QTO - Khoáng sản (KS) là tài nguyên hữu hạn, đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế-xã hội và xây dựng hạ tầng. Trước nhu cầu nguyên vật liệu ngày càng tăng, tỉnh đang siết chặt quản lý, đẩy mạnh đấu giá minh bạch và nhân rộng các mô hình khai thác xanh, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Siết chặt quản lý, nâng cao hiệu quả khai thác

Theo quy hoạch KS sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, toàn tỉnh khoanh định 389 khu vực KS với tổng diện tích trên 7.017ha, trữ lượng dự báo hơn 1,4 tỉ m³. Các chủng loại chủ yếu gồm đất san lấp, cát, sỏi, đá xây dựng, sét, titan... Đây là nguồn nguyên liệu thiết yếu phục vụ các dự án trọng điểm và hạ tầng kỹ thuật trên địa bàn.

Nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về địa chất, KS, thời gian qua, Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT) đã tích cực tham mưu UBND tỉnh triển khai đồng bộ các giải pháp, từ quy hoạch, cấp phép, đấu giá quyền khai thác đến kiểm tra, giám sát hoạt động khai thác KS.

Một trong những khâu đột phá là đẩy mạnh tổ chức đấu giá quyền khai thác KS theo hướng công khai, minh bạch để lựa chọn các đơn vị có đủ năng lực tài chính, kỹ thuật. Trong năm 2026, tỉnh đã tổ chức 2 đợt đấu giá đối với 20 điểm mỏ (11 mỏ đất san lấp, 6 mỏ cát sỏi, 1 mỏ đá, 1 mỏ sét và 1 khu vực titan). Kết quả, 14 điểm mỏ đã đấu giá thành công, góp phần tối ưu hóa nguồn lực tài nguyên và tăng thu ngân sách nhà nước.

Nhờ siết chặt quản lý, hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản trên địa bàn tỉnh từng bước đi vào nề nếp - Ảnh: L.Chi

Song song đó, công tác thanh tra, kiểm tra được tăng cường để kịp thời xử lý nghiêm các vi phạm như khai thác trái phép, vượt ranh giới, vượt công suất hoặc sai thiết kế phê duyệt. Chính quyền cấp xã, phường, đặc khu cũng được giao trách nhiệm cụ thể trong việc chủ động ngăn chặn vi phạm ngay từ cơ sở, gắn trách nhiệm của người đứng đầu với hiệu quả quản lý địa bàn.

Nhờ siết chặt quản lý, hoạt động khai thác và chế biến KS trên địa bàn tỉnh từng bước đi vào nề nếp. Các doanh nghiệp được cấp phép đã chủ động đầu tư máy móc, công nghệ hiện đại nhằm nâng cao hiệu quả và chú trọng công tác bảo vệ môi trường.

Điển hình là Công ty CP Chế biến khoáng sản titan Hoàng Long, một trong những đơn vị đầu tiên tại Việt Nam được Hiệp hội Khai khoáng titan toàn cầu ghi nhận là mô hình khai khoáng bền vững. Công ty áp dụng quy trình tuyển tách titan khép kín, tái sử dụng nguồn nước và xử lý bùn thải theo tiêu chuẩn quốc tế. Sau khai thác, khu vực mỏ được hoàn nguyên, phủ xanh bằng cây công nghiệp và phục hồi rừng bản địa. Không chỉ chấp hành đầy đủ nghĩa vụ thuế và phí môi trường, công ty còn lập quỹ “Khai khoáng xanh” để tái tạo thảm thực vật, giúp sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của các thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc, châu Âu, Trung Đông...

Công tác hoàn thổ, trồng rừng để cải thiện môi trường sau khai thác khoáng sản được các doanh nghiệp chú trọng thực hiện - Ảnh: L.Chi

Chi nhánh Công ty TNHH Thương mại xây dựng tổng hợp Hoàng Văn cũng là điểm sáng trong công tác bảo vệ môi trường. Với diện tích khai thác đá gần 4,9ha, công suất 42.000 m³/năm, công ty đã đầu tư công nghệ chế biến sâu và trang thiết bị hiện đại.

Ông Nguyễn Văn Bức, Phó Giám đốc chi nhánh chia sẻ: “Mỗi năm, đơn vị trồng trên 1 vạn cây xanh để cải tạo, phục hồi môi trường. Tại khu vực nghiền đá, công ty lắp đặt hệ thống phun sương giảm bụi, áp dụng giải pháp giảm tiếng ồn khi nổ mìn, xây mương lắng cặn nước mưa chảy tràn và đầu tư hệ thống điện mặt trời phục vụ vận hành”.

Hướng tới quản lý hiện đại và bền vững

Quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả tài nguyên KS là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và người dân.

Nhằm siết chặt hơn nữa công tác quản lý, ngày 11/8/2026, Chủ tịch UBND tỉnh đã ban hành công văn số 3944/UBND-NNMT yêu cầu các sở, ngành và địa phương tiếp tục quán trệt các giải pháp quản lý nhà nước; tăng cường kiểm tra hoạt động khai thác, vận chuyển, tập kết KS; rà soát việc thực hiện các nhiệm vụ thuộc thẩm quyền, nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong quản lý, bảo vệ tài nguyên KS.

Các sở, ban, ngành và UBND các xã, phường, đặc khu tăng cường thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật trong hoạt động khai thác, vận chuyển, tập kết, kinh doanh KS; kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về địa chất và KS; tăng cường giám sát hoạt động khai thác KS tại các mỏ được cấp phép; theo dõi việc chấp hành các nội dung của giấy phép khai thác KS, kịp thời phát hiện các dấu hiệu vi phạm để tổ chức kiểm tra hoặc xử lý theo quy định.

Sản phẩm của Công ty CP Khoáng sản Hoàng Long được xuất bán qua thị trường Nhật, Hàn Quốc và các nước châu Âu - Ảnh: L.Chi

Đối với các tổ chức, doanh nghiệp hoạt động KS, tỉnh yêu cầu phải chấp hành nghiêm quy định của pháp luật về địa chất và KS, nội dung giấy phép khai thác KS và các văn bản chỉ đạo của UBND tỉnh; tổ chức khai thác đúng ranh giới, độ sâu, công suất, trữ lượng được cấp phép và thiết kế mỏ đã được phê duyệt; chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc chấp hành nội dung giấy phép và mọi vi phạm phát sinh trong quá trình khai thác; thực hiện đầy đủ việc lắp đặt, quản lý, vận hành thường xuyên, liên tục hệ thống trạm cân; camera giám sát và các thiết bị theo dõi sản lượng khai thác theo quy định; lưu trữ, cung cấp đầy đủ dữ liệu cho cơ quan quản lý nhà nước khi được yêu cầu; thực hiện nghiêm chế độ báo cáo, kê khai trung thực sản lượng khai thác và hoàn thành đầy đủ các nghĩa vụ tài chính theo quy định…

Thời gian tới, tỉnh tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, cơ sở dữ liệu và hệ thống thông tin địa lý trong quản lý tài nguyên KS; nâng cao hiệu quả giám sát sản lượng, ranh giới khai thác và việc thực hiện nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân.

Lan Chi