QTO - Mỗi quyết sách để mang đến những đột phá phát triển sản xuất đều xuất phát từ thực tiễn đầy thử thách. Mỗi sự đổi mới mang lại thành quả hôm nay đều mang trong đó sự trăn trở, quyết đoán của những người đi đầu. Với những ai từng gắn bó trong lĩnh vực nông nghiệp, khi nhắc đến “khoán 100”, “khoán 10” đều gợi nhớ về những quyết định táo bạo của Đảng ta trên con đường đổi mới.

Những “quyết sách” từ đồng ruộng

Trở lại thăm những cánh đồng sau gần cả cuộc đời gắn bó với nông nghiệp, những người cán bộ nông nghiệp năm xưa lại bồi hồi nhớ lại một thời “lội ruộng, bám đồng”. Ký ức đó trải dài từ những năm tháng khi hai tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị về chung dưới mái nhà Bình Trị Thiên, cùng cả nước khởi đầu đổi mới.

Trong những năm đầu của thập kỷ 80, cũng như cả nước, hoạt động sản xuất, kinh doanh trên địa bàn tỉnh giảm sút, trì trệ nghiêm trọng. Ông Hồ Khắc Hồng, nguyên Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Bình (cũ) từng có hơn 10 năm phụ trách mảng nông nghiệp của tỉnh Bình Trị Thiên lúc bấy giờ. Theo ông, nguyên nhân căn bản của sự khó khăn là do cơ chế quản lý, cụ thể là cơ chế tập trung, quan liêu, bao cấp.

“Trong hợp tác xã nông nghiệp thì bằng “dong công” (làm chung), “phóng điểm” (tính điểm lao động) và “đánh mõ” (hiệu lệnh tập trung), nên hạn chế rất nhiều đến sự làm chủ của người lao động cũng như huy động lực lượng sản xuất. Sản xuất lúc ấy biểu hiện những khó khăn lớn, như: Sản xuất không phát triển, lương thực thiếu hụt, lưu thông, phân phối bị tắc nghẽn, dẫn tới đời sống Nhân dân nhiều vùng gặp khó khăn”, ông Hồng chia sẻ.

Sau 40 năm thực hiện đường lối đổi mới của Đảng đã góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp trên địa bàn tỉnh - Ảnh: T.L

Trước thực tiễn đó, ngày 13/1/1981, Ban Bí thư Trung ương Đảng ban hành Chỉ thị 100-CT/TW (Khoán 100). Chỉ thị nêu rõ nhiệm vụ mở rộng hình thức khoán sản phẩm cuối cùng đến nhóm và người lao động. Điều quan trọng hơn cả là khi Chỉ thị 100-CT/TW ban hành, nông nghiệp như được “cởi trói”, bước đầu khơi dậy tinh thần làm chủ, phấn khởi của người lao động, tạo động lực thúc đẩy nông nghiệp phát triển và các địa phương. Sự thay đổi này là tiền đề quan trọng để dẫn đến Nghị quyết số 10-NQ/TW (Khoán 10) được Bộ Chính trị ban hành năm 1988 ngay sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI-Đại hội đổi mới của đất nước.

Từ Chỉ thị số 100-CT/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng đến Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị là một quá trình đấu tranh vô cùng gian nan, quyết liệt. Trong quá trình đổi mới lĩnh vực nông nghiệp, suốt đằng đẵng 10 năm mới hình thành nên cơ chế tương đối hoàn thiện. “Trong 10 năm đó có 3 cú hích lớn để giúp đỡ nông nghiệp tiến lên.

Thứ nhất, Chỉ thị 100-CT/TW năm 1981, đã chuyển đổi hẳn từ chỗ “khoán công, chấm điểm” đến chỗ “khoán công việc, khoán sản phẩm” đến nhóm và người lao động cuối cùng.

Thứ hai, Nghị quyết 10-NQ/TW của Bộ Chính trị năm 1988 dưới đường lối của Đảng ta là tiến vào cơ chế thị trường, sản xuất hàng hóa, đã khoán diện tích, khoán chi phí, khoán sản lượng, nên Nhân dân làm chủ được kinh tế, sản xuất ngày càng phát triển.

Thứ ba, Luật Đất đai ra đời năm 1993, chuyển ruộng đất từ hợp tác xã về người lao động làm chủ, do đó, mô hình chủ hộ phát triển mạnh mẽ. Từ những cú hích đó mà các thành phần kinh tế trong xã hội đã phát triển, sản xuất hàng hóa chuyển biến tích cực và kinh tế thị trường bắt đầu hình thành”, ông Hồ Khắc Hồng cho biết thêm.

Bứt phá trong lĩnh vực nông nghiệp

Dư­ới ánh sáng nghị quyết của Đảng, các nông trường quốc doanh, hợp tác xã đã nhanh chóng thực hiện công cuộc đổi mới và thu được những thành tựu to lớn.

