QTO - Vùng đất được gọi K4 là một thung lũng vùng đồi, có địa thế hiểm trở với tổng diện tích khoảng 200ha, thuộc thôn Long Hưng, xã Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị - xưa kia là căn cứ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Từ một vùng đồi hoang hóa, chi chít hố bom sau chiến tranh, dưới bàn tay khai phá không mệt mỏi của con người, đất K4 bây giờ đã phủ bạt ngàn một màu xanh mướt của những vườn chuyên canh cây ăn quả có múi như cam, quýt, chanh, bưởi...

Đất khó hồi sinh

Từ Quốc lộ 1 dọc theo con đường dẫn lên Trung tâm hành hương Đức mẹ La Vang, rồi rẽ vào rừng thông xanh bạt ngàn, ven tuyến đường nhựa khoảng 12km nữa là đến vùng đất K4. Những cựu chiến binh từng sống, chiến đấu tại vùng K4 kể lại, từ năm 1954 kéo dài đến khi đất nước thống nhất, vùng đất này là căn cứ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ của địa phương. Khi huyện Hải Lăng (cũ) bị địch chiếm đóng, càn quét, xã Hải Phú (cũ) đã chọn vùng đồi phía Tây có địa thế hiểm trở này để làm căn cứ kháng chiến.

Từ khu căn cứ này, du kích địa phương đã tổ chức nhiều trận đánh bất ngờ vào các đồn địch đóng quân ở thị xã Quảng Trị và dọc theo các chốt trên Quốc lộ 1, chống lại nhiều cuộc càn quét, gây hoang mang và hao tổn nhiều quân địch. Vùng căn cứ K4 cũng phải hứng chịu nhiều đợt truy quét của Mỹ-ngụy.

Bom đạn địch dội xuống liên tục đã cày xới tan hoang mảnh đất này, nhiều du kích đã anh dũng chiến đấu và ngã xuống nơi đây. Hơn 50 năm sau ngày hòa bình, có dịp đến vùng đất K4, nhiều người hẳn khó nhận ra dấu tích của bom đạn năm xưa. K4 đã hồi sinh bằng màu xanh bạt ngàn của những trang trại cây ăn quả.

Men theo con đường phẳng phiu, uốn lượn mềm mại qua những khoảnh rừng thông xen với bạt ngàn màu xanh thẳm của rừng trồng, khoảng gần 10km từ Quốc lộ 1, chúng tôi đến thăm trang trại cam của ông Trần Kim Phúng. Toàn bộ khu vườn cam rộng 3ha của gia đình ông Phúng được trồng 2 loại cam chủ lực là V2 và Vân Du. Đây là những loại cam có nguồn gốc từ Nghệ An, cho quả to tròn, mọng nước, ngọt thanh và đặc biệt phù hợp với vùng đồi K4.

Ông Trần Kim Phúng thu hoạch cam - Ảnh: Đ.V

Ông Phúng kể, đến nay, ông đã gắn bó với miền đất K4 hơn 20 năm. “Hồi mới lên phải "cơm đùm gạo bới" bám trụ lại đây. Khổ cực thì vô kể như phải đối mặt với bom đạn sót lại sau chiến tranh, rắn rết, thú hoang… để trồng sắn, sau đó chuyển sang trồng cam. Cũng nhiều lần thất bại mới được như bây giờ, nghĩ lại quãng thời gian khổ cực để có thành quả như bây giờ, tôi thấy tự hào và sung sướng lắm”, ông Phúng bồi hồi.

Hiện nay, ông Phúng phân thành 2 khu vườn với 2 loại cam là V2 và Vân Du để luân phiên thu hoạch vào hai thời điểm. Một vườn thu hoạch vào tháng 8 đến tháng 10 âm lịch; vườn kế bên đến khoảng gần Tết sẽ tiếp tục thu hoạch và sẽ có giá bán cao hơn.

Ông chịu khó đầu tư công chăm sóc, học hỏi và thực hiện nhiều biện pháp thâm canh, bón phân khá đặc biệt như: Dùng phân làm từ cá rô phi, cá biển ủ chín; tăng cường bón phân xanh nên vườn cây xanh tốt, cho tỉ lệ đậu quả cao, quả to đều (bình quân từ 3-5 quả/kg), ít sâu bệnh và chất lượng cao. Về phòng trừ sâu bệnh, ông cũng chỉ dùng chế phẩm sinh học làm từ ớt, gừng, tỏi nên cho ra nguồn cam sạch, an toàn.

Ông Phúng cho biết, năm nay dù thời tiết khá khắc nghiệt nhưng năng suất, sản lượng cam vùng đồi K4 vẫn khả quan. Với diện tích 3ha, dự kiến sản lượng đạt khoảng trên 50 tấn quả, sau khi trừ chi phí, gia đình ông thu lãi gần 300 triệu đồng.

