QTO - Khai thác khoáng sản là lĩnh vực quan trọng đối với phát triển kinh tế-xã hội (KT-XH) của tỉnh Quảng Trị. Việc khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên này không chỉ góp phần tăng thu ngân sách, giải quyết việc làm mà còn cung cấp vật liệu cho các công trình hạ tầng, dự án trọng điểm. Tuy nhiên, quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả tài nguyên khoáng sản gắn với bảo vệ môi trường (BVMT), bảo đảm đời sống Nhân dân đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với các cấp, ngành và địa phương.

Siết chặt quản lý

Quảng Trị có nguồn tài nguyên khoáng sản khá phong phú với nhiều loại khoáng sản làm vật liệu xây dựng (VLXD) thông thường như đá, cát, sỏi, đất san lấp, sét gạch ngói; bên cạnh đó còn có titan, vàng, than bùn và một số khoáng sản khác. Đây là nguồn lực quan trọng phục vụ phát triển KT-XH của tỉnh. 

Những năm qua, công tác quản lý nhà nước về khoáng sản từng bước được tăng cường. Quy hoạch khoáng sản đã được tích hợp vào Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, tạo cơ sở cho việc khai thác, sử dụng tài nguyên hiệu quả, bền vững.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, từ năm 2020 đến quý I/2026, UBND tỉnh đã cấp 51 giấy phép thăm dò khoáng sản làm VLXD thông thường và 81 giấy phép khai thác khoáng sản (KTKS). Tỉnh cũng tổ chức đấu giá thành công 44 khu vực KTKS, góp phần minh bạch hóa hoạt động khai thác, tăng nguồn thu ngân sách và đáp ứng nhu cầu vật liệu cho các công trình hạ tầng, giao thông trọng điểm.

Song song với công tác cấp phép, hoạt động thanh tra, kiểm tra (TT-KT) được tăng cường nhằm kiểm soát việc chấp hành quy định về khoáng sản, đất đai, môi trường và nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp. Qua TT-KT đã phát hiện, xử lý các trường hợp khai thác vượt công suất, vượt phạm vi cho phép, chậm thực hiện nghĩa vụ tài chính hoặc chưa thực hiện đầy đủ các cam kết môi trường, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với lĩnh vực khoáng sản.

Đoàn giám sát Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh làm việc tại xã Hướng Hiệp về công tác quản lý, giám sát hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn - Ảnh: K.H

Phát triển kinh tế gắn bảo vệ môi trường

Bên cạnh những đóng góp cho phát triển kinh tế, hoạt động KTKS cũng đặt ra yêu cầu phải bảo đảm hài hòa giữa lợi ích phát triển với nhiệm vụ BVMT và ổn định đời sống người dân tại các khu vực có mỏ khai thác.

Thời gian qua, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khoáng sản cơ bản đã thực hiện các quy định về BVMT như xây dựng hệ thống thoát nước, hố lắng, phun nước giảm bụi, thu gom chất thải, quan trắc môi trường định kỳ và ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường theo quy định.

Nhiều đơn vị sau khi kết thúc khai thác đã thực hiện san gạt mặt bằng, cải tạo hiện trạng, trồng cây phục hồi cảnh quan; phối hợp với địa phương sửa chữa các tuyến đường vận chuyển và tham gia các hoạt động an sinh xã hội. Ông Phạm Hữu Thu, Giám đốc Nhà máy Xi măng Sông Gianh, cho biết nguồn nguyên liệu từ mỏ đá vôi Lèn Bảng tại xã Tiến Hóa là yếu tố quan trọng phục vụ sản xuất. Đơn vị thường xuyên tưới nước giảm bụi trên các tuyến đường vận chuyển, kiểm soát hoạt động nổ mìn, duy trì quan trắc môi trường và thực hiện đầy đủ các giải pháp phục hồi môi trường theo quy định.

“Chúng tôi mong muốn vừa khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên, vừa bảo đảm môi trường sống của người dân, góp phần phát triển kinh tế địa phương theo hướng bền vững”, ông Thu nói.

Tuy nhiên, tại một số khu vực vẫn còn phát sinh các vấn đề người dân quan tâm như bụi, tiếng ồn trong quá trình khai thác, vận chuyển vật liệu hoặc nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường sinh thái nếu hoạt động khai thác không được kiểm soát chặt chẽ. Một số doanh nghiệp còn chậm thực hiện các nội dung cải tạo, phục hồi môi trường theo tiến độ cam kết.

