QTO - 60 năm trước, giữa những năm tháng chiến tranh khốc liệt, trên mảnh đất Quảng Ninh của tỉnh Quảng Bình (cũ), một mái trường cấp 3 được dựng lên. Ngôi trường non trẻ ngày ấy đã đi qua một hành trình dài với bom đạn chiến tranh, những cuộc sơ tán nối dài, những lớp học tranh tre, những chuyến đò vượt sông và biết bao tháng ngày gian khó để hôm nay trở thành địa chỉ giáo dục có bề dày truyền thống của quê hương.

60 năm, những lớp học năm xưa đã trở thành ký ức, những thế hệ học trò ngày ấy đã trưởng thành, tỏa đi muôn nơi. Nhưng trong ký ức của bao thế hệ, vẫn có một nơi để trở về-nơi bắt đầu những năm tháng tuổi trẻ, những ước mơ đầu tiên và hành trang tri thức của cuộc đời. Đó là Trường THPT Quảng Ninh.

Ngày 15/8/1966, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn khốc liệt, Trường cấp 3 Quảng Ninh chính thức ra đời tại xã Vạn Ninh, tách ra từ Trường cấp 3 Quảng Bình. Ngày đầu thành lập, trường có 6 lớp, 221 học sinh cùng 30 cán bộ, giáo viên.

Cơ sở vật chất của nhà trường ngày càng khang trang, hiện đại hơn - Ảnh: V.Q

Chiến tranh khiến thầy và trò phải liên tục sơ tán để tránh bom đạn. Từ Vạn Ninh, Tân Ninh, đến Minh Hóa rồi ngược về Trường Sơn… Mỗi lần di chuyển là một lần dựng lại trường lớp từ đầu. Bàn ghế tạm bợ, sách vở nhuốm màu khói bụi, những vật dụng ít ỏi được thầy trò gùi trên vai qua những cung đường rừng. Nhưng có một điều chưa bao giờ bị bỏ lại phía sau: Tri thức và khát vọng học tập.

Trong ký ức của những học sinh khóa đầu tiên, những ngày sơ tán ở Minh Hóa là những ngày không thể nào quên. Thầy trò cùng trèo đèo, lội suối; những người thầy, người cô vừa truyền đạt kiến thức, vừa trở thành chỗ dựa như những người cha, người mẹ. Có những ngày phải chia nhau từng củ khoai, củ sắn; có những đôi chân sưng tấy, tróc hết da sau những chặng đường dài.

Trong những năm tháng chống Mỹ ác liệt nhất, theo tiếng gọi của Tổ quốc, nhiều thầy và trò Trường cấp 3 Quảng Ninh đã gác lại việc học, lên đường ra trận. Tháng 12/1969, trong khóa 2, có 7 học sinh lên đường nhập ngũ. Tháng 5/1970, cũng trong khóa học sinh này, lại có 15 người lên đường tòng quân… Nhiều người đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường như liệt sĩ Trương Quang Thuyền, Lê Quang Ớ, Lê Văn Mâu, Nguyễn Mậu Tảo, Nguyễn Văn Trung, Hoàng Trọng Huynh… Họ ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, khi chưa kịp nhìn thấy ngày đất nước thống nhất.

Sự hy sinh ấy trở thành một phần ký ức không thể tách rời trong lịch sử nhà trường. Để hôm nay, dưới bầu trời bình yên, mỗi thế hệ học sinh hiểu rằng những tháng ngày được học tập trong hòa bình đã được đánh đổi bằng tuổi trẻ và máu xương của những người đi trước.

Năm 1969, sau những năm tháng liên tục sơ tán, Trường cấp 3 Quảng Ninh chuyển về thôn Cổ Hiền, xã Hiền Ninh. Một vùng đất mới, một ngôi trường mới và một lần nữa, thầy trò phải bắt đầu từ con số 0. Những mái tranh, vách đất dần thành hình từ chính bàn tay của thầy và trò, cùng sự giúp sức của người dân địa phương.

Mỗi lớp học khi ấy chỉ là những gian nhà tranh đơn sơ. Nhưng chính nơi đây, trong điều kiện thiếu thốn ấy, nhiều thế hệ học sinh đã trưởng thành, mang theo một niềm tin giản dị mà mạnh mẽ: Học để mở cánh cửa tương lai, học để vượt qua cái đói, cái nghèo.

Chất lượng giáo dục của Trường THPT Quảng Ninh từng bước được nâng lên - Ảnh: V.Q

Gần 30 năm gắn bó với Cổ Hiền cũng là chừng ấy thời gian hình ảnh con đò Trung Quán đi vào ký ức của bao thế hệ học sinh. Mỗi sáng, từ bên kia sông, những chuyến đò lần lượt đưa học trò sang lớp. Tan học, những chuyến đò ấy lại đưa các em trở về.

Ngày này qua ngày khác, năm này qua năm khác, con đò vẫn lặng lẽ vượt sóng nước, đưa những cô cậu học trò đến với con chữ. Với những học sinh vùng quê bên kia sông, hành trình đến lớp cũng là hành trình vượt khó. Có lẽ bởi vậy mà khi rời mái trường, những chuyến đò Trung Quán đã trở thành một phần ký ức đẹp đẽ trong tâm thức của nhiều thế hệ.

