QTO - Nép mình bên dòng Bến Hải và nằm ở bờ Bắc giới tuyến, làng Hiền Lương, xã Hiền Thành (cũ), nay là xã Cửa Tùng, năm xưa hứng chịu sự tàn phá nặng nề của bom đạn chiến tranh, nay đã đổi thay từng ngày.

Ký ức giữ làng

Trò chuyện với chúng tôi, bà Lê Thị Nhuận, ở làng Hiền Lương, năm nay đã gần 80 tuổi, nhớ lại: “Ngày xưa chúng tôi quyết ở lại để giữ làng, không sợ bom đạn, chỉ sợ làng bị tàn phá, không ai lo cho bộ đội”.

Đi qua cuộc chiến, người làng Hiền Lương đã thành lập  Hội “những người bám đất giữ làng” để ôn lại những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Trước đây, hội “những người bám đất giữ làng” có hơn 50 người, bây giờ tuổi cao, sức  yếu người còn, người mất, những thành viên của hội giờ chỉ có khoảng gần 20 người nên cũng ít có dịp gặp mặt.

Gần 80 tuổi, ông Đinh Như Quang vẫn luôn tự hào vì mình đã góp công sức bảo vệ lá cờ và cột cờ. Nhớ lại thời khắc đó, ông Quang tâm sự: “Khó khăn, gian khổ nhưng đó là niềm tự hào vì chúng tôi được giao nhiệm vụ bảo vệ cột cờ vùng giới tuyến. Mỗi lần cột cờ bị đánh gãy, chúng tôi phải dựng cột cờ mới cao hơn cột cờ lúc trước để lá cờ của ta cao hơn cờ của Mỹ- nguỵ”.  

Hình ảnh mẹ Diệm vá cờ trong những năm tháng đất nước chia cắt đôi miền - Ảnh tư liệu

Trong số những người bám đất giữ làng có Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Ngô Thị Diệm-người mẹ vá cờ bên cầu Hiền Lương. Những năm tháng chiến tranh, mẹ kiên quyết xin được ở lại cùng với các mẹ, các chị trong Hội mẹ chiến sĩ ngoan cường bám trụ, vừa sản xuất, vừa chiến đấu, sát cánh cùng lực lượng công an vũ trang giới tuyến trấn giữ mảnh đất tiền tiêu miền Bắc XHCH, trong đó có lá cờ Tổ quốc trên bầu trời đầu cầu giới tuyến.

Tính chung trong 3 năm, từ 1966-1969, mẹ Diệm đã vá hàng ngàn mét vuông cờ bị bom đạn và gió làm rách, thủng, để cờ đỏ sao vàng được nguyên vẹn tung bay giữa bầu trời. Tròn 33 năm mẹ đã đi xa, nhưng ký ức về mẹ Diệm và công lao đóng góp của mẹ vẫn được người dân Hiền Lương nhớ mãi. Đó cũng chính là hình ảnh của những người dân bám đất giữ làng để có được cuộc sống yên bình như hôm nay.

Cuộc sống mới ở Hiền Lương

Trong những ngày tháng 4 lịch sử này, Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải đón từng đoàn người trên mọi miền Tổ quốc đến thăm. Từ chiếc cầu lịch sử nhìn sang làng Hiền Lương đã thấy ngập tràn sắc đỏ của màu cờ.

Làng Hiền Lương hôm nay - Ảnh: N.D

Vào mỗi dịp kỷ niệm ngày đất nước thống nhất,  người dân Hiền Lương càng cảm thấy tự hào bởi mảnh đất lịch sử của mình đã góp phần tạo nên sức mạnh đoàn kết, để giành lại độc lập, tự do cho non sông. Cứ gần đến ngày 30/4, ông Lê Công Sòa, con trai của Anh hùng Lực lượng vũ trang Ngô Thị Diệm sống tại Hà Nội lại trở về làng để thắp hương cho mẹ . Đi trên chiếc cầu cũ, ông xúc động khi nhìn lá cờ đỏ sao vàng tung bay. Ông nhớ hình ảnh của mẹ, hình ảnh quê hương thân yêu của mình trong những năm tháng chiến tranh ác liệt.

Bây giờ về lại nơi chôn rau cắt rốn, trong khóe mắt cay cay vẫn ánh lên niềm vui, ông Sòa chia sẻ: “Tôi rất vinh dự khi mình là một người con của làng Hiền Lương. Mỗi lần trở về tôi rất vui vì quê hương đã có nhiều đổi thay”.

Hiền Lương hôm nay không chỉ biết đến là làng văn hóa cấp tỉnh mà còn đạt tiêu chuẩn thôn nông thôn mới kiểu mẫu. Ngoài nghề truyền thống làm bánh ướt, nghề làm miến cũng được phát triển trong những năm gần đây tại làng Hiền Lương. Sản phẩm miến Loan Hảo được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao đang tiêu thụ rộng rãi ở thị trường trong và ngoài tỉnh. 

Chị Nguyễn Thị Hảo, chủ cơ sở miến Loan Hảo cho biết: “Từ làm nghề bánh ướt, chúng tôi đã chuyển qua làm miến. Cơ sở đang tạo việc làm cho từ 6-8 chị em phụ nữ ở làng Hiền Lương”. Tổng sản lượng bình quân của Cơ sở miến Loan Hảo đạt gần 70tấn/năm, doanh thu đạt trên 1,5 tỉ đồng. Với những thay đổi trong cách nghĩ, cách làm, người dân Hiền Lương đã góp phần nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế, tạo bức tranh khởi sắc cho làng Hiền Lương hôm nay.

Người dân làng Hiền Lương sản xuất miến - Ảnh: N.D

Vùng quê Hiền Lương bây giờ đã thay đổi rõ nét. Ông Đinh Như Trường, Trưởng thôn Hiền Lương cho hay: “Ngày trước, cuộc sống của người dân Hiền Lương chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, tuy nhiên, vài năm trở lại đây, một số ngành nghề dịch vụ phát triển khá mạnh, mở ra hướng đi mới trong phát triển kinh tế của địa phương”.

Tháng tư về, trở lại làng Hiền Lương, dòng Bến Hải vẫn trong xanh hiền hòa. Từng là nơi chứng kiến nỗi đau chia cắt của đất nước, khi đất nước thống nhất, chính mỗi người dân Hiền Lương hôm nay đang viết tiếp mạch nguồn truyền thống cách mạng trên con đường hướng đến tương lai.

Ngọc Diệp