Không chỉ ông Phúng mà ở vùng đồi K4, hiện nay có 14 hộ dân chuyên canh cây cam với khoảng 25ha. Nhờ thương hiệu cam K4 ngày càng được nhiều người biết đến, hầu hết các hộ dân nơi đây đã vươn lên thoát nghèo, có cuộc sống sung túc. Từ vùng đất hoang hóa, còn sót nhiều đạn bom và trăm bề thiếu thốn, nơi đây đã trở nên trù phú, thu hút ngày càng nhiều thương lái đến tìm hiểu, thu mua cũng như khách tham quan, trải nghiệm.

Mở rộng vùng cam

Không chỉ canh tác ở vùng đồi K4,  hiện nay, mô hình trồng cam được nhân rộng ra khắp xã Hải Lăng và có sự đổi mới trong tư duy canh tác. Nhiều gia đình đã đầu tư máy móc tự động hóa tưới đến từng gốc cây, sử dụng phân hữu cơ để bón, phòng trừ sâu bệnh bằng chế phẩm sinh học… để cho ra những quả cam sạch, ngon. Như anh Nguyễn Ngọc Thu, ở thôn Phú Hưng, năm 2020, anh trồng cam, bưởi da xanh, ổi trên diện tích 2ha. Nhận thấy cảnh quan vườn của mình đẹp và có vị trí ngay khu vực trung tâm nên anh đầu tư theo hướng phát triển nông nghiệp kết hợp du lịch trải nghiệm.

Vườn cam trĩu quả chuẩn bị thu hoạch ở vùng đồi K4 - Ảnh: Đ.V

“Vườn của tôi có 600 gốc cam, 900 gốc bưởi, 100 gốc ổi đỏ, đến nay đều đã cho thu hoạch. Gia đình tôi cũng đầu tư homestay, bể bơi ngoài trời, khu vực ăn uống, giải khát, khu thể thao và hiện đang lắp đặt hệ thống điện mặt trời… nhằm đáp ứng tốt nhất nhu cầu nghỉ dưỡng của du khách.

Thời gian qua, nhiều đoàn khách đã đến đây tham quan, trải nghiệm. Sắp tới, tôi dự tính đầu tư thêm một số hạng mục khác trong khu vườn của mình”, anh Thu cho biết. Riêng vườn cam của gia đình, qua 2 vụ thu hoạch, anh Thu cũng phần nào trang trải được chi phí đầu tư ban đầu, kỳ vọng vườn bưởi da xanh sắp tới sẽ cho thu nhập cao hơn.

Được hình thành từ năm 2018, đến nay, trang trại trồng cam theo hướng hữu cơ của ông Lê Thu, ở thôn Đại An Khê, cũng đã mang lại hiệu quả khá cao. Ông Thu cho biết, mặc dù chi phí, công sức trồng cam theo hướng hữu cơ cao hơn nhưng đổi lại đã từng bước tạo dựng được “thương hiệu” cho quả cam sạch của mình.

Ông Thu cho biết: “Mô hình trồng cam của gia đình hoàn toàn sử dụng phân bón hữu cơ, phòng trừ sâu bệnh bằng chế phẩm sinh học, tưới bằng hệ thống nhỏ giọt tự động nhằm tuân thủ chăm sóc theo quy trình VietGAP. Năm vừa qua, trang trại cam đã thu được khoảng 60 tấn, chủ yếu bán lẻ cho khách hàng trong tỉnh và đóng hàng vận chuyển ra một số địa phương khác theo đơn đặt hàng”.

Được biết, đến nay, xã Hải Lăng đã phát triển được hơn 80ha cây ăn quả có múi, trong đó cây cam chiếm hơn 2/3 tổng diện tích. Toàn xã hiện có 3 mô hình cam được chứng nhận VietGAP, 2 sản phẩm được chứng nhận sản phẩm OCOP 3 sao.

Ông Nguyễn Đức Phong, Chủ tịch UBND xã Hải Lăng cho biết: Thời gian tới, UBND xã Hải Lăng xác định tiếp tục phát triển cây cam theo hướng sản xuất hàng hóa hữu cơ gắn với chuỗi giá trị bền vững. Xã cũng khuyến khích người dân chuyển đổi canh tác theo hướng nông nghiệp thông minh, giảm sử dụng phân hóa học, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo vệ môi trường sinh thái. Mục tiêu nhằm nâng tầm thương hiệu cam Hải Lăng trở thành sản phẩm nông nghiệp đặc trưng có giá trị cạnh tranh cao trên thị trường.

Đức Việt