QTO - Khuyến khích và đa dạng hóa sản xuất nông nghiệp ngay trên cánh đồng không chỉ thay đổi phương thức canh tác truyền thống độc canh cây lúa, mà còn là giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và thu nhập cho người dân trên một đơn vị diện tích. Tuy nhiên, để các mô hình chuyên canh lúa kết hợp chăn nuôi, nuôi thủy sản được nhân rộng, rất cần sự hỗ trợ của chính quyền các địa phương và cơ quan chuyên môn. Liên quan đến loạt bài viết này, chúng tôi ghi nhận thêm ý kiến của một số lãnh đạo địa phương trọng điểm lúa trên địa bàn tỉnh và các nhà quản lý lĩnh vực này.

Quy hoạch, phân loại vùng sản xuất

Phó Chủ tịch UBND xã Lệ Thủy Lê Văn Tân cho biết, sản lượng lúa trên địa bàn xã Lệ Thủy là khá lớn, trung bình 34.000 tấn/năm, với giá lúa thương phẩm như hiện nay (6.500 đồng/kg), lợi nhuận mà người dân thu được là rất ít. Vì vậy, nông dân không mặn mà với việc đầu tư sản xuất vụ hè-thu.

Từ năm 2015, nhiều nông dân trên địa bàn xã đã mạnh dạn chuyển đổi phương thức canh tác truyền thống chỉ độc canh 2 vụ lúa sang sản xuất đa canh, với mô hình lúa kết hợp chăn nuôi, nuôi thủy sản.Đây là phương thức canh tác phù hợp điều kiện, tập quán sản xuất của người nông dân trên địa bàn và là hướng đi tất yếu của nông nghiệp.

Thực tế cho thấy, việc kết hợp đa dạng vùng sản xuất lúa kết hợp chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản mang lại giá trị kinh tế, thu nhập cao hơn so với canh tác “độc canh” cây lúa, giúp tận dụng toàn bộ giá trị trên đồng ruộng.

Đằng sau mỗi vụ thu hoạch cho năng suất cao vẫn tồn tại nhiều nghịch lý cần giải quyết - Ảnh: C.H

Tuy nhiên, nhiều mô hình chuyển đổi mới chỉ dừng lại ở mức độ cá thể, tự phát trên quy mô nhỏ. Thời gian tới, để nhân rộng những mô hình này, chính quyền địa phương sẽ tiến hành quy hoạch, phân loại vùng sản xuất lúa kết hợp chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản; tranh thủ nguồn lực để đầu tư, cải tạo hệ thống đồng ruộng, kênh mương thủy lợi để chủ động việc cấp, thoát nước; xây dựng mô hình liên kết theo chuỗi giá trị giữa các doanh nghiệp, hợp tác xã với người nông dân, để hỗ trợ sản xuất, chế biến, kinh doanh và xây dựng nhãn hiệu sản phẩm.

Cùng với đó, địa phương đẩy mạnh đào tạo, chuyển giao tiến bộ khoa học công nghệ vào sản xuất; nghiên cứu thị trường, thông tin thương mại nông sản và giới thiệu quảng bá sản phẩm nông sản trên địa bàn đến với người tiêu dùng.

Thay đổi tư duy sản xuất từ “sản lượng” sang “giá trị kinh tế”

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Lệ Ninh Dương Quang Hùng, trong những năm tới, địa phương xác định phát triển nông nghiệp sinh thái, đa giá trị là hướng đi phù hợp nhằm nâng cao thu nhập cho người dân, khai thác hiệu quả tiềm năng đồng ruộng và từng bước xây dựng nền nông nghiệp bền vững.

Tuy nhiên, trong quá trình triển khai chuyển đổi chắc chắn sẽ gặp nhiều khó khăn. Nguyên nhân là do tập quán sản xuất cũ của người dân còn nặng về kinh nghiệm; hạ tầng nội đồng ở nhiều nơi chưa đồng bộ, nhất là hệ thống thủy lợi; quy mô canh tác nông hộ nhỏ lẻ, manh mún.

