QTO - Để những giá trị văn hóa truyền thống không bị mai một theo thời gian, Trường THPT Lê Quý Đôn (xã Bố Trạch) đã đưa nghệ thuật dân gian vào trường học, tạo không gian cho học sinh tiếp xúc, thực hành và nối tiếp di sản quê hương. Việc làm này vừa giúp thế hệ trẻ thêm hiểu, thêm yêu những giá trị mà cha ông để lại, vừa là cách thiết thực để giáo viên, học sinh nhà trường học tập, làm theo lời Bác Hồ dạy về gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Từ “biết” đến “yêu” di sản

Đứng chân trên địa bàn giàu bản sắc văn hóa, Trường THPT Lê Quý Đôn có điều kiện thuận lợi để đưa những giá trị văn hóa truyền thống của địa phương vào hoạt động giáo dục, nổi bật trong số đó là nghệ thuật hát tuồng bội (di sản văn hóa phi vật thể quốc gia) gắn liền với đời sống tinh thần của người dân qua nhiều thế hệ.

Trải qua thời gian, những làn điệu cổ vẫn được lưu truyền nhờ tâm huyết của các nghệ nhân Câu lạc bộ (CLB) Tuồng bội Khương Hà. Nhận thức rõ trách nhiệm bảo tồn di sản trong đời sống đương đại, nhà trường đã phối hợp với CLB tổ chức truyền dạy tuồng bội cho học sinh.

Hoạt động này được nhà trường triển khai theo hướng gắn bảo tồn di sản với giáo dục. Nội dung về tuồng bội được lồng ghép trong dạy học môn Ngữ văn, Giáo dục địa phương, Hoạt động trải nghiệm và các hoạt động ngoại khóa. Dưới sự hướng dẫn của những người đã dành nhiều năm gắn bó với nghệ thuật truyền thống, học sinh không chỉ học kỹ thuật biểu diễn mà còn được tìm hiểu nguồn gốc, lịch sử và những giá trị văn hóa ẩn chứa sau mỗi tích tuồng, nhân vật.

Câu lạc bộ Tuồng bội Trường THPT Lê Quý Đôn luôn tạo dấu ấn trong các chương trình biểu diễn văn hóa văn nghệ của trường - Ảnh: Nh.V

Cô giáo Lê Thị Thu Hà, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Lê Quý Đôn cho biết: Với mong muốn đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với học sinh để các em tự hào hơn về nguồn cội và phát triển sự tự tin, năng lực sáng tạo, nhà trường đã chủ động đưa loại hình nghệ thuật dân gian này vào hoạt động giáo dục thông qua việc thành lập CLB Tuồng bội của trường.

Đây cũng là một trong những giải pháp thiết thực nhằm đổi mới hình thức giảng dạy, kết nối linh hoạt giữa chương trình học chính khóa với hoạt động ngoại khóa. Thông qua trải nghiệm hát, diễn tuồng bội, học sinh không chỉ phát triển kỹ năng mềm như sáng tạo, làm việc nhóm, tổ chức sự kiện, mà còn có thêm một sân chơi lành mạnh bổ ích. Nội dung này được nhà trường xây dựng kế hoạch đưa vào giảng dạy rất bài bản theo từng khối lớp và là chủ đề chính trong các hoạt động trải nghiệm, tạo không khí học tập vui tươi, hứng khởi cho học sinh...

Một trong những hoạt động được nhà trường chú trọng là tổ chức cuộc thi sáng tác video clip “Tuổi trẻ với nghệ thuật hát tuồng bội”, khuyến khích giáo viên, học sinh vận dụng công nghệ nhằm tạo ra những sản phẩm truyền thông phù hợp với cách tiếp cận của giới trẻ để giới thiệu, quảng bá di sản.

Hiện tại, CLB Tuồng bội của trường trở thành mái nhà chung của 27 giáo viên, học sinh, duy trì sinh hoạt đều đặn hằng tháng và thường xuyên công diễn trong các sự kiện học đường. Từ chỗ chỉ biết đến tuồng bội qua lời kể của người cao tuổi, nhiều học sinh đã có cơ hội gặp gỡ nghệ nhân, trực tiếp lắng nghe, học tập và tự tin đứng trên sân khấu. Nhờ đó, tình yêu di sản trong lòng thế hệ trẻ được ươm mầm một cách rất tự nhiên, từ biết, hiểu đến thực hành, lan tỏa và tiếp nối.

Em Bùi Đặng Phương Anh, học sinh lớp 12A4, chia sẻ: “Trước đây em chỉ biết tuồng bội qua mạng xã hội. Khi được gặp gỡ các nghệ nhân, được các ông bà chỉ dạy, em mới cảm nhận được nét đặc sắc và chiều sâu văn hóa của di sản quê hương”. Còn em Nguyễn Ngọc Quyền, học sinh lớp 11A6 cho rằng: Quá trình học tập, trải nghiệm cùng các nghệ nhân đã giúp em hiểu hơn về sức hấp dẫn của nghệ thuật truyền thống và mong muốn góp phần để tuồng bội không bị mai một theo thời gian.

Để di sản “sống” với thời gian

Đối với những nghệ nhân dành gần trọn cuộc đời gắn bó với hát, diễn tuồng bội, việc thấy thế hệ trẻ đón nhận và yêu thích loại hình nghệ thuật này là niềm hạnh phúc lớn lao. Nghệ nhân dân gian Trần Thị Lý (CLB Tuồng bội Khương Hà) tâm sự rằng, bà rất vui khi trực tiếp truyền dạy cho học sinh. Bởi từ lâu bà và các nghệ nhân đều trăn trở là làm sao để những nét tinh hoa của nghệ thuật truyền thống không bị đứt gãy mà tiếp tục được trao truyền cho các thế hệ.

Thực tế cho thấy, rào cản lớn nhất khi đưa tuồng bội đến với giới trẻ chính là khoảng cách thế hệ và sự khác biệt về thị hiếu. Tuy nhiên, bằng sự tận tâm của các nghệ nhân cùng những hoạt động hướng dẫn, trải nghiệm trực tiếp, học sinh từng bước khám phá và cảm nhận được nét độc đáo, giá trị riêng của nghệ thuật tuồng. Từ việc tìm hiểu cách hóa trang, mặc trang phục đến tự mình tham gia biểu diễn, các em đã có thêm những trải nghiệm thú vị. Khi được trực tiếp nhập vai và sống trong không gian nghệ thuật truyền thống, khoảng cách giữa người trẻ và tuồng bội dần được thu hẹp.

Không chỉ dừng lại ở không gian học đường, nhà trường còn tạo điều kiện cho học sinh tham gia biểu diễn cùng các nghệ nhân tại cộng đồng và các điểm du lịch, mở ra không gian mới để tuồng bội được tiếp cận rộng rãi với công chúng, trong đó có du khách trong và ngoài nước.

Bày tỏ sự tự hào khi tham gia CLB, em Phạm Lê Mai Hiền, học sinh lớp 12A1 chia sẻ: Được biểu diễn và giới thiệu di sản đến du khách giúp em hiểu rõ hơn trách nhiệm của người trẻ đối với văn hóa quê hương. Em mong muốn sẽ trở thành một “đại sứ văn hóa”, góp phần đưa nghệ thuật tuồng bội đến gần hơn với bạn bè đồng trang lứa và du khách trong nước, quốc tế.

Từ mái trường này, những tinh hoa văn hóa cổ xưa tiếp tục được trao truyền để hồn cốt quê hương luôn hiện hữu, sống động trong đời sống hiện tại và tương lai.

Mỹ Huệ