QTO - Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, nguyên Trung đoàn trưởng Trung đoàn 27-Triệu Hải khi trở lại chiến trường xưa Quảng Trị tham gia chương trình “Ngọn nến tri ân” lần thứ 5, gặp gỡ người dân 2 huyện Triệu Phong, Hải Lăng trước đây không khỏi bồi hồi, xúc động. Ông chia sẻ: “Chúng tôi xem Quảng Trị như quê hương thứ 2 của mình. Nên còn sức khỏe là chúng tôi tiếp tục trở về. Trở về để tri ân đồng chí, đồng đội mình. Về để thăm bà con, các o, các mẹ, các anh chị ngày xưa bao bọc, chở che những người lính Trung đoàn 27 qua từng trận đánh”.

Người mẹ 51 năm hương khói liệt sĩ

Trong chương trình “Ngọn nến tri ân” lần thứ 5 được tổ chức tại Quảng Trị tháng 7/2026, tôi có dịp đồng hành với những người lính Trung đoàn 27-Triệu Hải đến thăm, tặng quà cho nhiều gia đình các mẹ, các o, các chị... người dân 2 huyện Triệu Phong, Hải Lăng năm xưa “củ sắn bẻ hai, củ khoai chia một” giúp bộ đội ấm lòng trước giờ vào trận và bây giờ tiếp tục chăm sóc, hương khói, phụng thờ các anh hùng liệt sĩ (AHLS) đang an nghỉ vĩnh hằng trên đất mẹ Quảng Trị bao dung.

Mẹ Võ Thị Thao (SN 1944) và con gái Trần Thị Thu Thủy (SN 1970) ở thôn Nại Cửu, xã Triệu Phong, là một gia đình có nhiều “duyên nợ” với Trung đoàn 27-Triệu Hải. 51 năm nay, mẹ Thao, chị Thủy tự nguyện nhận chăm sóc, khói hương cho 13 liệt sĩ Trung đoàn 27 hy sinh vào ngày 15 và 16/8/1972 tại mảnh đất gia đình mình đang sinh sống.

Mẹ Võ Thị Thao chăm sóc Đền tưởng niệm 13 liệt sĩ Trung đoàn 27 tại thôn Nại Cửu, xã Triệu Phong - Ảnh: T.L

Mẹ Thao nhớ lại: “Bộ đội về đóng quân trong nhà để thực hiện nhiệm vụ chiến đấu bảo vệ vòng ngoài cho Thành Cổ Quảng Trị. Không may, bom giặc đánh trúng hầm trú ẩn, 13 người con tuổi đời còn rất trẻ nằm lại trong vườn nhà. Ông Trần Bích (SN 1941, đã mất-PV), chồng của mẹ cùng bà con lượm nhặt thi hài mai táng thành một ngôi mộ chung, chăm lo hương khói.

Sau này, các con được quy tập về 2 nghĩa trang liệt sĩ xã Triệu Thượng và Triệu Đông cũ (nay là xã Triệu Phong), dù thế ông nhà vẫn đinh ninh các con vẫn đang ở lại cùng gia đình mình. Ông cho lập ngôi mộ bằng xi măng để hương khói. Trước khi qua đời, ông ấy trăng trối lại với mẹ và con cái là phải chăm sóc ngôi mộ chung của 13 liệt sĩ thật tử tế. Sau này đồng đội các con có tìm về thì có nơi mà tưởng niệm, tri ân”.

Nhớ lời ông Trần Bích căn dặn, mấy chục năm nay, mẹ Võ Thị Thao cùng con gái Trần Thị Thu Thủy chưa bao giờ để ngôi mộ chung của 13 liệt sĩ Trung đoàn 27 nguội lạnh. Khói hương luôn sưởi ấm cho linh hồn các anh mỗi dịp ngày rằm, mùng một, lễ, Tết...

Đúng như dự cảm của ông Trần Bích trước lúc qua đời, đồng đội 13 liệt sĩ Trung đoàn 27 trở về thật. Từ sự kết nối của Chi hội Chiến sĩ Thành Cổ Quảng Trị năm 1972 tại Quảng Trị, Liên chi hội Chiến sĩ Thành Cổ Quảng Trị năm 1972 tại TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh miền Đông Nam bộ đã chung sức, chung lòng đóng góp kinh phí xây dựng một nhà bia tưởng niệm khang trang, khánh thành vào ngày 1/6/2026 ngay trên mảnh đất có ngôi mộ chung 13 liệt sĩ.

Để có nơi thờ phụng khang trang như hiện tại, tấm lòng mẹ Thao lại thêm một lần rộng mở. Mẹ bàn với các con hiến hơn 40m2 đất của gia đình cho công trình tri ân này. Ngày nay, hương hồn 13 liệt sĩ an lòng, thanh thản khi đón nhận sự bao dung từ mẹ Võ Thị Thao và chị Trần Thị Thu Thủy.

