QTO - Rừng tự nhiên từ bao đời không chỉ là mạch nguồn sự sống của muôn loài, giúp cân bằng sinh thái và hạn chế lũ lụt, mà còn là yếu tố quan trọng để phát triển kinh tế bền vững, bảo đảm quốc phòng - an ninh. Chính vì vậy, giữ lấy màu xanh của đại ngàn là giữ gìn nền tảng cho sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Tuy nhiên, công tác quản lý và bảo vệ rừng không đơn giản là nhiệm vụ trước mắt, mà còn là một cuộc đấu tranh thầm lặng, dài lâu và cũng không kém phần khó khăn, gian khổ.

Tuần tra xuyên rừng sâu

Dãy Ba Lê nằm ở vùng lõi của Khu bảo tồn thiên nhiên (BTTN) Đakrông có độ cao 1.102m so với mực nước biển, trải dài khoảng 20km từ địa phận xã Tà Rụt qua xã La Lay và tiếp giáp với xã Hồng Hạ (TP. Huế). Những ngọn núi trên dãy Ba Lê có thảm thực vật phong phú và đa dạng, phân tầng và xanh tốt quanh năm. Đây cũng là nơi có nhiều dòng suối với nguồn nước dồi dào, nhất là dòng suối A Cho chảy qua nhiều bản làng của đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) Vân Kiều, Pa Kô trước khi đổ nước vào dòng sông Đakrông.

Lực lượng bảo vệ rừng tuần tra tại khu vực thác Đỗ Quyên thuộc Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông - Ảnh: P.T.L

Để giữ rừng trên đỉnh Ba Lê, hằng năm Ban Quản lý (BQL) Khu BTTN Đakrông đều tổ chức hàng chục chuyến tuần tra xuyên rừng sâu. Mỗi chuyến đi thường kéo dài từ 5-7 ngày, với sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng kiểm lâm, bảo vệ rừng chuyên trách và những người dân địa phương thuộc các tổ bảo vệ rừng cộng đồng sinh sống ở khu vực vùng đệm của khu bảo tồn.

Trước mỗi chuyến đi, hành trang của mỗi thành viên đều có sự tính toán sao cho vừa gọn nhẹ để di chuyển phù hợp trên những cung đường hiểm trở, nhưng bắt buộc phải dôi dư khoảng 2 ngày lương thực. Đó là phần dự phòng tối thiểu để ứng phó với tình trạng mưa lũ bất ngờ gây chia cắt các tuyến đường giữa rừng sâu.

Bên cạnh đó, những người giữ rừng còn phải tự trang bị cho mình các kỹ năng sinh tồn và kinh nghiệm thích nghi với điều kiện sống khắc nghiệt giữa núi rừng cả mùa mưa và mùa khô từ đồng bào Vân Kiều, Pa Kô là chủ nhân lâu đời của núi rừng.

Nói về áp lực và khối lượng công việc từ mỗi chuyến hành trình băng rừng vượt suối, anh Hoàng Hải Nam, Phó trưởng phòng Bảo tồn thiên nhiên-BQL Rừng đặc dụng Nam Quảng Trị chia sẻ: “Mỗi chuyến đi rừng dài ngày luôn đòi hỏi mọi người phải chuẩn bị hết sức kỹ lưỡng. Chúng tôi vừa ưu tiên tuần tra tại các vùng lõi, nơi có nhiều cây gỗ lớn quý hiếm có nguy cơ bị xâm hại cao để kịp thời đấu tranh ngăn chặn, vừa tập trung tháo gỡ từng chiếc bẫy động vật. Anh em cũng tranh thủ thời gian triển khai các hoạt động nghiệp vụ chuyên sâu như đặt bẫy ảnh để điều tra động vật, tiến hành phân loại và định danh các loài thực vật nhằm phát hiện những loài mới, từ đó tổng hợp những dữ liệu cần thiết để xây dựng phương án nghiên cứu, bảo tồn kịp thời và hiệu quả…”.

