QTO - Những ngày tháng tư lịch sử, trong hàng nghìn cựu chiến binh (CCB) thăm chiến trường xưa Quảng Trị, tôi tình cờ gặp gỡ những người lính Trung đoàn 27 (Trung đoàn Triệu Hải), Sư đoàn 320B, Quân đoàn 1 tại khu tưởng niệm của đơn vị ở cánh đồng làng Phương Ngạn, xã Triệu Long cũ (nay là xã Ái Tử). Bên những lô cốt xám mốc-dấu tích chiến tranh còn sót lại, tôi đã nghe từng câu chuyện kể về một thời trận mạc và hành trình tri ân đồng đội rưng rưng chảy.

Ký ức một thời

Nhà thơ Nguyễn Viết Á, quê tỉnh Hà Tĩnh, nguyên chiến sĩ Đại đội 16, Trung đoàn 27, trong cuốn hồi ký “Phía Nam sông Bến Hải” của mình kể: Giai đoạn từ năm 1968-1973, riêng Đại đội 16 chiến đấu tại chiến trường Quảng Trị đã bắn rơi 43 máy bay địch, được Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tặng thưởng 43 Huân chương Giải phóng. Để có những chiến công oanh liệt trên, 81 người lính Đại đội 16 mãi mãi nằm lại trên mảnh đất Quảng Trị.

Toàn cảnh quần thể Di tích lịch sử Khu tưởng niệm và Đền thờ 2.500 liệt sĩ Trung đoàn 27 - Ảnh: T.L

Một trong những chiến công tiêu biểu của Đại đội 16 là trận đánh ngày 15/1/1973. Trận địa súng máy, cao xạ 12,7mm do Khẩu đội 5, Trung đội 3 bố trí trên cánh đồng Phương Ngạn có nhiệm vụ bảo vệ sở chỉ huy và trạm phẩu tiền phương Trung đoàn 27 bắn rơi 2 máy bay địch. Thế nhưng, cũng trong trận đánh này, 5 cán bộ, chiến sĩ Khẩu đội 5 đã anh dũng hy sinh. “Mười lăm, tháng một, bảy ba/ Lô cốt Phương Ngạn chớp lòa bom bi/ Bình, Minh, Phương, Quế cùng Trì/ Thiên đường thành cõi đi về hư không” (Bình-Trần Khắc Bình; Minh-Trần Công Minh; Phương-Nguyễn Bá Phương; Quế-Nguyễn Đình Quế; Trì-Nguyễn Xuân Trì, là các liệt sĩ của Khẩu đội 5-P.V).

Những tấm bia đá khắc tên 2.500 liệt sĩ Trung đoàn 27 - Ảnh: T.L

CCB Trung đoàn 27 Trần Minh Ổn, xã Triệu Cơ nhớ lại: “Tôi nhập ngũ năm 1972, giai đoạn chiến trường Quảng Trị ác liệt nhất. Vinh dự khi được chiến đấu trên quê hương mình trong đội hình Trung đoàn 27 tại mặt trận cánh Đông, “chia lửa” cho Thành Cổ Quảng Trị. Trên khắp các làng quê 2 huyện Triệu Phong, Hải Lăng (cũ), nhiều cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 27 đã ngã xuống, như những câu thơ của CCB Nguyễn Văn Á viết về đồng đội: “Thế là con đã ra đi/ Núi sông Quảng Trị còn ghi tháng ngày/ Dòng sông nọ, ngọn núi này/ Con xin ở lại lấy đây làm nhà... Mẹ ơi vì nước vì non/ Mất con nhưng Tổ quốc còn hôm nay... Đất thiêng Quảng Trị sum vầy/ Con xin ở lại nơi đây chẳng về/ Nén hương, nải chuối, tình quê/ Linh thiêng mẹ hãy đi-về bên con”.

Nghĩa trang không bia mộ

Quần thể di tích lịch sử Khu tưởng niệm và Đền thờ 2.500 liệt sĩ Trung đoàn 27 ở làng Phương Ngạn được các CCB Trung đoàn 27 gọi là “Nghĩa trang không bia mộ”, “ngôi nhà chung” của đồng đội, đồng chí mình hội ngộ bên nhau, như ngày xưa từng quây quần trước giờ bước vào trận đánh.

