QTO - Mặc dù không phải là tổ chức chuyên biệt về nạn nhân chất độc da cam (CĐDC), nhưng Hội Vì sự phát triển của người khuyết tật (NKT) Quảng Trị (AEPD) luôn xác định nạn nhân CĐDC là một trong những nhóm dễ bị tổn thương cần được ưu tiên trong các hoạt động hỗ trợ và phát triển. Nhân Ngày vì nạn nhân CĐDC Việt Nam (10/8), phóng viên (P.V) Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Trị đã có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Phương Hảo, Giám đốc điều hành Văn phòng AEPD để hiểu rõ hơn những nỗ lực của hội trong thời gian qua nhằm giúp nạn nhân CĐDC tạo sinh kế, hòa nhập và nâng cao chất lượng cuộc sống.

• P.V: Trải qua hơn 15 năm xây dựng và phát triển, AEPD đã không ngừng mở rộng quy mô hoạt động và trở thành một trong những tổ chức xã hội địa phương có uy tín trong lĩnh vực hỗ trợ NKT và phát triển cộng đồng. Đặc biệt, với các nạn nhân CĐDC là NKT, hội đã triển khai nhiều chương trình, dự án hiệu quả, thiết thực. Xin bà chia sẻ cụ thể hơn về những hoạt động này?

- Bà Nguyễn Phương Hảo: AEPD luôn hướng tới mục tiêu hỗ trợ NKT và các cộng đồng dễ bị tổn thương khác vượt qua những rào cản và nâng cao chất lượng cuộc sống thông qua sinh kế bền vững, phục hồi chức năng, chăm sóc sức khỏe toàn diện, khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và vận động chính sách.

Trong đó, nạn nhân CĐDC là NKT và gia đình họ luôn là một trong những nhóm được chúng tôi ưu tiên trong các hoạt động hỗ trợ can thiệp. Điều chúng tôi hướng tới không chỉ là giúp họ vượt qua khó khăn trước mắt mà còn tạo điều kiện để gia đình có khả năng tự chủ và phát triển bền vững.

Một trong những chương trình hỗ trợ lâu dài tập trung vào các gia đình bị ảnh hưởng bởi CĐDC của AEPD là sự hợp tác bền bỉ với The Advocacy Project (Hoa Kỳ). Thông qua chương trình này, nhiều bạn trẻ nhận học bổng Peace Fellows (Học bổng Hòa bình) đã đến Quảng Bình cũ, nay là Quảng Trị, cùng sống, làm việc với cán bộ AEPD, đến từng gia đình để lắng nghe câu chuyện, ghi lại nghị lực vượt khó của các nạn nhân và vận động nguồn lực quốc tế hỗ trợ cho các hộ gia đình.

Đây không chỉ là một chương trình hỗ trợ mà còn là cầu nối nhân văn giữa Nhân dân Việt Nam và Hoa Kỳ trong nỗ lực cùng khắc phục hậu quả chiến tranh.

Cán bộ thực địa của AEPD hướng dẫn lắp tay giả cho người khuyết tật - Ảnh: AEPD

AEPD cùng với The Advocacy Project đã linh hoạt trong cách tiếp cận, không chỉ hỗ trợ trực tiếp cho nạn nhân mà còn hỗ trợ sinh kế cho người chăm sóc và cả hộ gia đình. Các mô hình hỗ trợ được lựa chọn đều phù hợp với điều kiện thực tế, ít tốn thời gian và công sức nhưng vẫn tạo nguồn thu nhập ổn định. Song song với đó là hỗ trợ cải thiện nhà vệ sinh, nước sạch, dụng cụ trợ giúp và kết nối các dịch vụ y tế, phục hồi chức năng nhằm giảm bớt gánh nặng cho gia đình.

• P.V: Phương pháp lấy NKT làm trung tâm dựa trên mô hình “Hỗ trợ đồng cảnh” được AEPD áp dụng cho tất cả các chương trình và sự can thiệp theo nhu cầu của NKT. Vậy, với các nạn nhân CĐDC, phương pháp này có những thuận lợi, khó khăn nào và giải pháp khắc phục, thưa bà?

- Bà Nguyễn Phương Hảo: Phương pháp lấy NKT làm trung tâm và mô hình “Hỗ trợ đồng cảnh” là nền tảng, là “linh hồn” trong mọi hoạt động của AEPD. Tuy nhiên, với các nạn nhân CĐDC, chúng tôi gặp một thách thức rất đặc thù. Nhiều nạn nhân thế hệ F0 hiện đã lớn tuổi, sức khỏe suy giảm, trong khi nhiều nạn nhân thế hệ thứ hai bị khuyết tật nặng (bại liệt hoặc khuyết tật trí tuệ), phải phụ thuộc hoàn toàn vào người chăm sóc. Họ rất khó tham gia vào tiến trình hỗ trợ đồng cảnh theo cách thông thường. Nếu áp dụng một mô hình chung cho tất cả sẽ không đáp ứng được nhu cầu thực tế của họ. Chính vì vậy, AEPD đã linh hoạt điều chỉnh cách tiếp cận.

