QTO - Nhắc đến nhà văn Trác Diễm, độc giả thường nhớ ngay đến một cây bút nữ đầy nội lực của vùng đất Quảng Trị, người từng gây dấu ấn đậm nét qua những tập sách đậm chất nhân văn, như: “Hồn lau trắng”,“Tiếng vọng Ma Coong”, “Người đàn bà vẽ hoàng hôn”, “Đất khát”, “Cây đời” hay “Mưa chuyển mùa”. Sắp tới đây, chị sẽ chính thức trở lại văn đàn với tập truyện ngắn mang tên “Căn phòng hẹp”, đánh dấu bước chuyển mình quan trọng ở ngưỡng cửa tuổi 40. Dịp này, phóng viên (P.V) Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Trị đã có cuộc trò chuyện với nhà văn Trác Diễm về những khắc khoải trong tác phẩm mới, nhìn lại hành trình một thập kỷ cầm bút và sự trăn trở trước “làn sóng” công nghệ đang thay đổi từng ngày.

Nhà văn Trần Thị Trác Diễm - Ảnh: NVCC

P.V: Sắp tới đây, “đứa con tinh thần” thứ 7 của nhà văn Trác Diễm-tập truyện ngắn “Căn phòng hẹp” sẽ chính thức ra mắt bạn đọc. Liệu cảm xúc lần này có nhiều khác biệt so với những lần trước, thưa nhà văn?

Nhà văn Trác Diễm: Cảm xúc lần này không còn là sự háo hức, vồ vập hay khát khao muốn chứng tỏ bản thân như những ngày đầu bước vào văn đàn nữa. Thay vào đó, cảm giác bao trùm trong tôi là một sự đằm sâu, tĩnh lặng và có cả sự cẩn trọng của một người viết đã đi qua nhiều thăng trầm.

Nếu như những tác phẩm đầu tay là sự bùng nổ của bản năng, của tiếng gọi đại ngàn dữ dội, thì “Căn phòng hẹp” lại là một cuộc quay trở về thế giới nội tâm bên trong. Đứng ở ngưỡng tuổi mà sự trải nghiệm đã đủ dài, cảm xúc khi cầm trên tay “đứa con tinh thần” thứ 7 này giống như sự chiêm nghiệm của một cái cây đã qua mùa giông bão, lặng lẽ dâng hiến cho đời những chiếc lá xanh cuối cùng đầy kiêu hãnh.

P.V: Kể từ tập truyện ngắn “Mưa chuyển mùa” ra mắt năm 2021, mãi đến hơn 5 năm sau, nhà văn Trác Diễm mới quay trở lại theo đúng nghĩa. Sự chậm trễ này ắt hẳn là có nguyên do?

Nhà văn Trác Diễm: Văn chương không thể "chín" nếu người viết cứ liên tục “rút ruột” mà không bù đắp lại. Hơn 5 năm qua là khoảng thời gian tôi chủ động sống chậm lại, đi thực tế nhiều hơn và tự cho phép mình nuôi dưỡng lại mạch nguồn cảm xúc cũng như vốn sống đời thường.

Bên cạnh đó, đi qua mỗi cột mốc, tôi lại càng khắt khe hơn với chính mình; tôi không cho phép bản thân đi vào lối mòn hay viết một cách vội vã vì áp lực số lượng. Cuộc sống đời thường với trách nhiệm gia đình, công việc mưu sinh và cả những lúc đối diện với sự vơi cạn năng lượng sáng tạo đã khiến hành trình này kéo dài hơn.

Nhưng tôi tin, sự “chậm trễ” này là vô cùng cần thiết để chữ nghĩa đạt đến độ chín, sâu sắc và gai góc hơn khi đến tay bạn đọc. Thực ra, trong khoảng thời gian trước đó, tôi còn có hai tập ở dạng bản thảo hiện nay cũng đang chờ xuất bản, đó là tập tiểu thuyết “Đời gáo” và tập ghi chép “Chuyện lính MTA” nhưng tôi muốn dành sự ra mắt cho tập truyện “Căn phòng hẹp” trước. Có lẽ đó cũng là một cái duyên!

Những “đứa con tinh thần” của nhà văn Trác Diễm - Ảnh: NVCC

P.V: Vậy thông điệp mà tập truyện ngắn “Căn phòng hẹp” muốn gửi đến độc giả là gì, thưa nhà văn?

Nhà văn Trác Diễm: Hình ảnh "căn phòng hẹp" trong tập truyện là biểu tượng cho những giới hạn, những chiếc lồng vô hình mà con người tự tạo ra hoặc bị hoàn cảnh xô đẩy vào-đó có thể là định kiến xã hội, những tổn thương quá khứ, hay sự cô độc đến tận cùng trong thế giới hiện đại.

Tuy nhiên, dù căn phòng có chật hẹp, tăm tối đến đâu, bên trong mỗi con người luôn có một chiếc “chìa khóa” để tự giải thoát. Tôi muốn gửi đến độc giả thông điệp về sự tự thức tỉnh, lòng bao dung với chính mình và niềm tin vào ánh sáng phía sau nghịch cảnh. Văn chương của tôi không đẩy số phận con người vào đường cùng, mà luôn cố gắng mở ra một ô cửa sổ nhỏ nhìn về phía hy vọng và sự hồi sinh.

P.V: Còn nhớ trong một cuộc trò chuyện cách đây gần 10 năm với P.V Báo Quảng Bình (cũ), Trác Diễm-khi đó là một tác giả trẻ, vừa mới “chân ướt chân ráo” vào nghề-đã tâm sự: “Cứ để trái tim tự rung lên giai điệu của riêng mình”. Vậy giờ đây, quan điểm này đã có chút khác biệt chưa, thưa nhà văn Trác Diễm?

