QTO - Chiếc đồng hồ-món quà đặc biệt của Bác Hồ tặng nữ liệt sĩ Nguyễn Thị Triển (quê ở Quảng Trị) vinh dự là 1 trong 300 ảnh, tài liệu, hiện vật được trưng bày tại triển lãm “Đất nước trọn niềm vui” nhân kỷ niệm 50 năm thống nhất đất nước diễn ra tại Bảo tàng Hồ Chí Minh, Hà Nội năm 2025. Lần theo kỷ vật của nữ liệt sĩ, những câu chuyện sâu lắng, cao đẹp, thiêng liêng được lan tỏa...

Nữ dân quân gan dạ và món quà Bác Hồ tặng

Những năm chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ lan rộng ra toàn miền Bắc, Quảng Bình (cũ) trở thành tuyến lửa. Như bao thanh niên trong làng, trong xã, lớp lớp tình nguyện ra mặt trận, người ở lại xung phong vào dân quân, du kích bảo vệ quê hương, chị Nguyễn Thị Triển (SN 1940), con thứ 4 và là em út trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng ở xã Hưng Thủy, huyện Lệ Thủy (nay là xã Sen Ngư, tỉnh Quảng Trị) gia nhập dân quân xã. Trải qua quá trình tôi rèn trong sản xuất, chiến đấu, chị Triển trở thành Xã đội phó kiêm Phó Bí thư Xã đoàn Hưng Thủy.

Đặc biệt với thành tích xuất sắc khi chỉ huy trung đội dân quân trực chiến xã Hưng Thủy bắn rơi một máy bay Mỹ đêm 27/7/1967, nữ dân quân Nguyễn Thị Triển được Chủ tịch Hồ Chí Minh ký quyết định tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Ba và gửi tặng kèm chiếc đồng hồ đeo tay của Bác.

Đông đảo người xem xúc động khi nghe thuyết minh về những kỷ vật của nữ liệt sĩ Nguyễn Thị Triển tại triển lãm “Đất nước trọn niềm vui” - Ảnh: BTHCM

Lịch sử Đảng bộ xã Hưng Thủy ghi lại sự kiện này như sau: Đêm 27/7/1967, như thường lệ, Xã đội phó Nguyễn Thị Triển cùng trung đội dân quân đang trực chiến thì phát hiện một chiếc máy bay REAC-loại máy bay trinh sát chuyên chụp ảnh ban đêm của quân đội Mỹ xuất hiện trên bầu trời. Bình tĩnh, tự tin chỉ huy, khi chiếc máy bay nằm trọn trong tầm bắn, Xã đội phó Nguyễn Thị Triển ra lệnh bắn. Hàng loạt đạn vút lên nhắm thẳng vào kẻ thù. Chiếc REAC bốc cháy dữ dội. Trong đêm tối, mọi người nhìn thấy 2 phi công bung dù rơi xuống...

Huân chương Chiến công hạng Ba và quà tặng Bác Hồ đang trên hành trình vào tuyến lửa Quảng Bình thì ngày 22/9/1967, nữ dân quân Nguyễn Thị Triển đã hy sinh trong khi làm nhiệm vụ, chị không còn nữa để vinh dự đón nhận các phần thưởng cao quý này.

Cùng với món quà đặc biệt của Bác tặng, liệt sĩ Nguyễn Thị Triển còn để lại nhiều kỷ vật khác gắn liền với thành tích lao động, chiến đấu của chị: Huân chương Chiến công hạng Ba, Huy hiệu Chiến sĩ tiên tiến, Huy chương Kháng chiến và nhiều bằng khen, giấy khen.

Những kỷ vật của nữ liệt sĩ Nguyễn Thị Triển tại triển lãm “Đất nước trọn niềm vui” - Ảnh: BTHCM

Bảo vật thiêng liêng

Đã gần 60 năm trôi qua kể từ khi nữ dân quân Nguyễn Thị Triển hy sinh, nhưng ba thế hệ trong gia đình liệt sĩ luôn trân trọng gìn giữ, nâng niu các kỷ vật của liệt sĩ và chiếc đồng hồ của Bác Hồ tặng, xem đó là bảo vật thiêng liêng, riêng có như sợi dây bền chặt vượt thời gian.

