QTO - Từ những đồi cà phê phủ sương ở Hướng Phùng, Khe Sanh đến những ly cà phê đặc sản xuất hiện tại một số nước trên thế giới, hành trình của cà phê Khe Sanh không còn là câu chuyện về một loại nông sản. Sự đa dạng về giống, sản phẩm chế biến và mô hình sản xuất bền vững đang giúp cà phê Khe Sanh từng bước chinh phục những thị trường khó tính, đồng thời tạo niềm tin để người dân gắn bó với cà phê sạch.

Đa dạng sản phẩm để nâng tầm giá trị

Gần 1 thế kỷ bén rễ trên vùng đất phía Tây Quảng Trị, cây cà phê đã trở thành sinh kế và tạo nên bản sắc riêng cho Khe Sanh. Với khoảng 4.000ha, chủ yếu là Arabica, Quảng Trị hiện là một trong những vùng cà phê Arabica trọng điểm của Việt Nam. Việc Chỉ dẫn địa lý “Khe Sanh” được bảo hộ không chỉ khẳng định nguồn gốc, chất lượng sản phẩm mà còn tạo nền tảng để xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường.

Đặc biệt, Quảng Trị là 1 trong 8 địa phương được lựa chọn phát triển cà phê đặc sản theo Đề án quốc gia giai đoạn 2021-2030, mở ra cơ hội nâng tầm giá trị hạt cà phê Khe Sanh.

Nếu trước đây cà phê Khe Sanh chủ yếu được tiêu thụ dưới dạng cà phê nhân thì hiện nay, nhiều doanh nghiệp và hợp tác xã (HTX) đã mạnh dạn đầu tư chế biến sâu. Tiêu biểu là HTX Nông sản Khe Sanh, nơi liên kết hàng trăm hộ nông dân phát triển vùng nguyên liệu Arabica sạch.

Thu hoạch cà phê Arabica Khe Sanh - Ảnh: Lê Tú

Tại xã Hướng Phùng, HTX Nông nghiệp sinh thái Bốn Phương đang chọn canh tác hữu cơ làm hướng đi để xây dựng vùng nguyên liệu cà phê sạch bền vững. Ông Nguyễn Duy Phương, Giám đốc HTX cho biết, gia đình đã chuyển 2ha Arabica từ canh tác truyền thống sang hữu cơ, tận dụng vỏ cà phê ủ phân vi sinh, sử dụng chế phẩm sinh học trong quy trình chăm sóc.

Hiện HTX đã liên kết 50 hộ dân phát triển hơn 70ha cà phê hữu cơ, đồng thời cam kết bao tiêu sản phẩm, tạo niềm tin để người dân gắn bó lâu dài với cây cà phê sạch và chuỗi giá trị bền vững. Năm 2025, sản phẩm cà phê của HTX được chứng nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia.

Những mô hình canh tác hữu cơ như vườn cà phê của hộ Hồ Văn Yên ở xã Hướng Phùng đã trở thành minh chứng rõ nét cho hiệu quả của sản xuất sạch. Anh Yên chia sẻ: “Gia đình tôi chuyển đổi sang mô hình sản xuất cà phê sạch để liên kết với HTX Nông sản Khe Sanh trên diện tích khoảng 1ha, cà phê được trồng xen cây bản địa. Chính sự thay đổi ấy đã giúp giá trị hạt cà phê tăng lên nhiều lần so với phương thức sản xuất truyền thống”.

Nhắc đến hành trình đưa cà phê Khe Sanh ra thị trường quốc tế, không thể không nhắc đến anh Trần Quang Hải, Giám đốc Công ty TNHH Đại Lộc với thương hiệu Hải Coffee. Kiên trì theo đuổi cà phê sạch và các tiêu chuẩn quốc tế, anh Hải không chỉ hướng đến những đơn hàng xuất khẩu mà còn mong muốn đưa tên tuổi Khe Sanh trở thành một vùng cà phê chất lượng trên bản đồ thế giới.

Cùng với xuất khẩu, thị trường trong nước cũng còn nhiều dư địa khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến cà phê sạch, có nguồn gốc rõ ràng. Đây cũng là lợi thế để cà phê Khe Sanh phát huy giá trị riêng, tạo thêm niềm tin cho người trồng và thúc đẩy liên kết vùng nguyên liệu theo hướng bền vững.

Tạo sức bật cho cà phê Khe Sanh

Trong câu chuyện phát triển cà phê Khe Sanh, liên kết giữa nông dân-HTX-doanh nghiệp đang trở thành yếu tố quyết định. Đồng hành cùng người dân, Pun Coffee và HTX Nông sản Khe Sanh hay HTX Nông nghiệp xanh An Việt Farm với thương hiệu Madam Hương Coffee đã xây dựng vùng nguyên liệu hữu cơ theo mô hình nông-lâm kết hợp.

Kết quả là hạt Arabica Khe Sanh liên tục ghi dấu ấn tại các cuộc thi chuyên môn. Từ năm 2021-2024, sản phẩm của Pun Coffee nhiều lần được xếp hạng Top 1 cà phê đặc sản Việt Nam, trong đó từng giành giải nhất cuộc thi Cà phê đặc sản Việt Nam do Hiệp hội Cà phê Buôn Ma Thuột tổ chức. Năm 2024, Madam Hương Coffee giành danh hiệu vô địch Liberica Đông Nam Á; Bru-Vân Kiều Coffee đoạt giải vàng Đông Nam Á... Những thương hiệu ấy tiếp tục khẳng định vị thế tại cuộc thi Liberica Việt Nam 2025, đưa Khe Sanh trở thành điểm sáng mới trên bản đồ cà phê đặc sản khu vực.

Chủ tịch UBND xã Khe Sanh Thái Thị Nga cho biết: “Mục tiêu của địa phương không chỉ là mở rộng diện tích mà là phát triển vùng cà phê chất lượng cao, gắn với chế biến sâu, du lịch trải nghiệm và xuất khẩu. Để làm được điều đó, ngoài nỗ lực của doanh nghiệp và HTX, vai trò của chính sách ngày càng rõ nét. Các chương trình hỗ trợ phát triển vùng nguyên liệu, xây dựng chỉ dẫn địa lý, chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ, ứng dụng khoa học công nghệ và xúc tiến thương mại đang tạo lực đẩy cho ngành cà phê địa phương.

Việc được cấp văn bằng bảo hộ Chỉ dẫn địa lý “Cà phê Khe Sanh” không chỉ khẳng định chất lượng và uy tín của sản phẩm, mà còn tạo nền tảng để phát triển chuỗi giá trị cà phê, mở rộng thị trường trong nước và quốc tế, thu hút đầu tư vào chế biến sâu và từng bước gắn thương hiệu cà phê Khe Sanh với du lịch sinh thái, văn hóa địa phương”.

Minh Hiển