Nhà văn Trác Diễm: Bản chất của câu nói này vẫn là “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt hành trình sáng tác của tôi. Cho đến tận bây giờ, tôi chưa từng và không bao giờ từ bỏ việc viết bằng sự chân thành, viết bằng những rung động tự nhiên nhất của trái tim chứ không ép buộc mình phải chạy theo thị hiếu hay xu hướng đám đông.

Sự khác biệt duy nhất có chăng là sau một thập kỷ dấn thân, “giai điệu” của trái tim tôi giờ đây không còn là những thanh âm trong trẻo, ngây thơ của thuở ban đầu, mà đã trở nên trầm lắng, đa tầng và có nhịp điệu vững chãi hơn. Trái tim của người cầm bút hôm nay không chỉ rung lên trước những nỗi đau hay vẻ đẹp bề nổi, mà biết lắng nghe cả những thanh âm im lặng, những góc khuất khuất lấp của phận người với một sự thấu cảm sâu sắc và lý tính hơn.

Nhà văn Trác Diễm trong một chuyến đi thực tế - Ảnh: NVCC

P.V: Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mang đến những thay đổi sâu sắc trong hành trình sáng tạo của các nhà văn. Là một nhà văn trẻ, theo Trác Diễm, sự ảnh hưởng này nên được nhìn nhận như thế nào và bản thân mỗi một nhà văn liệu có cần “chuyển động” để phù hợp với xu thế hiện nay?

Nhà văn Trác Diễm: Theo tôi, trí tuệ nhân tạo cần được xem là một công cụ hỗ trợ đắc lực và một thách thức thúc đẩy chứ không phải sự thay thế toàn diện. AI có thể tối ưu hóa việc tìm kiếm tư liệu, cấu trúc thông tin hay gợi mở ý tưởng, giúp mở rộng không gian sáng tạo bằng công nghệ. Tuy nhiên, giá trị cốt lõi của một tác phẩm văn học vẫn nằm ở chiều sâu trải nghiệm, thế giới nội tâm, bản sắc ngôn từ dân tộc và lòng hiếu sinh của người cầm bút-những điều thuộc về “căn cước văn chương” mà AI không thể sao chép.

Vì vậy, bản thân mỗi nhà văn rất cần phải “chuyển động” để thích ứng với xu thế. Việc chuyển động không có nghĩa là chạy theo công nghệ để đánh mất mình, mà là chủ động nâng cao năng lực thẩm mỹ, kỹ năng xử lý chất liệu đời sống và hiểu rõ cách định hướng công nghệ để phục vụ cho tư duy sáng tạo độc lập của chính mình.

P.V: Công nghiệp văn hóa hiện đang rất được quan tâm, tạo nhiều cơ hội cho đội ngũ sáng tạo văn học nghệ thuật (VHNT) trên cả nước. Theo nhà văn Trác Diễm, các nhà văn sẽ cần sự hỗ trợ như thế nào để năng lực sáng tạo có thể góp sức thúc đẩy công nghiệp văn hóa phát triển?

Nhà văn Trác Diễm: Các cây bút trẻ hiện nay đang phải chịu rất nhiều áp lực từ cuộc sống “cơm áo gạo tiền” và quỹ thời gian eo hẹp để cân bằng giữa việc mưu sinh và sáng tác. Để đóng góp hiệu quả vào công nghiệp văn hóa, đội ngũ sáng tạo rất cần những hỗ trợ thiết thực, như: Cơ chế bệ đỡ kinh tế và đầu tư; cần có các quỹ hỗ trợ sáng tác, chính sách đãi ngộ, đặt hàng tác phẩm hoặc hỗ trợ không gian thực tế để nhà văn không phải “viết vội vàng” vì áp lực tài chính, giúp họ chuyên tâm trên “cánh đồng chữ nghĩa”. Đồng thời, cần bảo hộ quyền tác giả nghiêm ngặt, xây dựng hệ sinh thái và hành lang pháp lý minh bạch trong thời đại số, bảo vệ tài sản trí tuệ gốc của nhà văn trước “làn sóng” khai thác dữ liệu từ các nền tảng AI.

Bên cạnh đó, cần cầu nối chuyển thể và truyền thông, tạo môi trường kết nối văn học với các ngành công nghiệp văn hóa khác, như: Điện ảnh, âm nhạc, sân khấu, giúp “chất liệu kể chuyện” của văn học được lan tỏa rộng rãi thông qua công nghệ truyền tải hiện đại.

Nhà văn Trác Diễm - Ảnh: NVCC

P.V: Sau “đứa con tinh thần” thứ 7, bao giờ nhà văn Trác Diễm sẽ cho ra mắt tác phẩm tiếp theo và sẽ là về đề tài nào?

Nhà văn Trác Diễm: Với quan điểm “Được sống và viết là một niềm hạnh phúc lớn lao, không lấy số lượng làm trọng và không vội ngủ quên trên thành công”, tôi thường dành thời gian dài nuôi dưỡng mạch nguồn cảm xúc chứ không ép bản thân viết vội. Tôi nghĩ rằng khi hội đủ duyên thì tác phẩm sẽ có mặt.

P.V: Xin cảm ơn nhà văn Trác Diễm về cuộc trò chuyện chân thành và đầy chiêm nghiệm này!

Mai Nhân (thực hiện)