Tại Bảo tàng Hồ Chí Minh (Hà Nội), những kỷ vật của nữ liệt sĩ đang được cất giữ trang trọng. Anh Trần Minh Long, cán bộ Bảo tàng Hồ Chí Minh, cho biết, hiện, chiếc đồng hồ vẫn còn mới, đường nét rất tinh tế, sắc sảo và khi lên dây cót vẫn hoạt động bình thường. Đây là loại đồng hồ cơ, chất liệu bằng kim loại màu vàng, do Liên Xô sản xuất. Trên mặt đồng hồ khắc dòng chữ Nga (tạm dịch sang tiếng Việt là “Chiến thắng”). Chiếc đồng hồ là kỷ vật của Bác Hồ, Người quyết định tặng lại chị Triển, nữ dân quân anh dũng mà Bác chưa một lần biết mặt... Những kỷ vật của liệt sĩ Nguyễn Thị Triển từng theo người thân trong gia đình vào Nam, về miền Trung rồi cuối cùng xuôi ra Bắc.

Người cháu ruột trước di ảnh của nữ liệt sĩ Nguyễn Thị Triển - Ảnh: H.Tr

Ông Nguyễn Đình Ngoắt (cháu gọi liệt sĩ Nguyễn Thị Triển bằng o) nhớ lại: “Tôi là người thứ 4 trong gia đình được nâng niu cất giữ kỷ vật của o tôi. Trước đó, những kỷ vật đã theo bà nội, chú ruột và ba tôi. Sau chiến tranh, có những thời điểm, cuộc sống gia đình tôi rất khó khăn, biết được chiếc đồng hồ có giá trị vật chất, nhưng bà tôi, chú và ba tôi vẫn một lòng giữ bằng được món quà quý giá của Bác Hồ tặng o tôi. Năm 2007, sau khi ba tôi mất, tôi có trách nhiệm giữ gìn, bảo quản cẩn trọng các kỷ vật của o Triển. Mỗi lần nhớ thương o, tôi mang đồng hồ ra ngắm, lau chùi rồi lên dây cót”.

Nhớ thương là vậy, nhưng với tình cảm đặc biệt thiêng liêng với liệt sĩ Nguyễn Thị Triển, với Đảng và Bác Hồ, năm 2023, ông Nguyễn Đình Ngoắt quyết định trao toàn bộ kỷ vật của liệt sĩ Nguyễn Thị Triển cho Bảo tàng Hồ Chí Minh.

“Chiếc đồng hồ của Bác và các kỷ vật của o Triển là vô giá. Được về với Bảo tàng Hồ Chí Minh, tài sản ấy sẽ còn mãi với thời gian. Tháng 5/2023, tôi đã mang toàn bộ kỷ vật ra thủ đô Hà Nội, tận tay hiến tặng cho Bảo tàng Hồ Chí Minh, đúng vào dịp kỷ niệm 133 năm ngày sinh của Người. Đây là tâm nguyện của gia đình. Có như vậy, những kỷ vật được lưu giữ tại Bảo tàng nằm trong lòng Thủ đô Hà Nội thì linh hồn o Triển vinh hạnh ở lại Bảo tàng và luôn được ở bên Bác Hồ”, ông Nguyễn Đình Ngoắt xúc động chia sẻ.

Trong ngôi nhà khang trang của gia đình ông Nguyễn Đình Ngoắt (xã Sen Ngư), cũng là nơi thờ phụng liệt sĩ Nguyễn Thị Triển, có bức ảnh Bác Hồ và thư cảm ơn của Bảo tàng Hồ Chí Minh tặng cho gia đình được đặt ở vị trí trang trọng.

Như lời Tiến sĩ Vũ Mạnh Hà, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh chia sẻ trong bức thư: “Mảnh đất miền Trung, trong đó có Quảng Bình là vùng đất địa linh nhân kiệt, trong chiến tranh đây cũng là một trong những vùng chịu ảnh hưởng khốc liệt nhất. Nhiều người con của đất nước, của mảnh đất này đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ. Gia đình liệt sĩ Nguyễn Thị Triển đã tặng lại những kỷ vật vô cùng quý giá, trong đó có chiếc đồng hồ-bảo vật của gia đình cho bảo tàng mà không nhận lại bất cứ thứ gì. Chúng tôi biết ơn nghĩa cử cao đẹp đó và ý thức rằng, công tác tại Bảo tàng Hồ Chí Minh là chúng tôi đang trông nhà và tiếp khách cho Bác. Bác đã đi xa nhưng hơi ấm, tình cảm của Người vẫn còn mãi ở đây. Những kỷ vật của Bác ở đây là minh chứng về tình cảm của Bác đối với Nhân dân và của Nhân dân đối với Bác. Chúng tôi trân trọng gìn giữ, lan tỏa những tình cảm đó, những giá trị cao đẹp đó đến Nhân dân cả nước và bạn bè quốc tế”.

Hương Trà