QTO - Mẹ ngồi chải tóc bên thềm
Mùa thu gửi lụa nắng mềm trên tay
Hàng cau rụng chiếc mo gầy
Con chim sẻ nhỏ lượn bay mấy vòng
Lược mòn nửa chải nửa hong
Ngón khô chạm khẽ mà ròng ròng tuôn
Gió may lật những sợi buồn
Nghe như mây dạt trắng muôn muốt trời
Mùa thu chẳng nói một lời
Mà sao mắt mẹ cứ vời vợi xa
Cúc ngoài hiên lặng lẽ hoa
Hình như sương rụng buốt nhòa mắt con.
Nguyễn Văn Song
 |
| Minh hoạ: H.H |
Lời bình:
Nhà thơ Nguyễn Văn Song là người đã từng đoạt giải nhất cuộc thi thơ Báo Văn Nghệ bằng một chùm thơ lục bát khá ấn tượng. Tôi thích nhịp và giọng lục bát của thi sĩ đồng quê này. Nhà thơ hay viết về những ám ảnh tâm thức mộc mạc, bình dị mà sâu sắc, hồn hậu đến hồn nhiên và đặc biệt sự phát hiện những tứ thơ khá độc đáo riêng biệt.
Bài thơ “Mẹ ngồi chải tóc mùa thu” là một tứ thơ hay nhiều sức gợi. Mùa thu lá rụng bời bời cho ta liên tưởng đến bao sợi tóc mẹ rụng xuống cái khoảnh khắc thời gian của mùa có ngày dành riêng cho mẹ trong tháng mười thương mến. Nhịp thơ lục bát tạo ra giọng thơ rất riêng của Nguyễn Văn Song vừa hài hòa trầm tĩnh vừa nao lòng da diết không có những phá cách đột biến mà tạo ra những thăng hoa cảm xúc bất ngờ bằng ngôn ngữ hình tượng và phát hiện thi tứ. Một giọng thơ nhiều chiêm nghiệm mà vẫn tung tẩy bay bổng: “Mẹ ngồi chải tóc bên thềm/Mùa thu gửi lụa nắng mềm trên tay”.
Một định danh cụ thể “bên thềm” nơi những bậc cửa bắt đầu bước đi chênh chao của cả đời người. Nắng thu hay lụa mềm tất cả đều có lý. Một sự quấn quýt yêu thương trân trọng với người mẹ kính yêu khi tuổi tác về già, khi có bao hụt hẩng với “Hàng cau rụng chiếc mo gầy/Con chim sẻ nhỏ lượn bay mấy vòng”. Mo cau rụng hay tuổi tác mẹ rụng. Hình ảnh con chim sẻ nhỏ cho ta hình dung đứa con bé bỏng về bên mẹ với những vòng bay yêu thương ôm ấp một hình bóng thân thương. Cái hay của bài thơ là đặc tả động thái chải tóc của mẹ mà nói được bao nỗi lòng âu lo, bao mỏi mòn canh cánh trong khung cảnh nắng thu: “Lược mòn nửa chải nửa hong”.
Chải tóc để hong khô lấp lánh nỗi niềm: “Ngón khô chạm khẽ mà ròng ròng tuôn”. Một nhịp thơ lắng lại chênh chao “ròng ròng” mà chứa nhiều sức gợi về sự hao hụt hao gầy mái tóc của mẹ. Nhưng từ định vị mẹ chải tóc bên thềm nhà, thềm của mùa thu thì hình ảnh thơ bỗng mở ra một không gian trìu mến, một nâng niu vươn xa làm tôi chợt nhớ đến một câu thơ nhiều ánh xạ của nhà thơ tài hoa Phạm Ngọc Cảnh khi viết về mẹ mình: “Nắng đã chiều vẫn muốn hắt tia xa”. Đây là một hồi quang khi: “Nghe như mây dạt trắng muôn muốt trời” từ “Gió may lật những sợi buồn”. Tôi rất thích cặp từ láy“muôn muốt” một sự mềm mại dịu dàng vị tha bao dung tạo ra một độ yêu thương chu đáo tin cậy. Mẹ ngồi chải tóc những sợi buồn rụng nhưng trong tâm thế, tâm thái vẫn hướng tới những hy vọng hồi sinh.
Khổ thơ cuối bốn câu như một nhịp vĩ thanh với bao tâm trạng. Một sự lặng im mà xốn xang bao lời khi: “Mùa thu chẳng nói một lời/Mà sao mắt mẹ cứ vời vợi xa”. Từ “muôn muốt” mây trắng đến mắt mẹ “vời vợi” tạo ra những khoảng lặng, khoảng vắng nhưng không trống rỗng mà vẫn vun lên bao hy vọng. Mùa thu có hoa cúc vàng mà thi sĩ tài hoa Tế Hanh đã ví: “Hoa cúc vàng như nổi nhớ day dưa” ánh lên màu ấm của tình đời tình người. Một sắc vàng màu nắng thu mềm như dải lụa dâng mẹ thì một nốt lặng trầm xuống “Hình như sương rụng buốt nhòa mắt con”. Một ân hận ưu tư, tóc rụng hay sương rụng, tóc sương rụng đều có lý. Một buốt nhòa nhòe thương trong mắt con làm ta giật mình bao thảng thốt thổn thức khi nghĩ về mẹ-Người đang chải tuổi tác mình xuống mùa thu đời mình…
Nguyễn Ngọc Phú