Tháng 2/1998, Trường THPT Quảng Ninh chuyển đến địa điểm mới tại xã Xuân Ninh, nay là xã Trường Ninh, tỉnh Quảng Trị. Từ đây, nhà trường từng bước ổn định, phát triển và nâng cao chất lượng giáo dục. Trải qua những biến động của lịch sử, tên trường có nhiều lần thay đổi nhưng mục tiêu cốt lõi vẫn không thay đổi: Tạo dựng môi trường để học sinh học tập, trưởng thành và vươn lên bằng tri thức.

Từ mái trường này, hàng chục tiến sĩ, hàng trăm thạc sĩ và hàng nghìn cử nhân đã trưởng thành, tỏa đi nhiều miền đất, công tác trên nhiều lĩnh vực, đóng góp cho quê hương và đất nước, như: Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, họa sĩ Lê Duy Ứng; Tiến sĩ Võ Thị Thứ; Nhà giáo Ưu tú, Giáo sư, Tiến sĩ Từ Sĩ Sùa; Tiến sĩ Bùi Văn Hưng; Tiến sĩ Nguyễn Mậu Dựng… Đó chính là những “trái ngọt” được vun trồng từ những lớp học tranh tre, từ những chuyến đò vượt sông, từ những ngày tháng thầy trò cùng chia nhau từng củ khoai, củ sắn.

Trong giai đoạn từ 1990 đến nay, có 12 học sinh của trường đoạt giải học sinh giỏi cấp quốc gia, như: Nguyễn Thị Liễu Hoàn, Nguyễn Xuân Thành, Nguyễn Thị Liễu Hạnh, Trương Xuân Quý, Nguyễn Quốc Trị, Trần Trọng Bảy, Từ Sỹ Chương, Nguyễn Thị Hồng Cẩm, Nguyễn Đức Kỳ…

Hôm nay, diện mạo Trường THPT Quảng Ninh đã đổi thay mạnh mẽ. Gần 1.000 học sinh đang học tập trong một môi trường ngày càng hiện đại. Đội ngũ cán bộ, giáo viên được chuẩn hóa về chuyên môn, trong đó hơn 41% có trình độ thạc sĩ. Công nghệ đã trở thành một phần quen thuộc trong dạy và học. Các phòng học được kết nối internet, trang bị thiết bị hỗ trợ giảng dạy; học bạ số, sổ điểm điện tử được đồng bộ. Nhà trường đạt mức độ 3 về chuyển đổi số trong dạy học và quản trị giáo dục.

Chất lượng giáo dục từng bước được nâng lên. Năm học 2025-2026, hơn 81,5% học sinh đạt kết quả học tập khá và tốt; tỉ lệ rèn luyện khá và tốt đạt 96%. Tỉ lệ tốt nghiệp đạt 100%. Học sinh của trường đạt 2 giải trong cuộc thi Khoa học kỹ thuật cấp tỉnh, 23 giải trong kỳ thi chọn học sinh giỏi cấp tỉnh.

Cùng với việc nâng cao chất lượng các môn học, nhà trường mở rộng hoạt động ngoại ngữ, triển khai mô hình song ngữ và thí điểm dạy một số môn học bằng tiếng Anh. Các câu lạc bộ ngoại ngữ tạo thêm môi trường để học sinh sử dụng tiếng Anh trong học tập và giao tiếp.

Từ những lớp học dưới bom đạn năm nào đến những phòng học được kết nối công nghệ hôm nay là một chặng đường dài. Nhưng phía sau những đổi thay ấy vẫn là một giá trị không thay đổi: Sự tận tâm của người thầy và ý thức vươn lên của người học. Những nỗ lực ấy đã được các cấp, ngành ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý.

Nhà trường đã được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng ba, Thủ tướng Chính phủ tặng bằng khen cùng nhiều bằng khen, giấy khen và giải thưởng khác. Tháng 7/2026, nhà trường được Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo tặng bằng khen vì đã có thành tích xuất sắc trong quá trình xây dựng và phát triển nhân kỷ niệm 60 năm thành lập trường.

Trong dòng chảy của giáo dục hiện đại, nhà trường hướng tới phát triển năng lực toàn diện cho học sinh, lấy kỷ cương làm nền tảng, sáng tạo làm động lực để bứt phá. Tháng 8/2026, Trường THPT Quảng Ninh được sáp nhập với Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh, lấy tên là Trường THPT Quảng Ninh. Sau 60 năm dựng xây, mái trường một lần nữa đứng trước một dấu mốc mới. Quy mô lớn hơn, không gian phát triển rộng hơn cũng đồng nghĩa với những yêu cầu mới, trách nhiệm mới và cơ hội mới.

Thời gian rồi sẽ trôi đi, công nghệ sẽ còn làm thay đổi nhiều trong cách dạy và cách học. Nhưng những giá trị cốt lõi là tình thầy trò, đạo làm người và tinh thần hiếu học được vun đắp từ 6 thập kỷ qua vẫn sẽ là mạch nguồn chảy mãi. Từ nền tảng ấy, các thế hệ học trò hôm nay và mai sau sẽ tiếp tục tự tin bước ra thế giới, mang theo tri thức, bản lĩnh cùng niềm tự hào để đi xa và trở về, góp sức xây dựng quê hương.

Hà Văn Quý

Hiệu trưởng Trường THPT Quảng Ninh