Thật khó để nói hết những vất vả, nhọc nhằn của công việc giữ rừng. Chỉ biết rằng, chính sự nỗ lực thầm lặng mà bền bỉ của các anh mới có thể gìn giữ vẹn nguyên cho mỗi cây rừng khỏi bị tàn phá. Đặc biệt, vai trò của các thành viên là đồng bào DTTS Vân Kiều, Pa Kô từ các tổ bảo vệ rừng cộng đồng là những nhân tố hết sức quan trọng. Vì chính họ là người nắm giữ nhiều kiến thức bản địa, gắn bó với rừng núi qua nhiều thế hệ, hiểu từng khu rừng, từng đỉnh núi và ngọn thác…

Anh Hồ Văn Cường, thành viên tổ bảo vệ rừng cộng đồng xã Tà Rụt chia sẻ: “Mỗi tháng, chúng tôi cùng nhau tuần tra từ 3-5 lần. Nếu phát hiện các đối tượng đặt bẫy săn bắt động vật hoang dã, anh em sẽ tiến hành tịch thu, gỡ bỏ để giao nộp cho BQL, đồng thời ngăn chặn và buộc những người vi phạm phải rời khỏi cửa rừng. Điều đáng mừng là nhận thức của bà con ngày càng thay đổi tích cực, mọi người trong thôn bản đều tự giác bảo vệ rừng để vừa được hưởng lợi từ phí chi trả dịch vụ môi trường rừng của Nhà nước, vừa giữ được nguồn nước sạch phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt và sản xuất”.

Mang Trường Sơn được ghi nhận bằng bẫy ảnh tại rừng đặc dụng Nam Quảng Trị - Ảnh: P.T.L

Bảo vệ rừng tại gốc

Khu BTTN Đakrông có tổng diện tích tự nhiên lên tới 40.526ha, trải dài trên địa giới hành chính của các xã: Ba Lòng, Đakrông, Tà Rụt và La Lay. Địa hình đặc trưng của vùng đồi núi thấp và trung bình thuộc phía sườn Đông của dãy Trường Sơn, với các sống núi chạy dài theo hướng tây bắc-đông nam.

Nơi đây có nhiều điểm cao hiểm trở, như: Động CocMuen, động Cacut, động Kovaladut, động A Doa... Vì vậy, mỗi khi nói đến công việc của lực lượng kiểm lâm và đội ngũ cán bộ, nhân viên bảo vệ rừng thuộc BQL Rừng đặc dụng Nam Quảng Trị là nói đến những chuyến đi chinh phục các đỉnh cao đầy khó khăn, thử thách.

Vượt lên những khắc nghiệt của địa hình và điều kiện thời tiết, thành quả lớn nhất là những cánh rừng trên dãy Ba Lê đã thực sự trở lại bình yên. Ông Nguyễn Xuân Tuấn, cán bộ Hạt Kiểm lâm Khu BTTN Đakrông chia sẻ: “Với nhiệm vụ bảo vệ các tiểu khu rừng đặc dụng giàu về lâm sản, chúng tôi xác định cần phải giám sát, bảo vệ rừng tại gốc. Theo đó, công tác tuần tra được tổ chức thường xuyên nhằm ngăn chặn và truy quét các đối tượng lạ ra khỏi rừng. Trung bình mỗi năm, đơn vị phối hợp cùng lực lượng bảo vệ rừng tại chỗ của địa phương tổ chức hơn 120 cuộc tuần tra. Mặc dù điều kiện phương tiện và trang thiết bị còn hạn chế, song chúng tôi vẫn luôn cố gắng làm hết trách nhiệm để bảo vệ rừng tốt nhất...”.

Dãy núi Ba Lê trùng điệp chính là một phần trái tim của Khu BTTN Đakrông. Nơi đây có một nhánh của tuyến đường Hồ Chí Minh huyền thoại được xây dựng trong chiến tranh vẫn còn giữ nguyên trạng giữa rừng già. Gửi gắm ước mơ của những người quanh năm bầu bạn với đại ngàn, anh Hoàng Hải Nam hy vọng trong một tương lai không xa, vẻ đẹp hoang sơ của thác Đỗ Quyên, suối A Cho, cùng tuyến đường lịch sử vắt qua dãy Ba Lê sẽ được đánh thức để trở thành tuyến du lịch sinh thái, khám phá thiên nhiên và tìm hiểu về lịch sử.

Khi ấy, sự phát triển của du lịch bền vững không chỉ mang lại sinh kế cho đồng bào DTTS Vân Kiều, Pa Kô ở vùng đệm của khu bảo tồn, mà còn góp phần nâng cao ý thức cộng đồng, để công cuộc giữ gìn màu xanh cho đại ngàn ngày càng thuận lợi và bền vững hơn.

Phan Tân Lâm