QTO - Năm 2003, Khu nuôi tôm công nghiệp Phúc Thuận, thuộc 2 xã Quảng Phúc và Quảng Thuận, huyện Quảng Trạch cũ, được hình thành, mở ra kỳ vọng làm giàu từ con tôm ven sông Gianh. Hơn 20 năm qua, nhiều hộ dân vẫn bền bỉ bám nghề, vượt qua dịch bệnh, thiên tai và những biến động của thị trường. Vụ nuôi năm nay đạt năng suất khá, song giá tôm xuống thấp, sức mua chậm khiến người nuôi phải cầm cự chờ giá. Trong khi đó, việc chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sản xuất vẫn là nỗi trăn trở, khiến người dân chưa thật sự yên tâm đầu tư lâu dài.

Được mùa, vẫn nặng nỗi lo

Trong chòi nhỏ cạnh hồ tôm, ông Trần Đình Lẫm (SN 1959) và ông Trần Phương Hà (SN 1961), những “lão tướng” của nghề nuôi tôm ở xã Quảng Phúc cũ, nay là phường Bắc Gianh, lặng lẽ nhìn ra những ao tôm đang vào vụ thu hoạch. Năm nay, nỗi lo rất cũ của người nuôi tôm lại tái hiện với điệp khúc “được mùa rớt giá”.

Là một trong những người đầu tiên gắn bó với Khu nuôi tôm công nghiệp Phúc Thuận từ năm 2003, ông Trần Đình Lẫm đã dành hơn 20 năm cuộc đời cho gần 1ha hồ tôm. Bao lần được mùa, mất mùa, có vụ lãi khá nhưng cũng không ít vụ trắng tay, lỗ vốn, ông vẫn kiên trì bám nghề.

“Nuôi tôm vất vả lắm, lúc nào cũng canh cánh đủ thứ nỗi lo, từ dịch bệnh, thời tiết đến giá cả. Nhưng đã yêu nghề nên không nỡ bỏ, mùa trước qua rồi, dù lỗ, thì vẫn tiếp tục hẹn mùa sau”, ông chia sẻ.

Ông Trần Đình Lẫm (giữa) và ông Trần Phương Hà (bên trái) cùng cán bộ địa phương bên hồ tôm - Ảnh: N.M

Bao nhiêu ngày nuôi tôm là bấy nhiêu ngày ông gắn bó với ngôi chòi nhỏ bên hồ. Những vuông tôm cạnh sông Gianh quanh năm lồng lộng gió là ngôi nhà thứ hai của ông và những người nuôi tôm. Nhớ lại ngày đầu đến với nghề cách đây hơn 20 năm, ông Lẫm cùng nhiều hộ dân đã trả lại một phần diện tích đất lúa được giao để nhận hồ nuôi tôm, đặt trọn niềm tin vào một hướng mưu sinh mới.

Năm nay, vụ nuôi tôm trải qua không ít gập ghềnh khi một số hồ xuất hiện dịch bệnh, giá thức ăn, con giống và các loại vật tư đầu vào đều tăng cao. Thế nhưng nhờ kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm, người nuôi vẫn kiểm soát tốt môi trường ao nuôi, tôm sinh trưởng ổn định, đạt cỡ từ 70-30 con/kg. Dù được mùa nhưng niềm vui chưa trọn khi giá tôm giảm mạnh so với cùng kỳ năm 2025, thấp hơn từ 20.000-30.000 đồng/kg.

“Tôm cỡ 70 con/kg hiện thương lái chỉ mua khoảng 100.000 đồng/kg, trong khi phải đạt 125.000 đồng/kg thì người nuôi mới hòa vốn”, ông Lẫm chia sẻ.

Hiện ông Trần Phương Hà thuê 1,5ha mặt nước để nuôi tôm. Ông kể, từ năm 1995, khi phong trào nuôi tôm mới manh nha, ông đã mạnh dạn bỏ ra hàng chục cây vàng đầu tư. Thế nhưng hiệu quả không như kỳ vọng. Sau nhiều năm bươn chải làm ăn xa, ông trở về quê tiếp tục nghề nuôi thủy sản. Ba năm trước, ông quyết định thuê hồ tại Khu nuôi tôm công nghiệp Phúc Thuận để nuôi tôm, với mong muốn gây dựng lại sinh kế trên vùng đất từng gắn bó với mình.

Hồ tôm của ông Trần Phương Hà đang vào vụ thu hoạch - Ảnh: N.M

Ông Hà chia sẻ: “Hai vụ nuôi năm 2024 và 2025 khá thuận lợi, giá tôm ổn định nên tôi dần gỡ gạc được vốn đầu tư. Năm nay, dù quá trình nuôi nhiều gian nan nhưng tôm vẫn phát triển tốt, bà con ai cũng hy vọng sẽ có một vụ thắng lợi. Thế nhưng đến thời điểm này, giá tôm xuống quá thấp nên đành cố cầm cự, chờ thị trường khởi sắc.

Mỗi ngày giữ tôm trong ao là thêm tiền thức ăn, tiền điện, tiền xử lý môi trường sau những đợt thu hoạch lẻ... Không biết còn có thể gắng gượng được đến bao giờ”, ông Hà ngậm ngùi.