Bên cạnh đó, nông dân đang đối mặt với nhiều vấn đề, như: Thiếu vốn đầu tư, thiếu kỹ thuật và đầu ra tiêu thụ sản phẩm chưa thực sự ổn định. Vì vậy, quá trình triển khai cần phải nghiên cứu, đánh giá cụ thể, để đưa ra mô hình sản xuất phù hợp với đặc điểm, điều kiện canh tác của từng vùng và phải có lộ trình, nhất là tuyên truyền, thay đổi tư duy sản xuất từ “sản lượng” sang “giá trị kinh tế”; từ “làm tốt công việc của mình” sang “làm đúng, chuẩn, đáp ứng thị trường”.

Một vấn đề quan trọng nữa là Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ về vốn, con giống, kỹ thuật và xây dựng mô hình trình diễn để người dân học tập, làm theo; khuyến khích, hỗ trợ người dân liên kết xây dựng vùng nguyên liệu; có mã vùng trồng, có chỉ dẫn địa lý để hình thành chuỗi giá trị bền vững; xây dựng nhãn hiệu cho các sản phẩm nông nghiệp sinh thái; đầu tư hạ tầng thủy lợi, giao thông nội đồng phù hợp với sản xuất đa canh.

Phát triển nông nghiệp sinh thái, đa giá trị là hướng đi phù hợp nhằm nâng cao thu nhập cho người dân, khai thác hiệu quả tiềm năng đồng ruộng - Ảnh: Trần Long.

“Chủ trương mở” tháo gỡ nhiều “nút thắt”

Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và Môi trường) Hồ Khắc Minh cho biết, vấn đề nâng cao thu nhập và hiệu quả kinh tế cho nông dân ở vùng chuyên canh lúa từ lâu đã được tỉnh và chính quyền các địa phương quan tâm, nhưng nhiều “điểm nghẽn” khách quan vẫn chưa được tháo gỡ.

Trong đó, nguyên nhân cơ bản là việc tích tụ, tập trung đất nông nghiệp và phát triển vùng nguyên liệu của tỉnh còn nhiều hạn chế, khiến sản xuất chỉ dừng ở quy mô nhỏ lẻ, phân tán, manh mún, khó đổi mới phương thức sản xuất và ứng dụng công nghệ cao. Đó cũng chính là những “nút thắt” dẫn đến năng suất thấp, giá trị kinh tế chưa cao; khó tập trung nguồn lực để đầu tư hạ tầng đồng bộ và khó thu hút doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu, liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị.

Vừa qua, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 04-NQ/TU, ngày 30/3/2026 về tích tụ, tập trung đất nông nghiệp gắn với đẩy mạnh cơ giới hóa, hiện đại hóa sản xuất; phát triển vùng nguyên liệu nông, lâm, thủy sản bền vững theo định hướng nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn, nông nghiệp xanh, nông nghiệp số. Mục tiêu của nghị quyết, nhằm tích tụ, tập trung đất nông nghiệp; phát triển vùng nguyên liệu nông nghiệp bền vững.

Qua đó khắc phục tình trạng đất nông nghiệp phân tán, nhỏ lẻ, manh mún; tạo điều kiện cho doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác, nông dân đầu tư sản xuất, ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn, nông nghiệp xanh, nông nghiệp số, để hình thành các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn.

Ra đời trong thời điểm hiện nay, “chủ trương mở” này kỳ vọng sẽ tháo gỡ nhiều “nút thắt” cho nông dân và nông nghiệp trên địa bàn tỉnh. Tuy nhiên, phát triển nông nghiệp không giống với các lĩnh vực khác, không thể nóng vội, mà phải có lộ trình, kế hoạch và các chính sách, khuyến khích, hỗ trợ cụ thể, bài bản, đồng bộ hơn.

Quan trọng nhất là vừa làm, vừa rút kinh nghiệm và hoàn thiện. Trước mắt, trên cơ sở nguồn lực, điều kiện hiện có, chính quyền các địa phương cần quy hoạch, xác định vùng sản xuất chuyên canh, đa canh và lấy các hợp tác xã để làm điểm tổ chức sản xuất.

Dương Công Hợp

	Sản xuất 'đa canh' trên ruộng 'độc canh' - Bài 1: Khi lúa tái sinh thay thế lúa chính vụ
	Sản xuất 'đa canh' trên ruộng 'độc canh' - Bài 2: Từ những cánh đồng '3 trong 1'