QTO - Từ một nền kinh tế với nông nghiệp đóng vai trò chủ đạo, tỉnh Quảng Trị đang từng bước chuyển dịch mô hình tăng trưởng, hướng mạnh vào công nghiệp, năng lượng tái tạo và thu hút các dự án đầu tư có quy mô lớn, tạo nền tảng kinh tế hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Đặc biệt, sau sáp nhập, với tư duy phát triển mới và dư địa rộng lớn hơn, các khu công nghiệp (KCN), khu kinh tế (KKT) đang dần vươn tầm trở thành những động lực tăng trưởng mới. Quảng Trị hướng tới trở thành trung tâm năng lượng, logistics và công nghiệp quan trọng của khu vực miền Trung.

Chuyển đổi tư duy phát triển

Trong nhiều năm, nông, lâm, thủy sản luôn giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế của tỉnh, gắn với đời sống và sinh kế của đông đảo người dân. Trước những năm 2000, sản xuất công nghiệp của 2 tỉnh Quảng Bình (cũ) và Quảng Trị (cũ) chủ yếu mang tính chất nhỏ lẻ, phân tán và phụ thuộc nhiều vào các cơ sở chế biến thô, tiểu thủ công nghiệp quy mô hộ gia đình, thiếu các tổ hợp công nghiệp quy mô lớn, các chuỗi giá trị liên kết vùng đồng bộ. Nhưng đến năm 2025, cơ cấu kinh tế của tỉnh chuyển dịch mạnh mẽ, ngành công nghiệp và xây dựng chiếm 29,5%; nông, lâm và thủy sản chiếm khoảng 18,1%.

Đến nay, toàn tỉnh có 4 KKT với tổng diện tích hơn 103.000ha, tạo thành không gian phát triển đa dạng, từ kinh tế cửa khẩu đến kinh tế biển. Trong đó, KKT Cửa khẩu Cha Lo gần 60.000ha và KKT thương mại đặc biệt Lao Bảo gần 16.000ha; 2 KKT ven biển gồm KKT Hòn La 10.000ha và KKT Đông Nam Quảng Trị gần 24.000ha.

Cùng với hệ thống KKT, tỉnh đã quy hoạch 23 KCN với tổng diện tích hơn 6.500ha, trong đó khoảng 2.500ha là đất phát triển công nghiệp. Đáng chú ý, 13 KCN đã và đang được đầu tư xây dựng, 7 KCN đã lập quy hoạch và đang kêu gọi đầu tư, 3 KCN còn lại đang dự kiến đầu tư.

Các ngành công nghiệp thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao - Ảnh: X.P

Trong định hướng phát triển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, Quảng Trị xác định năng lượng, logistics, du lịch và nông nghiệp xanh là bốn trụ cột chính. Trong đó, công nghiệp và năng lượng được xem là những lĩnh vực có khả năng tạo ra sức bật lớn, dựa trên lợi thế về tài nguyên, quỹ đất, vị trí địa lý và hạ tầng đang được đầu tư theo hướng đồng bộ, hiện đại.

Đây không chỉ là sự thay đổi về cơ cấu ngành kinh tế, mà còn là quá trình chuyển đổi về tư duy phát triển từ khai thác những lợi thế sẵn có sang chủ động kiến tạo không gian đầu tư, nâng cao giá trị gia tăng và hướng tới tăng trưởng bền vững.

Giữ vai trò động lực

Quy mô các KKT, KCN hiện nay tạo ra dư địa đáng kể để Quảng Trị tiếp nhận các dự án công nghiệp có quy mô lớn, đồng thời hình thành các cụm liên kết ngành, nâng cao giá trị sản xuất và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực.

KKT Hòn La được thành lập năm 2008, diện tích 10.000ha, trong đó phần đất liền khoảng 8.900ha, phần đảo và biển khoảng 1.100ha với các khu chức năng chính, như: KCN cảng biển Hòn La (168ha), KCN Hòn La II (250ha), KCN cửa ngõ phía Tây (102ha) và các khu chức năng khác, như: Khu nhiệt điện, khu cảng biển, khu dịch vụ thương mại du lịch…

Theo Ban Quản lý KKT tỉnh, đến nay tại KKT Hòn La, tổng số dự án đăng ký đầu tư và đã đầu tư là 87 dự án, với tổng mức đầu tư là 159 nghìn tỉ đồng, trong đó đã có 36 dự án của nhà đầu tư đi vào hoạt động, chủ yếu là các nhà máy sản xuất, chế biến gỗ, dăm gỗ, cấu kiện bê tông, cấu kiện thép, chế biến quặng titan và hoạt động bốc xếp cảng biển PTSC.

Doanh thu sản xuất công nghiệp và thương mại dịch vụ khoảng 5.800 tỉ đồng/năm, nộp ngân sách khoảng 120 tỉ đồng/năm, với tổng số lao động gần 1.000 người. Những số liệu trên cho thấy vai trò quan trọng của KKT Hòn La trong phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh.