Từ thực tiễn đó, các cơ quan chức năng yêu cầu doanh nghiệp thực hiện đúng công suất, phạm vi khai thác được cấp phép; tăng cường các biện pháp giảm thiểu tác động môi trường; thường xuyên kiểm tra, giám sát việc chấp hành các quy định liên quan nhằm hạn chế thấp nhất ảnh hưởng đến đời sống dân cư. 

Ông Hồ Văn Thanh, thôn Xa Vi, xã Hướng Hiệp, chia sẻ: “Hầu hết người dân đồng tình với chủ trương KTKS phục vụ phát triển kinh tế của địa phương. Tuy nhiên, điều bà con quan tâm là môi trường sống phải được bảo đảm. Chúng tôi mong các doanh nghiệp thực hiện nghiêm các cam kết về giảm bụi, tiếng ồn, bảo vệ nguồn nước và an toàn giao thông trong quá trình vận chuyển”.

Chủ tịch UBND xã Hướng Hiệp Nguyễn Văn Đạt cho biết, hiện địa bàn có 11 điểm mỏ đã được cấp phép hoặc có chủ trương đầu tư KTKS. Trong khi đó, địa bàn rộng, nhiều tuyến vận chuyển đi qua khu dân cư và trường học nên công tác quản lý còn gặp khó khăn. “Thời gian tới, địa phương mong muốn các doanh nghiệp tiếp tục nâng cao trách nhiệm trong BVMT, đồng thời các cấp, ngành quan tâm hỗ trợ đầu tư hạ tầng giao thông tại các khu vực chịu tác động, góp phần bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế và đời sống Nhân dân", ông Nguyễn Văn Đạt nhấn mạnh.

Thực tiễn cơ sở cho thấy, sự đồng thuận của người dân là yếu tố quan trọng để hoạt động KTKS được triển khai hiệu quả, bền vững. Do đó, cùng với việc tuân thủ quy định pháp luật, các doanh nghiệp cần nâng cao trách nhiệm xã hội, phối hợp với chính quyền địa phương giải quyết các vấn đề về môi trường và đời sống dân sinh.

Phát huy vai trò giám sát cộng đồng

Một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý khoáng sản là tăng cường giám sát từ cộng đồng dân cư, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị-xã hội. Thông qua tiếp xúc cử tri, tiếp công dân, phản ánh của báo chí và các kênh giám sát ở cơ sở, nhiều vấn đề liên quan đến hoạt động KTKS đã được phát hiện, kiến nghị xử lý kịp thời.

Từ năm 2025 đến 6 tháng đầu năm 2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tiếp nhận, xử lý 16 nội dung phản ánh, kiến nghị liên quan đến lĩnh vực khoáng sản. Hiện toàn tỉnh đang triển khai 7 cuộc giám sát chuyên đề về các lĩnh vực người dân quan tâm, trong đó có nội dung quản lý, KTKS gắn với BVMT. Công tác theo dõi, đôn đốc sau giám sát được thực hiện thường xuyên nhằm bảo đảm các kiến nghị được tiếp thu, giải quyết hiệu quả.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh đã tham gia góp ý 137 văn bản, chương trình, đề án, góp phần hoàn thiện chính sách ngay từ khâu xây dựng và triển khai thực hiện. Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Lê Thị Mỹ Hiền cho biết: “Hoạt động giám sát của Mặt trận không chỉ nhằm phát hiện những tồn tại, hạn chế mà còn là kênh tiếp nhận, phản ánh ý kiến của Nhân dân đến các cơ quan chức năng. Thông qua giám sát, nhiều vấn đề liên quan đến KTKS và BVMT đã được kiến nghị xử lý kịp thời”.

Thực tiễn cho thấy, khoáng sản là nguồn lực quan trọng phục vụ phát triển KT-XH của tỉnh. Tuy nhiên, để nguồn lực này phát huy hiệu quả lâu dài, cần tiếp tục nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, tăng cường TT-KT, phát huy vai trò giám sát của cộng đồng và xử lý nghiêm các vi phạm. Chỉ khi hài hòa giữa khai thác tài nguyên với BVMT và bảo đảm đời sống Nhân dân, hoạt động KTKS mới thực sự trở thành động lực cho phát triển bền vững.

Kim Hoa