QTO - Bắt nguồn từ núi Động Chân thuộc dãy Trường Sơn hùng vĩ, sông Bến Hải, còn có tên gọi khác là Rào Thanh, thầm lặng chắt chiu phù sa chảy qua địa phận hai xã Cửa Tùng và Bến Hải trước khi đổ ra biển. Con sông ấy, một thời kỳ dài đằng đằng là ranh giới chia cắt hai miền đất nước. Nhưng hôm nay, cùng với cây cầu Hiền Lương lịch sử, sông Bến Hải chính là biểu tượng của khát vọng hòa bình và thống nhất non sông. Hơn 70 năm kể từ ngày chia cắt, hơn nửa thế kỷ dòng sông “vỗ nhịp vui đất trời gió lộng”, một sức sống mới đã bừng dậy, lan tỏa mạnh mẽ trên khắp những miền quê đôi bờ.

Ký ức về ngọn cờ và những ngày bám sông giữ đất

Nằm tại khúc cua ngã ba sông Bến Hải, nơi dòng Sa Lung hòa vào trước khi đổ ra biển, thôn Hiền Lương (xã Cửa Tùng) là vùng đất có bề dày lịch sử và truyền thống cách mạng. Giữa những năm tháng kháng chiến chống Mỹ ác liệt, quân và dân Hiền Lương đã kể vai sát cánh, dũng cảm bám trụ để giữ vững ngọn cờ giới tuyến. Ký ức "ngày ngồi hầm chữ A, đêm bám sông bảo vệ cột cờ" vẫn vẹn nguyên trong lời kể đầy xúc động của ông Nguyễn Văn Trợ, 89 tuổi, một trong hai nhân chứng còn lại của Tiểu đội 1, dân quân du kích Trung đội Hiền Lương.

"Bom đạn thời ấy ác liệt khôn cùng, hễ thấy bóng cờ đỏ sao vàng là địch trút bom hủy diệt tất cả, từ khu nhà liên hợp đến Đồn Công an. Có những mùa lũ nước dâng trắng xóa chân cột cờ, chiến sĩ ta vừa lộ diện là pháo kích tới tấp. Những ngày nằm hầm chữ A, chúng tôi chỉ ước một ngày thong dong thẳng người bước đi giữa hòa bình. Điều ước giản dị ấy cuối cùng đã thành hiện thực. Sống sót đến hôm nay như hạt gạo trên sàng, thấy quê hương đổi mới từng ngày, tôi thấy mình quá đỗi may mắn", ông Trợ bùi ngùi.

Giá trị của hòa bình và sự phát triển của quê hương ngày hôm nay, có lẽ với những người từng vào sinh ra tử như ông Trần Văn Trâm (71 tuổi, thôn Xuân Hòa, xã Bến Hải) mới thấu hiểu hết. Ông Trâm nhớ lại, năm 1973, khi quê hương im tiếng súng, người dân đi sơ tán từ các nơi như khu tập trung Tân Tường, Cam Lộ và xã Tân Kỳ (Nghệ An) lần lượt trở về. Giây phút ấy, niềm vui hồi hương xen lẫn nỗi xót xa khi hiện ra trước mắt chỉ là một vùng quê tiêu điều, phủ kín bởi cỏ tranh và những hố bom chằng chịt.

Những miền quê trù phú dọc hai bên sông Bến Hải - Ảnh: T.T

Dọc theo dòng Bến Hải xuôi về miền quê Tùng Luật, xã Cửa Tùng, ký ức về sự quả cảm của những con người thực hiện nhiệm vụ tiếp tế hàng hóa, vận chuyển vũ khí ra đảo Cồn Cỏ vẫn luôn hiển hiện trong tâm trí những người dân nơi đây. Chỉ hơn 6 năm, tại bến đò này đã có 29 người con của Tùng Luật ngã xuống, máu thịt hòa vào dòng sông và hơn 40 người đã gửi lại một phần thân thể của mình. Ký ức về quá khứ như lắng lại khi chúng tôi cùng người dân Tùng Luật lặng lẽ tưởng niệm dưới tượng đài Bến đò B.

Những buổi chiều tà, hình ảnh những người già, trẻ nhỏ của làng Tùng Luật thong thả ngồi trên ghế đá, dưới hàng dừa xanh mát, ngắm dòng sông êm ả chảy ngang ngôi làng đã trở thành một phần không thể thiếu của bức tranh làng quê yên bình này. Nhịp sống mới lại tất bật trôi theo dòng chảy của con sông.

Hồi sinh trên vùng đất "vành đai trắng"

Bước ra khỏi chiến tranh, những vùng đất từng bị cày xới bởi bom đạn nay đã thay da đổi thịt. Sự hồi sinh ấy không tự nhiên mà có, nó bắt nguồn từ ý chí của những người gắn bó máu thịt với mảnh đất này như ông Trần Văn Trâm (thôn Xuân Hòa). Khởi nghiệp với nghề nuôi tôm từ năm 2000, đến nay, ông Trâm vẫn miệt mài lao động, quản lý 3 hồ tôm rộng hơn 0,5ha. Với ông, việc duy trì sản xuất không vì mục tiêu kinh tế, mà là để trả nợ ân tình với đất đai: "Mỗi tấc đất nơi đây đều thấm đẫm máu xương của bao người đi trước, nên tôi không cho phép mình để đất hoang, hỗ trống".