“Cánh tay nối dài” tri ân

Gặp lại các cựu chiến binh (CCB) Trung đoàn 27-Triệu Hải năm xưa từng sống, chiến đấu trên quê hương mình, các chị Dương Thị Hoài Năm, Nguyễn Thị Lợi-những o du kích Hải Lăng, Triệu Phong một thời cảm thấy hạnh phúc lắm.

Các cựu chiến binh Trung đoàn 27-Triệu Hải gặp lại những người mẹ Quảng Trị năm xưa, nơi một thời từng sống và chiến đấu - Ảnh: T.L

Chị Dương Thị Hoài Năm (SN 1954), nguyên Xã đội phó Xã đội Triệu Thành giai đoạn 1972-1975 nhớ lại: “17 tuổi, chị đã tham gia du kích xã. Những năm 1972-1973, chị vinh dự được sống, chiến đấu, phục vụ chiến đấu bên cạnh bộ đội Trung đoàn 27. Chiến trường Quảng Trị lúc đó ác liệt lắm. Vùng đất Triệu Long, Triệu Phong, Triệu Đông, Triệu Thành... thuộc mặt trận cánh Đông bảo vệ vòng ngoài cho Thành Cổ Quảng Trị bom đạn cày đi xới lại trở thành vùng trắng, chỉ còn bộ đội, dân quân, du kích và một số người dân kiên cường bám trụ. Chị đã khóc hết nước mắt khi chứng kiến những người lính Trung đoàn 27 lần lượt ngã xuống, thương binh rất nhiều.

Sau khi Hiệp định Pa-ri ký kết, các anh bàn giao công tác thương binh, tử sĩ cho lực lượng dân quân, du kích và chính quyền rồi đi sâu vào phía Nam. Từ đó đến nhiều năm sau nữa khi đất nước hòa bình, vẫn không có tin tức gì của họ. Chị cũng như người dân 2 huyện Triệu Phong, Hải Lăng cứ nghĩ họ đã hy sinh hết cả rồi. Thôi thì mình còn sống, thay mặt họ cố gắng chăm sóc các phần mộ liệt sĩ Trung đoàn 27 đang nằm lại trên quê hương mình”.

“Rồi một ngày cách đây hơn 10 năm, những người lính Trung đoàn 27-Triệu Hải trở về, vẹn nguyên, bằng xương, bằng thịt. Gặp lại các anh, chị không dám tin vào mắt mình. Họ về, bắt đầu hành trình tri ân đồng đội, tìm lại tên của 2.500 liệt sĩ, trong đó có 1.840 liệt sĩ chưa có phần mộ hy sinh tại chiến trường Quảng Trị. Họ về, để tri ân người dân một thời bao bọc, chở che mình; về để chăm lo cho các gia đình thương binh, liệt sĩ, người có công... Và hơn 10 năm ấy, chị là một trong những người trở thành “cánh tay nối dài” của Hội truyền thống CCB Trung đoàn 27-Triệu Hải”, chị Dương Thị Hoài Năm bồi hồi.

Ngày 30/6/2024, Chi hội Truyền thống CCB Trung đoàn 27 tại tỉnh Quảng Trị và “Câu lạc bộ Tiếng hát người Thành Cổ” được thành lập. Từ 29 hội viên ban đầu, đến nay chi hội có 45 hội viên, phần lớn là các o, các anh chị từng một thời gắn bó, sống, chiến đấu cùng những người lính Trung đoàn Triệu Hải. “Là cánh tay nối dài của Hội truyền thống CCB Trung đoàn 27, chúng tôi cố gắng chăm lo khói hương cho đồng chí, đồng đội tại Đền tưởng niệm 2.500 liệt sĩ Trung đoàn 27 ở làng Phương Ngạn, nay là thôn Bắc Long, xã Ái Tử.

Các anh từ khắp đất nước hội tụ về đây, nằm lại trên quê hương mình thì mình phải có trách nhiệm, để Đền tưởng niệm 2.500 liệt sĩ Trung đoàn 27 mãi mãi linh thiêng, trở thành nơi thăm viếng của thân nhân liệt sĩ và là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ sau này”, chị Nguyễn Thị Lợi tâm sự.

“Chúng ta có được cuộc sống ấm no, hạnh phúc, quê hương Quảng Trị phát triển như ngày hôm nay là nhờ vào xương máu của các AHLS đã đổ xuống. Vì thế, chúng tôi luôn nhắc nhở nhau cố gắng làm được gì để tri ân thì hãy làm. Làm cho người đang sống, làm yên lòng người đã khuất. Tham gia vào công việc tri ân, chăm sóc các phần mộ liệt sĩ, đi tìm tên liệt sĩ, riêng chị đã cung cấp thông tin chính xác 30 phần mộ liệt sĩ cho các cơ quan chức năng”, chị Dương Thị Hoài Năm cho biết thêm.

Ngô Thanh Long