Với chúng tôi, lấy NKT làm trung tâm không có nghĩa là mọi hoạt động đều phải diễn ra trực tiếp với NKT mà là lựa chọn cách hỗ trợ mang lại lợi ích tốt nhất cho họ bằng cách đồng hành với cả gia đình và người chăm sóc. Theo đó, đội ngũ nhân viên thực địa của AEPD (tất cả họ đều là NKT) đến từng hộ gia đình để cùng đánh giá tình hình, xác định nhu cầu, tư vấn sinh kế, kết nối các dịch vụ y tế, phục hồi chức năng và an sinh xã hội.

Thực tế cho thấy, khi người chăm sóc có thêm thu nhập hoặc giảm bớt gánh nặng nhờ những hỗ trợ phù hợp, như: Sinh kế tại gia, cải tạo nhà vệ sinh, nước sạch hay dụng cụ trợ giúp, thì NKT/nạn nhân CĐDC cũng được chăm sóc tốt hơn và có chất lượng cuộc sống cao hơn.

• P.V: Lĩnh vực quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng là một trong những dấu ấn nổi bật của AEPD trong thời gian qua. Vậy với nạn nhân CĐDC là NKT, việc nâng cao năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu được triển khai như thế nào?

- Bà  Nguyễn Phương Hảo: Điều chúng tôi mong muốn thay đổi không chỉ dừng lại ở cải thiện cơ sở vật chất hay nâng cao năng lực ứng phó, mà còn là cách nhìn nhận về NKT. Họ không chỉ là đối tượng cần được bảo vệ khi thiên tai xảy ra mà còn có thể trở thành các nhân tố tạo thay đổi bằng cách tham gia đánh giá rủi ro, lập bản đồ nguy cơ, xây dựng kế hoạch ứng phó và tham gia các cuộc diễn tập cùng chính quyền và cộng đồng. Chính những góc nhìn từ NKT đã giúp nhiều phương án phòng, chống thiên tai trở nên thực tế và bao trùm hơn.

Đối với các gia đình có nạn nhân CĐDC nặng, việc phòng ngừa và thích ứng với biến đổi khí hậu có những đặc thù riêng. Vì vậy, AEPD tập trung hỗ trợ cả gia đình xây dựng kế hoạch ứng phó phù hợp, nâng cao kỹ năng cho người chăm sóc, cải thiện điều kiện nhà ở, nước sạch và vệ sinh; đồng thời, phát triển các mô hình sinh kế có khả năng chống chịu tốt hơn trước thiên tai.

Bên cạnh đó, AEPD đã phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức hàng trăm khóa tập huấn cho Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn và Phòng thủ dân sự cấp xã (nay là Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự cấp xã) về đánh giá rủi ro thiên tai có lồng ghép khuyết tật, xây dựng kế hoạch ứng phó và sơ tán an toàn; đồng thời, tổ chức nhiều cuộc diễn tập với sự tham gia của chính quyền, lực lượng xung kích và người dân, trong đó có NKT. Song song với nâng cao năng lực, AEPD hỗ trợ đầu tư các hạng mục thiết yếu, như: Nhà tránh trú cộng đồng, hệ thống loa cảnh báo thông minh, trang thiết bị cứu hộ, cứu nạn...

• P.V: Trong chặng đường tiếp theo, AEPD sẽ có những chương trình, kế hoạch cụ thể nào để tiếp tục đồng hành cùng NKT Quảng Trị nói chung, nạn nhân CĐDC nói riêng, thưa bà?

- Bà Nguyễn Phương Hảo: Thời gian tới, AEPD sẽ tiếp tục kiên định sự đồng hành cùng NKT và các gia đình dễ bị tổn thương trên địa bàn tỉnh Quảng Trị, trong đó có các nạn nhân CĐDC. Chúng tôi sẽ tiếp tục phát huy phương pháp lấy NKT làm trung tâm, mở rộng các mô hình đã được kiểm chứng về hiệu quả, đặc biệt trong các lĩnh vực sinh kế bền vững, chăm sóc sức khỏe và phục hồi chức năng, hòa nhập xã hội, quản lý rủi ro thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, già hóa dân số, chuyển đổi số và thị trường lao động không ngừng thay đổi, AEPD sẽ ưu tiên phát triển các mô hình sinh kế xanh, có khả năng thích ứng cao và từng bước hướng tới kinh tế tuần hoàn quy mô hộ gia đình. Bên cạnh đó, AEPD sẽ tăng cường ứng dụng khoa học-công nghệ và chuyển đổi số thông qua đào tạo kỹ năng số, hỗ trợ NKT tiếp cận thương mại điện tử, bán hàng trực tuyến và sử dụng các thiết bị hỗ trợ sản xuất phù hợp.

Đồng thời, chúng tôi sẽ tiếp tục hỗ trợ các gia đình, đặc biệt là các gia đình có nạn nhân CĐDC, đa dạng hóa sinh kế, xây dựng kế hoạch ứng phó thiên tai, kết nối với các nguồn vốn và thị trường nhằm nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai cũng như những biến động kinh tế-xã hội.

Bên cạnh các hoạt động trực tiếp, AEPD sẽ tiếp tục củng cố quan hệ hợp tác với chính quyền địa phương, các tổ chức trong nước và quốc tế, doanh nghiệp và cộng đồng nhằm huy động nguồn lực, chia sẻ kinh nghiệm và nhân rộng các mô hình hiệu quả.

• P.V: Xin cảm ơn bà về cuộc trao đổi ý nghĩa này!

            Mai Nhân (thực hiện)