Đồng chí Lê Đức Tiến, Phó Chủ tịch UBND tỉnh kiểm tra tiến độ các dự án tại Khu Kinh tế Hòn La - Ảnh: X.P

Là đơn vị đang vận hành Tổ hợp công nghiệp chế biến sâu quặng titan-monazite tại KKT Hòn La, Công ty CP Chế biến khoáng sản titan Hoàng Long hiện có gần 100 lao động chất lượng cao làm việc trực tiếp tại các bộ phận, dây chuyền sản xuất.

Nói về vai trò của các KKT, KCN, ông Nguyễn Huy Thục, Giám đốc Nhà máy Chế biến khoáng sản titan Hoàng Long chia sẻ, không đơn thuần là lợi nhuận hay số tiền thuế mỗi năm, việc thu hút được các doanh nghiệp vào đầu tư góp phần hình thành mạng lưới ngành nghề phụ trợ như cơ khí, điện-tự động hóa, logistics, vận tải, cung ứng vật tư và hóa chất, giúp thúc đẩy sự phát triển của KCN và KKT Hòn La. Qua đó, góp phần đưa Quảng Trị trở thành điểm sáng về phát triển công nghiệp bền vững.

Được triển khai từ năm 2023 với quy mô sử dụng đất hơn 480ha, tổng vốn đầu tư hơn 2.000 tỉ đồng, KCN Quảng Trị (QTIP) tại xã Diên Sanh được kỳ vọng sẽ trở thành động lực để thu hút dự án, nhà đầu tư về phía Nam tỉnh. Bà Đỗ Thị Huyền Trang, đại diện chủ đầu tư QTIP cho hay, công nghiệp muốn phát triển bền vững cần có hệ thống logistics và hạ tầng giao thông đủ sức đáp ứng.

Nằm trên Hành lang kinh tế Đông-Tây, Quảng Trị có điều kiện kết nối với các trung tâm kinh tế của Việt Nam và các thị trường trong khu vực. Việc định hướng phát triển cảng biển nước sâu, logistics hiện đại, KKT và KCN sẽ là động lực dẫn dắt, tạo thành một hệ sinh thái hỗ trợ cho sản xuất công nghiệp và xuất nhập khẩu.

Biến tiềm năng thành cực tăng trưởng mới

Nếu các ngành công nghiệp giữ vai trò động lực tăng trưởng thì năng lượng được xem là một trong những lợi thế nổi bật có thể đưa Quảng Trị trở thành cực phát triển mới của miền Trung. Đáng chú ý là tiềm năng phát triển điện khí từ các mỏ khí ngoài khơi. Mỏ khí Báo Vàng được ước tính có trữ lượng khoảng 60-100 tỉ m³, trong khi mỏ Kèn Bầu có trữ lượng ước tính ban đầu khoảng 200-250 tỉ m³.

Bên cạnh đó, Quảng Trị còn sở hữu điều kiện thuận lợi để phát triển điện gió, điện mặt trời và các dạng năng lượng xanh. Theo các chuyên gia về năng lượng tái tạo, tỉnh có điều kiện gió thuận lợi, với tốc độ gió tại độ cao 120m đạt khoảng 6,0-6,75m/s, phân bố trên diện rộng, phù hợp với việc phát triển điện gió trên bờ, gần bờ và ngoài khơi.

Quỹ đất gò đồi, ven biển tương đối lớn, mật độ dân cư thấp cũng tạo thuận lợi cho việc triển khai các dự án năng lượng quy mô lớn. Và thực tế, tỉnh Quảng Trị hiện đang sở hữu nhiều dự án điện gió được xem là hướng đi tiềm năng trong quá trình chuyển dịch sang nền kinh tế xanh. Việc thu hút các dự án năng lượng không chỉ tạo ra nguồn điện mà còn kéo theo sự phát triển của công nghiệp hỗ trợ, cơ khí chế tạo, xây dựng, dịch vụ kỹ thuật, logistics và các ngành công nghiệp sử dụng năng lượng.

Quảng Trị đang đứng trước cơ hội hình thành một mô hình phát triển công nghiệp mới. Để biến tiềm năng thành năng lực cạnh tranh thực tế, trong các phiên làm việc kêu gọi, xúc tiến đầu tư, lãnh đạo tỉnh luôn cam kết xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, tháo gỡ các điểm nghẽn về thủ tục, quỹ đất và hạ tầng; đồng thời sẵn sàng tiếp nhận những dự án có quy mô lớn, công nghệ hiện đại và giá trị gia tăng cao.

Tầm nhìn đến năm 2050, Quảng Trị phấn đấu trở thành một tỉnh phát triển năng động, bền vững, là trung tâm năng lượng, logistics và du lịch đặc sắc của cả nước. Trong bức tranh đó, công nghiệp không chỉ đóng vai trò tạo ra giá trị sản xuất mà còn là nền tảng để hình thành các chuỗi kinh tế mới.

Từ những KKT trải rộng trên hơn 100.000ha, mạng lưới 23 KCN và sẽ còn được mở rộng quy mô đến tiềm năng năng lượng tái tạo, Quảng Trị đang có trong tay những điều kiện quan trọng để từng bước chuyển hóa tiềm năng công nghiệp, năng lượng thành năng lực cạnh tranh, qua đó hình thành một cực tăng trưởng mới trên Hành lang kinh tế Đông-Tây và bản đồ công nghiệp, năng lượng của khu vực miền Trung.

Xuân Phú