Quần thể di tích ghi dấu một hành trình dài tri ân đồng đội của những người lính Trung đoàn 27 đang sống đối với những người ngã xuống vì độc lập dân tộc, thống nhất Tổ quốc. “Nào chúng mình cùng hội tụ về đây/ Những người lính của Trung đoàn hai bảy/ Chỉ phần mộ chiến trường xưa nằm lại/ Bao năm rồi tắm gội gió mưa chan/ Đồng đội ơi nào hãy xếp thành hàng/ Điểm danh nhé-một, hai, ba... và hết/ Bao ánh mắt dõi nhìn lên bia đá/ Dòng tên nào cũng nhức nhối con tim... Đồng đội ơi đừng hờn tủi nữa nào/ Ca lên chứ cùng vui ngày hội tụ/ Ngôi nhà chung chúng mình cùng ấp ủ/ Chính là đây đồng đội cứ sum vầy” (thơ CCB Nguyễn Văn Á).

Các cựu chiến binh Trung đoàn 27 tổ chức lễ tri ân đồng đội - Ảnh: T.L

Hành trình tri ân đồng đội của các CCB Trung đoàn 27 khởi đầu là việc xây dựng Khu tưởng niệm 81 liệt sĩ Đại đội 16 bên cạnh Nghĩa trang liệt sĩ xã Triệu Long (nay là xã Ái Tử), tháng 10/2012.

CCB Nguyễn Viết Á nhớ lại: “Sau khi Khu tưởng niệm 81 liệt sĩ Đại đội 16 hoàn thành, tôi vẫn canh cánh bên lòng mỗi khi nghĩ về 1.840 liệt sĩ Trung đoàn 27 chưa tìm thấy hài cốt. Ý tưởng “trả lại tên” cho liệt sĩ cứ lớn dần lên và nhận được sự đồng thuận của nguyên Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu; Thượng tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Huy Hiệu, nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, nguyên Trung đoàn trưởng Trung đoàn 27 cùng rất nhiều CCB Trung đoàn 27 mà sau đó Khu tưởng niệm và Đền thờ 2.500 liệt sĩ Trung đoàn 27 tiếp tục hoàn thiện vào các năm 2017, 2018 tại cánh đồng Phương Ngạn, trở thành một "địa chỉ đỏ", tâm linh, “Nghĩa trang không bia mộ” của những người lính Trung đoàn 27 ngã xuống trên chiến trường Quảng Trị”.

Cựu chiến binh Trung đoàn 27 tổ chức lễ tri ân đồng đội - Ảnh: T.L

Tháng tư lại về, tôi cùng những CCB Trung đoàn 27 trở lại trong buổi lễ dâng hoa, dâng hương tưởng nhớ đồng đội tại quần thể di tích lịch sử Khu tưởng niệm và Đền thờ 2.500 liệt sĩ Trung đoàn 27. Trong không khí linh thiêng, 16 tấm bia lớn ghi danh 50 Bà mẹ Việt Nam anh hùng; 2.500 liệt sĩ Trung đoàn 27; 60 liệt sĩ thôn Phương Ngạn với từng dòng tên tạc sâu vào bia đá, in đậm vào lòng người... không bao giờ phai nhạt, lãng quên. Với 1.840 liệt sĩ chưa tìm được phần mộ, đồng đội đã tìm mọi cách để “trả lại tên” giúp các anh cận kề bên nhau trong “ngôi nhà chung”.

Giữa thời khắc linh thiêng của ngày tháng tư ấy, trong “ngôi nhà chung” của 2.500 liệt sĩ Trung đoàn 27, tiếng thơ ai ngâm nhè nhẹ rơi ra, vỡ òa bao cảm xúc: “Mẹ ơi vì nước vì non/ Mất con nhưng Tổ quốc còn hôm nay/ Đất thiêng Quảng Trị sum vầy/ Con xin ở lại nơi đây chẳng về...”.

Ngô Thanh Long

-----------------------------------------------------------------------------------------------

(*) Trích từ bài thơ "Con xin ở lại nơi này" của nhà thơ Nguyễn Viết Á