Điều đáng nói là giá tôm xuống thấp cũng là lúc sức mua giảm mạnh. Nếu như những năm trước, thương lái từ nhiều tỉnh, thành thường xuyên về tận hồ thu mua thì nay lượng khách giảm đáng kể. Đầu ra chủ yếu chỉ còn trông chờ vào các tiểu thương bán lẻ tại các chợ trong tỉnh, khiến việc tiêu thụ càng thêm khó khăn.

Gỡ nút thắt để giữ nghề nuôi tôm

Năm 2026, một số hồ nuôi tại khu vực này xuất hiện bệnh phân trắng, gây thiệt hại cho nhiều hộ dân. Theo kinh nghiệm của những người nuôi tôm lâu năm, một trong các nguyên nhân có thể xuất phát từ việc hệ thống mương cấp nước đã nhiều năm chưa được nạo vét, xử lý, khiến nguồn nước dễ bị ô nhiễm.

Bên cạnh đó, trạm bơm lấy nước từ sông Gianh vào khu nuôi cũng đã xuống cấp, hư hỏng, không còn bảo đảm đưa nguồn nước sạch vào các ao nuôi như trước.

Ông Trần Đình Lẫm (bên trái) và ông Trần Phương Hà (bên phải), những "lão tướng" của nghề nuôi tôm - Ảnh: N.M

Ông Hà và ông Lẫm đều mong muốn tỉnh và chính quyền địa phương sớm quan tâm sửa chữa trạm bơm, nạo vét, xử lý hệ thống kênh mương để bảo đảm nguồn nước sạch cho các hồ nuôi, góp phần hạn chế dịch bệnh, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Bên cạnh đó, điều mà các hộ nuôi tôm trăn trở nhiều năm nay là sớm được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với diện tích sản xuất, qua đó yên tâm đầu tư lâu dài, mạnh dạn cải tạo ao hồ và ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật vào nuôi trồng.

Theo ông Trần Trung Lâm, Trưởng phòng Kinh tế-Hạ tầng và Đô thị phường Bắc Gianh, địa phương hiện có hơn 111ha diện tích nuôi trồng thủy sản nước lợ, trong đó Khu nuôi tôm công nghiệp Phúc Thuận chiếm hơn 80ha với khoảng 90 hộ dân tham gia nuôi.

Sau hơn 20 năm đưa vào khai thác, nhiều hạng mục hạ tầng như trạm bơm, hệ thống kênh mương cấp, thoát nước đã xuống cấp, hư hỏng, không còn đáp ứng yêu cầu sản xuất. Nguồn nước cấp cho vùng nuôi vì vậy chưa được bảo đảm, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh dịch bệnh, ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng và hiệu quả nuôi tôm. Vì vậy, việc đầu tư nâng cấp hạ tầng vùng nuôi là yêu cầu cấp thiết để phát triển nghề nuôi tôm theo hướng ổn định, bền vững.

Khu Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Bến phà Gianh bên cạnh tuyển đường quốc lộ 1A - Ảnh: T.H

Trao đổi về vấn đề này, ông Nguyễn Văn Tình, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Bắc Gianh cho biết, do nguồn lực của địa phương sau sáp nhập còn nhiều khó khăn nên chưa đủ khả năng đầu tư cải tạo hạ tầng vùng nuôi.

UBND phường đã có văn bản đề nghị UBND tỉnh và các sở, ngành liên quan khảo sát, hỗ trợ khoảng 30 tỉ đồng để sửa chữa trạm bơm, nâng cấp hệ thống kênh mương và các công trình hạ tầng thiết yếu, góp phần khắc phục tình trạng xuống cấp, bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất.

Về kiến nghị cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, địa phương đang rà soát hồ sơ, giấy tờ liên quan để thực hiện các thủ tục, từng bước giải quyết nguyện vọng của các hộ nuôi tôm theo đúng quy định, tạo điều kiện để người dân yên tâm đầu tư, gắn bó lâu dài với nghề.

Hơn 20 năm đồng hành với vùng tôm Phúc Thuận, ông Lẫm, ông Hà và nhiều hộ nuôi tôm vẫn thủy chung với nghề. Ước mong của họ cũng rất giản dị: Hạ tầng được đầu tư đồng bộ, nguồn nước được bảo đảm và những vướng mắc về quyền sử dụng đất sớm được tháo gỡ để yên tâm đầu tư lâu dài.

Ông Lẫm chia sẻ: “Nghề ni năm thắng, năm thua là chuyện bình thường. Mùa trước qua rồi thì lại hẹn mùa sau. Chỉ mong những khó khăn này sớm được quan tâm tháo gỡ để bà con yên tâm bước vào vụ mới, còn sức là còn bám nghề”.

Gió sông Gianh vẫn thổi miên man trên những vuông tôm. Còn những người nuôi tôm nơi đây vẫn bền bỉ giữ nghề, giữ niềm tin vào những mùa tôm trọn vẹn niềm vui.

Ngọc Mai