Bí thư Đảng ủy xã Bến Hải Dương Đức Hạnh phấn khởi chia sẻ, năm 2025, kinh tế địa phương giữ đà tăng trưởng ổn định với giá trị sản xuất đạt 8,01%. Xã đã hoàn thành 17/18 chỉ tiêu kinh tế xã hội, trong đó có 6 mục vượt kế hoạch đề ra. Đời sống người dân thay đổi rõ rệt với thu nhập bình quân đạt 60,2 triệu đồng/người/năm. Xã tập trung vận động bà con nhân rộng mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng hai giai đoạn để tận dụng tối đa diện tích đất cát và ổn định thu nhập. Với hơn 83,7ha diện tích mặt nước, mỗi năm Bến Hải cung cấp cho thị trường khoảng 481,2 tấn tôm cá.

Từ Xuân Hòa nhìn sang bờ Bắc sông Bến Hải, thôn Hiền Lương, xã Cửa Tùng hiện ra như một nét chấm phá tươi sáng giữa bức tranh làng quê yên bình. Dẫn đầu trong phong trào xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu từ năm 2023, thôn đã xây dựng nhà văn hóa hai tầng khang trang, tạo điểm nhấn cho diện mạo làng quê. Nhiều mô hình kinh tế hiệu quả cao như hộ ông Lê Công Chính nuôi trồng thủy sản công nghệ cao, hay sản phẩm miến ngũ sắc Loan Hảo đạt chuẩn OCOP 3 sao cấp tỉnh.

Sản phẩm dưa lưới của nông trại Dfarm được xuất sang thị trường nước ngoài - Ảnh: T.T

Sau khi sáp nhập từ 4 đơn vị hành chính, xã Cửa Tùng trở thành địa phương có quy mô lớn về cả diện tích lẫn dân số. Chủ tịch UBND xã Cửa Tùng Võ Đức Diện bày tỏ, mặc dù đối mặt với không ít khó khăn ban đầu nhưng xã đã nhanh chóng ổn định, tận dụng lợi thể để thúc đẩy kinh tế phát triển.

Đến cuối năm 2025, tốc độ tăng tổng giá trị sản phẩm của địa phương ước đạt trên 8,55%/năm, thu nhập bình quân đầu người khoảng 68 triệu đồng. Tổng thu ngân sách nhà nước đạt hơn 193 tỉ đồng. Lĩnh vực thủy sản tiếp tục là thế mạnh với tổng diện tích nuôi trồng hơn 212ha. Bà con nông dân đã đa dạng hóa đối tượng nuôi, từ cá nước ngọt đến tôm thẻ, tôm sú và các loại đặc sản như ốc hương, ngao. Tổng sản lượng thủy sản cả năm ước đạt hơn 1.364 tấn, trong đó khai thác biển chiếm gần 1.200 tấn. Các vùng chuyên canh cây công nghiệp dài ngày như cao su với gần 1.000ha, hồ tiêu gần 800ha tiếp tục khẳng định thế mạnh trong phát triển kinh tế của địa phương.

Toàn xã hiện có 69 doanh nghiệp, hơn 1.800 hộ kinh doanh cá thể cùng 16 hợp tác xã hoạt động hiệu quả. Điển hình cho tư duy mới là nông trại Dfarm của chị Trần Thu Trang, ở thôn Động Sỏi. Với số vốn 4 tỉ đồng, chị xây dựng 11 nhà kính hiện đại trên diện tích 5.500m², áp dụng công nghệ tưới nhỏ giọt của Israel.

"Sản phẩm từ Dfarm giá cao hơn thị trường nhưng lượng khách bán lẻ tăng nhanh và ổn định. Đó chính là cơ hội cho người làm nông nghiệp", chị Trang phấn khởi nói. Hiện Dfarm duy trì sản xuất 2,5 vụ mỗi năm, cung ứng khoảng 21 tấn dưa lưới và dưa lê cùng 1,5 tấn rau vụ đông, khẳng định hướng đi hiệu quả của nông nghiệp công nghệ cao.

Ngoài ra, nhiều hộ sản xuất kinh doanh giỏi như hộ bà Lê Thị Huỳnh (nước mắm Huỳnh Kế), cơ sở Khiêm Trọng, hay các vựa hải sản của bà Lê Thị Hường, ông Phạm Văn Bình... đã tạo công ăn việc làm cho nhiều lao động địa phương, mang sản vật quê hương đến khắp mọi miền đất nước.

Dọc những miền quê bên dòng sông giới tuyến, nơi từng là "vành đai trắng", giờ đã ngút ngàn một màu xanh bát ngát của ruộng đồng, của những vùng nuôi tôm trù phú hay vùng cây công nghiệp cho giá trị kinh tế cao. Đường giao thông kiên cố hóa về tận các thôn, điện lưới quốc gia, thông tin liên lạc rộng khắp.

Nông thôn mới hiện hữu trong từng mái nhà, đường thôn, ngõ xóm, như một minh chứng cho sức sống của những miền quê hai bên bờ dòng Bến Hải đang đêm ngày vỗ nhịp vui.

Thanh Trúc