QTO - 5 công trình cấp nước tự chảy đầu nguồn tại xã Nam Ba Đồn đang xuống cấp sau khoảng 20 năm đưa vào sử dụng. Nhiều tuyến ống hư hỏng, rò rỉ khiến nguồn nước thất thoát lớn. Trong khi đó, hệ thống cấp nước tập trung chưa bao phủ toàn bộ địa bàn, khoảng 500 hộ dân vẫn đối mặt với nguy cơ thiếu nước sinh hoạt, nhất là trong mùa khô.

Nước thất thoát, dân lo thiếu

Gia đình ông Đậu Hùng, ở thôn Quảng Tiên, xã Nam Ba Đồn là một trong 135 hộ trong thôn không kéo được nước từ công trình nước tự chảy khe Chời về nhà. Để bảo đảm nguồn nước sinh hoạt, gia đình ông đã đào và khoan 2 giếng. Tuy nhiên, vào những năm hạn hán, nguồn nước giếng không đáp ứng đủ nhu cầu, gia đình phải gánh nước từ bể chứa của công trình khe Chời về sử dụng.

Giếng đào được gia đình ông Đậu Hùng, thôn Quảng Tiên sử dụng phục vụ sinh hoạt hằng ngày - Ảnh: Thanh Châu

Câu chuyện của gia đình ông Hùng cũng là thực tế đang diễn ra tại một số khu dân cư trên địa bàn xã Nam Ba Đồn. Nguồn nước tại các công trình tự chảy vẫn có, nhưng khả năng dẫn và phân phối nước đến các hộ dân ngày càng hạn chế do hệ thống đã xuống cấp.

Được đầu tư xây dựng cách đây khoảng 20 năm, 5 công trình cấp nước tự chảy gồm khe Chời, khe Hà, khe Zét, khe Cà và khe Xai từng góp phần bảo đảm nước sinh hoạt cho người dân ở những khu vực khó khăn. Qua thời gian sử dụng, các hạng mục thu nước đầu nguồn, tuyến ống dẫn và hệ thống van điều tiết đã xuống cấp. Tác động của thiên tai, lũ quét, đất đá vùi lấp cùng hiện tượng kết tủa trong đường ống khiến khả năng dẫn nước suy giảm.

Theo ông Nguyễn Văn Trương, Trưởng thôn Quảng Tiên, trước đây hệ thống ống dẫn nước có đường kính nhỏ, trong khi nhu cầu sử dụng nước của người dân ngày càng tăng. Các tuyến ống bị hư hỏng đã ảnh hưởng trực tiếp đến lượng nước về bể chứa và khả năng cung cấp cho các hộ dân.

Ông Nguyễn Quang Phú, Tổ trưởng Tổ quản lý nước thôn Quảng Tiên cho biết, nhiều đoạn từ tuyến ống chính có đường kính 16cm đến các tuyến 5cm và nhiều đoạn ống đã hư hỏng. Tổ quản lý phải thường xuyên kiểm tra, sửa chữa những điểm rò rỉ, nhưng do hệ thống đã xuống cấp trên diện rộng nên khó bảo đảm hiệu quả lâu dài.

Thực tế này khiến tỉ lệ thất thoát nước tại các công trình ở mức cao, làm giảm hiệu quả khai thác nguồn nước. Trong mùa khô, khi nhu cầu sử dụng tăng lên, nguy cơ thiếu nước cục bộ càng hiện hữu.

Cần giải pháp căn cơ

Khó khăn về nước sinh hoạt tại Nam Ba Đồn không chỉ xuất phát từ những công trình tự chảy xuống cấp. Hiện, hệ thống cấp nước tập trung Rào Nan chưa bao phủ toàn bộ các khu vực dân cư nông thôn trên địa bàn.

Tại một số khu vực như Hà Sơn, thôn Thọ Linh và khe Zét, thôn Thọ Hạ, người dân vẫn chưa thể tiếp cận nguồn nước ổn định. Đáng chú ý, khoảng 500 hộ gia đình trong xã đang trong tình trạng thiếu nước sinh hoạt vào mùa khô. Phần lớn các hộ này ở những khu vực cao, khiến hệ thống cấp nước hiện có không đủ khả năng đưa nước lên.

Công trình nước tự chảy xuống cấp, nguy cơ thất thoát nguồn nước - Ảnh: B.C

Trong đợt nắng nóng năm 2026, tình trạng này đã bộc lộ rõ khi một số hộ dân không có nước để sử dụng. Chính quyền địa phương phải tìm các giải pháp đưa nước từ hệ thống Rào Nan lên phục vụ người dân, đồng thời duy trì, sửa chữa những công trình cấp nước hiện có.

Qua rà soát, UBND xã Nam Ba Đồn xác định hệ thống cấp nước trên địa bàn đã xuống cấp nghiêm trọng, trong đó các công trình tự chảy bị thất thoát nước lớn. Để bảo đảm thực hiện các mục tiêu của Nghị quyết số 07-NQ/TU, địa phương kiến nghị UBND tỉnh và Sở Nông nghiệp và Môi trường ưu tiên bố trí nguồn vốn 5,1 tỉ đồng để nâng cấp 5 công trình cấp nước.

Theo Chủ tịch UBND xã Nam Ba Đồn Nguyễn Văn Khánh, địa phương đang chỉ đạo tìm các biện pháp đẩy, kéo nước từ Rào Nan lên phục vụ những khu vực còn thiếu. Tuy nhiên, đây mới là giải pháp trước mắt. Việc đầu tư nâng cấp các bể chứa, tuyến ống và hệ thống cấp nước hiện có vẫn cần được quan tâm để bảo đảm nguồn nước sinh hoạt cho người dân.

Về lâu dài, "bài toán" nước sạch tại Nam Ba Đồn cần một hệ thống cấp nước đồng bộ, có khả năng bao phủ rộng hơn, nhất là những khu vực dân cư ở vị trí cao. Ông Trần Đình Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, đơn vị đang rà soát, nghiên cứu theo hướng ưu tiên đề xuất phương án xây dựng hệ thống cấp nước tập trung Rào Nan.

Với người dân Nam Ba Đồn, mong muốn không chỉ là có nguồn nước tại đầu nguồn, mà là nguồn nước sạch thực sự về đến từng nhà, đủ dùng và ổn định lâu dài.

                                                                                                                                                   Biên Cương