QTO - Mỗi mùa gặt, niềm vui được mùa lại đi cùng nỗi lo đầu ra cho hạt lúa Quảng Trị. Khi nông sản truyền thống vẫn chủ yếu bán tươi và phụ thuộc thương lái, giá trị mang lại cho người nông dân còn bấp bênh. Bởi vậy, liên kết chuỗi và tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn đang trở thành "chìa khóa" để nâng tầm nông sản, phát triển nông nghiệp bền vững.

Năng suất cao, giá trị thấp

Tại Hợp tác xã Kinh doanh dịch vụ tổng hợp Văn Quỹ (HTX Văn Quỹ), xã Nam Hải Lăng, vụ mùa năm nay tiếp tục ghi nhận năng suất lúa ổn định. HTX hiện quản lý vùng sản xuất có diện tích 135ha, sản lượng thu được 900 tấn, là một trong những HTX có quy mô lớn của tỉnh. Doanh thu từ các hoạt động dịch vụ hằng năm đạt khoảng 4 tỉ đồng, với 10 loại hình dịch vụ phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Ông Nguyễn Đức Toàn, Giám đốc HTX Văn Quỹ chia sẻ “Trước đây, HTX có tổ chức sản xuất lúa liên kết trên 20ha, tuy nhiên trong năm vừa qua, do biến động về giá cả và vùng sản xuất nên việc liên kết không thể tiếp tục thực hiện. Các thành viên HTX sản xuất lúa truyền thống sau thu hoạch chủ yếu bán lúa tươi với giá thấp. Nhiều thành viên chưa bán được lúa hoặc bán dưới giá kỳ vọng nên chậm thanh toán các khoản dịch vụ của HTX như phân bón, thủy lợi, giống và chi phí máy gặt. Vòng quay vốn của HTX vì thế cũng bị ảnh hưởng, làm giảm khả năng đầu tư cho vụ sản xuất tiếp theo”.

Cơ giới hóa góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất - Ảnh M.H

Cũng trên vùng đất xã Nam Hải Lăng, tại thôn Văn Trị, nhiều hộ dân vẫn gắn bó với những giống lúa truyền thống đã được canh tác nhiều năm. Ông Phạm Tài Kiểm, thôn Văn Trị cho biết, điều người dân lo nhất không phải năng suất mà là giá bán. Nhiều hộ sản xuất nhỏ lẻ, diện tích ruộng phân tán khiến việc cơ giới hóa chưa đồng bộ, khó ký kết với doanh nghiệp thu mua theo số lượng lớn. Chưa kể, khi thu hoạch thì người dân cũng bị tư thương ép giá, vụ mùa đông-xuân vừa qua giá lúa khô người dân bán ra chỉ 6.000/kg.

Nâng giá trị nông sản

Năm 2026, Trung tâm Khuyến nông tỉnh phối hợp với Công ty CP Tổng công ty Thương mại Quảng Trị triển khai mô hình “Sản xuất lúa hữu cơ liên kết tiêu thụ sản phẩm” tại HTX Thượng Hòa, xã Vĩnh Linh, với quy mô 20ha. Mô hình đã gắn sản xuất với liên kết tiêu thụ sản phẩm thông qua doanh nghiệp thu mua lúa hữu cơ với giá 13.000 đồng/kg, cao gần gấp đôi so với giá lúa hàng hóa thông thường trên thị trường cùng thời điểm.

Ông Trần Phước Hùng, Giám đốc HTX Nông nghiệp Thượng Hòa cho biết “Đầu ra sản phẩm ổn định với mức giá cao giúp nâng cao hiệu quả kinh tế, tạo động lực để người dân duy trì sản xuất theo đúng quy trình hữu cơ, đồng thời hạn chế tình trạng sản xuất tự phát, phụ thuộc vào thị trường. Đây cũng là điểm khác biệt và là cơ sở quan trọng để mô hình lúa hữu cơ có khả năng duy trì, mở rộng trong những vụ tiếp theo vì giá trị kinh tế cũng như môi trường mang lại”.

Liên kết nâng cao giá trị cây lúa ở Hợp tác xã Thượng Hòa - Ảnh M.H

Theo định hướng phát triển kinh tế hợp tác của tỉnh, HTX Văn Quỹ được xác định là một trong những HTX kiểu mới phát triển theo mô hình dịch vụ đầu vào-sơ chế, chế biến-liên kết tiêu thụ, hướng đến hình thành chuỗi giá trị lúa gạo bền vững. Thời gian tới, HTX sẽ triển khai liên kết với Công ty TNHH MTV Nông nghiệp Organic Quế Lâm-Chi nhánh Quảng Trị với diện tích 25ha. 

Ông Trần Hữu Bắc, Chủ tịch UBND xã Nam Hải Lăng nhấn mạnh rằng việc đồng hành cùng một thương hiệu uy tín như Quế Lâm sẽ là “cánh tay nối dài” giúp bà con nông dân tiếp cận các tiến bộ khoa học kỹ thuật, chuẩn hóa quy trình sản xuất và giải quyết "bài toán" đầu ra cho nông sản sạch.

Không chỉ riêng cây lúa, nhiều chuỗi giá trị khác như cà phê Khe Sanh, chanh leo Hướng Hóa hay dược liệu Cam Lộ cũng đang phát triển theo mô hình doanh nghiệp-HTX-nông dân, giúp nâng giá trị sản phẩm và giảm rủi ro thị trường.

Ông Nguyễn Văn Chiến, Phó Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh cho biết: “Thực tế hiện nay, một trong những “điểm nghẽn” lớn nhất của nông nghiệp Quảng Trị là đất sản xuất còn manh mún, nhiều hộ có nhiều thửa nhỏ nằm rải rác nên rất khó tổ chức sản xuất tập trung. Do đó, muốn nâng giá trị nông sản thì trước hết phải hình thành những vùng sản xuất đủ lớn, có hợp tác xã làm đầu mối liên kết nông dân với doanh nghiệp. Đây cũng là định hướng trọng tâm của Nghị quyết số 12/2026/NQ-HĐND của HĐND tỉnh, với các chính sách hỗ trợ tích tụ, tập trung đất đai, cơ giới hóa và phát triển chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ”.

Muốn liên kết thành công, không thể chỉ trông chờ vào nông dân hay HTX. Chính quyền địa phương cần đóng vai trò quan trọng trong quy hoạch vùng sản xuất, hỗ trợ tích tụ ruộng đất, đầu tư hạ tầng thủy lợi, giao thông nội đồng và đặc biệt là kết nối doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ.

Thực tế thời gian qua, tỉnh Quảng Trị đã ban hành nhiều chương trình phát triển HTX, xây dựng chuỗi liên kết nông sản và hỗ trợ vùng nguyên liệu chất lượng cao. Tuy nhiên, để những chính sách ấy đi vào cuộc sống, điều quan trọng nhất vẫn là triển khai sát với nhu cầu của từng địa phương và từng loại nông sản. Liên kết chuỗi, sản xuất hữu cơ, dồn điền đổi thửa và sự đồng hành của chính quyền chính là những trụ cột để hạt lúa nói riêng và nhiều nông sản Quảng Trị bước ra thị trường bằng giá trị thật của mình.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Trần Đình Hiệp cho biết “Khi người nông dân không còn phải lo tìm đầu ra sau mỗi vụ gặt, khi HTX đủ sức kết nối doanh nghiệp và thị trường bằng việc ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm nông sản chủ lực, lúc ấy mục tiêu “được mùa, được giá” sẽ không còn là mong ước, mà trở thành nền tảng của một nền nông nghiệp hiện đại và bền vững”.

Minh Hiển