Tháng 9/1985, ông Hoàng Văn Khẩn được UBND tỉnh Bình Trị Thiên phân công về làm Giám đốc Nông trường Việt Trung. Diện tích nông trường hồi đó được Bộ Nông nghiệp quyết định giao cho quản lý và sản xuất là hơn 10.000ha, với 2.200 cán bộ, công nhân viên, người lao động, phương hướng sản xuất chính là cao su, hồ tiêu, chăn nuôi bò.

"Khi chuyển sang đổi mới, chúng tôi xác định lại quy mô diện tích đất đai, thay đổi phương thức quản lý. Chúng tôi cũng xác định: Đổi mới là đổi mới về tư tưởng, trước hết là tư duy, và hành động của mỗi người. Từ đó, năng suất lao động của cán bộ công nhân viên đều tăng. Điều quan trọng là phải đảm bảo tích lũy vốn để tái sản xuất mở rộng, chứ không thể làm ra bao nhiêu ăn bấy nhiêu. Đường lối đổi mới như ngọn đuốc soi đường, để những người chúng tôi trưởng thành hơn từ những gian khổ, là hành trang mang theo để rèn luyện bản lĩnh, ý chí sắt đá vượt qua mọi khó khăn”, ông Hoàng Văn Khẩn chia sẻ.

Ông Hoàng Văn Khẩn, nguyên Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Bình (thứ 3 từ phải sang) trở lại thăm Công ty CP Việt Trung Quảng Bình - Ảnh: T.L

Tháng 7/1989, Quảng Bình, Quảng Trị trở về với địa giới và tên gọi vốn có trong lịch sử. Đảng bộ các cấp tiếp tục lãnh đạo Nhân dân thực hiện công cuộc đổi mới. Ông Phạm Phước, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Bình (cũ) lúc bấy giờ được phân công giữ chức Chủ tịch huyện Quảng Ninh.

"Trên tinh thần đổi mới đã được đề ra tại Đại hội đại biểu lần thứ VI của Đảng, chúng tôi bàn bạc và đề ra phương châm xây dựng cơ sở vật chất cho sản xuất và đời sống gồm "8 cột vật chất", bao gồm đồng-đồi-điện-đường-xưởng-trường-trạm-chợ. Về mặt chính trị xã hội, củng cố các chủ thể xã hội gồm: Huyện-xã-thôn-chi bộ-hộ-hợp-hội-đoàn. Hiệu quả về sản xuất nông nghiệp và dân sinh qua quá trình thay đổi cơ chế quản lý là rất rõ. Năng suất lúa bình quân các xã trên địa bàn huyện có nơi đạt 60-65 tạ/ha, nâng tổng sản lượng lương thực của tỉnh lên trên 30 vạn tấn/năm”, ông Phạm Phước cho biết.

Từ một tỉnh có xuất phát điểm thấp, nông nghiệp độc canh không có tích lũy từ những năm 80 của thế kỷ trước, qua 40 năm thực hiện đường lối đổi mới, tỉnh nhà đã đạt được những thành tựu đột phá trong lĩnh vực nông nghiệp.

Tốc độ tăng tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) bình quân toàn tỉnh giai đoạn 2021-2025 đạt 6,82%/năm; GRDP bình quân đầu người năm 2025 đạt 79,1 triệu đồng; sản xuất nông nghiệp từng bước chuyển sang kinh tế nông nghiệp, phát triển bền vững, sinh thái, xanh, tuần hoàn và ứng dụng công nghệ cao gắn với nâng cao chất lượng, hiệu quả. Tốc độ tăng trưởng lĩnh vực nông, lâm nghiệp và thủy sản bình quân 3,13%/năm.

“Ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh cũng đã chủ động tham mưu Tỉnh ủy ban hành các nghị quyết có tính chất dẫn đường và định hướng kim chỉ nam cho phát triển nông nghiệp xanh-một trong 4 trụ cột của kinh tế tỉnh giai đoạn 2025-2030. Trong đó, tập trung cụ thể hóa các chủ trương như Nghị quyết số 04-NQ/TU, ngày 30/3/2026 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về tích tụ, tập trung đất nông nghiệp gắn với đẩy mạnh cơ giới hóa, hiện đại hóa sản xuất, phát triển vùng nguyên liệu nông, lâm, thủy sản bền vững theo định hướng nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn, nông nghiệp xanh, nông nghiệp số; ban hành các đề án, kế hoạch hành động để lựa chọn ngành hàng, sản phẩm chủ lực ưu tiên phát triển theo chuỗi giá trị; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo; tăng cường liên kết hợp tác; mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản chủ lực, hướng tới các thị trường khó tính như châu Âu, Mỹ…”, bà Nguyễn Hồng Phương, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết.

Nhìn lại hành trình hơn bốn thập kỷ đổi mới, từ những quyết sách táo bạo như “khoán 100”, “khoán 10” cho đến chiến lược phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn của giai đoạn mới, có thể thấy đổi mới không chỉ là một giai đoạn lịch sử, mà là một dòng chảy liên tục. Dòng chảy đó vẫn đang được tiếp nối, để từ "phù sa" lịch sử, nông nghiệp tỉnh nhà lại tiếp tục gieo mầm cho những vụ mùa thắng lợi mới.

Tố Linh