trú Nguyễn Phạm Tuấn (SN 1984), Khoa Ngoại chấn thương chỉnh hình, đã có gần 16 năm học tập, làm việc tại Cuba. Với anh, mối duyên với đất nước này đã bắt đầu từ rất sớm. Tuấn sinh ra ngay tại Bệnh viện HNVN-CBĐH và người đầu tiên bồng anh trên tay là một bác sĩ Cuba. Bố mẹ anh làm việc tại bệnh viện từ những năm đầu thành lập; bố anh cũng từng học tập tại Cuba. Tuổi thơ của người bác sĩ hôm nay gắn với những hành lang dài, những bác sĩ Cuba, những kỷ niệm rất riêng của một đứa trẻ lớn lên bên trong công trình mang dấu ấn của tình hữu nghị hai dân tộc.

Tiến sĩ, bác sĩ nội trú Nguyễn Phạm Tuấn (bên phải ảnh) trong những năm tháng học tập tại đất nước Cuba - Ảnh: H.L

Chọn Cuba để học tập, điều trở về cùng anh không chỉ là kiến thức y khoa. “Điều quý giá nhất mà Cuba để lại trong tôi là một quan niệm rất giản dị về nghề y: Đã là người thầy thuốc thì trước hết phải biết yêu thương và tôn trọng người bệnh. Với tôi, Cuba không chỉ là nơi tôi từng học tập. Cuba là một phần của tuổi trẻ, một phần ký ức và cũng là một phần trong hành trình trở thành người bác sĩ của tôi”, bác sĩ Tuấn chia sẻ.

Trở về làm việc tại chính nơi mình chào đời, với anh, bệnh viện không chỉ là nơi hành nghề mà còn gợi nhắc một giá trị lịch sử, một “món nợ ân tình” mà thế hệ hôm nay cần gìn giữ. “Fidel Castro đã gửi đến Quảng Bình một món quà bằng tình hữu nghị, thì thế hệ chúng tôi phải trả lời món quà ấy bằng sự cống hiến của mình. Đó là làm tốt hơn mỗi ngày, học tập nhiều hơn, nâng cao chuyên môn, chăm sóc người bệnh bằng tất cả trách nhiệm của người thầy thuốc. Tôi nghĩ đó cũng là cách đẹp nhất để thế hệ hôm nay giữ gìn tình hữu nghị Việt Nam-Cuba và viết tiếp câu chuyện mà Fidel đã bắt đầu từ rất nhiều năm trước”, bác sĩ Tuấn trải lòng.

Đoàn đại biểu cấp cao Ủy ban Bảo vệ Cách mạng Cuba cùng các đồng chí lãnh đạo Trung ương và tỉnh Quảng Bình (cũ) chụp ảnh lưu niệm ở tượng đài Fidel Castro trong khuôn viên Bệnh viện hữu nghị Việt Nam-Cuba Đồng Hới, tháng 5/2023 - Ảnh: N.M

Bác sĩ Alfredo Garcia Mirete, chuyên gia lĩnh vực Ngoại tiêu hóa-Ung bướu, đến làm việc tại bệnh viện theo chương trình hợp tác y tế. Với ông, làm việc, chuyển giao kỹ thuật và trao đổi kinh nghiệm với các đồng nghiệp Việt Nam chính là một cách để tiếp nối món quà Fidel đã dành cho Việt Nam.

“Khi đi trên những hành lang của bệnh viện và trực tiếp chăm sóc một bệnh nhân, tôi cảm nhận rằng mình đang trở thành một phần của một câu chuyện đã bắt đầu từ hơn 50 năm trước. Fidel đã gieo một hạt giống tình hữu nghị; trách nhiệm của chúng tôi là tiếp tục chăm sóc hạt giống ấy để nó không ngừng đơm hoa, kết trái”, Alfredo xúc động chia sẻ.

“Tiếp nối di sản của Fidel không có nghĩa là chỉ gìn giữ một công trình hay một ký ức lịch sử, mà phải làm cho những giá trị ấy tiếp tục tạo ra những giá trị mới. Nếu hơn nửa thế kỷ trước, Fidel gửi tặng tỉnh Quảng Bình cũ một bệnh viện bằng tình cảm và sự sẻ chia sâu sắc của Nhân dân Cuba, thì hôm nay và mai sau, chúng tôi sẽ tiếp tục giữ gìn và phát triển món quà ấy thành một công trình y tế ngày càng hiện đại, có chất lượng, một địa chỉ khám, chữa bệnh uy tín và đáng tin cậy của người dân”, tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Đức Cường, Giám đốc Bệnh viện HNVN-CBĐH khẳng định.

Hương Lê