QTO - Tận dụng những diện tích đất thấp trũng, nhiều hộ dân ở xã Hải Lăng đã mạnh dạn chuyển sang trồng sen lấy hạt kết hợp nuôi cá, mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với sản xuất lúa. Không chỉ giúp khai thác hiệu quả diện tích đất kém năng suất, mô hình còn từng bước hình thành vùng sản xuất tập trung, mở ra hướng phát triển bền vững cho nông nghiệp địa phương.

Những ngày này, trên các hồ sen ở thôn Thượng Xá, xã Hải Lăng không khí rất nhộn nhịp. Những sọt đài sen vừa được hái liên tục đưa lênbờ, những đôi tay thoăn thoắt bẻ đài, tách từng hạt sen căng tròn rồi đóng vào bao để thương lái đến cân mua ngay tại ruộng. Gần 15 năm gắn bó với cây sen lấy hạt, ông Phan Văn Long, thôn Thượng Xá được xem là một trong những hộ có nhiều kinh nghiệm tại địa phương.

Đến nay gia đình ông duy trì khoảng 1,5ha trồng sen, trong đó khoảng 1ha là diện tích đất trũng, quanh năm ngập nước, trước đây bỏ hoang được ông thuê lại để trồng sen chuyên canh. Diện tích còn lại là ruộng lúa của gia đình nhưng ông chỉ trồng lúa trong vụ đông-xuân. Sau khi thu hoạch lúa xong ông cho bơm nước vào, tiến hành cày đảo đất rồi xuống giống sen ngay.

Hồ sen lấy hạt rộng khoảng 1 ha của ông Phan Văn Long ở thôn Thượng Xá, xã Hải Lăng đang vào mùa thu hoạch - Ảnh: L.A

Ông Long cho biết, trước đây nhiều người cho rằng những vùng đất trũng này chỉ có thể bỏ hoang hoặc canh tác cầm chừng vì cây lúa thường xuyên bị ngập úng, năng suất thấp. Tuy nhiên, nhận thấy điều kiện tự nhiên phù hợp với cây sen, ông đã mạnh dạn chuyển đổi và từng bước mở rộng diện tích. Sau nhiều vụ sản xuất, mô hình trồng sen lấy hạt không chỉ mang lại nguồn thu nhập ổn định mà còn khẳng định là loại cây trồng phù hợp với những vùng đất thấp trũng của địa phương.

Theo kinh nghiệm của ông Long, cây sen không quá khó trồng nhưng muốn đạt năng suất cao thì điều quan trọng nhất là phải chọn được giống khỏe. Nguồn giống sen thường được ông lấy từ các đầu mối ở TP. Huế hoặc tuyển chọn ở những hồ sen vùng cao, không bị ngập lụt nhằm hạn chế mầm bệnh. Ông ưu tiên lựa chọn giống sen cho hạt to, tròn vì dễ tiêu thụ; việc quản lý mực nước trong hồ sen cũng được tính toán khá chặt chẽ.

Theo ông Long, cây sen không cần nước quá sâu như nhiều người vẫn nghĩ, chỉ cần duy trì lớp bùn khoảng 20cm và giữ mực nước khoảng từ 30-50cm là cây sinh trưởng tốt, đồng thời thuận lợi cho việc chăm sóc, bón phân và thu hoạch.

Sen được xuống giống từ khoảng rằm tháng hai âm lịch. Tùy từng chân đất, khoảng cách giữa các bụi sen được bố trí từ 5-7m để cây có không gian phát triển, nhanh đẻ chồi và phủ kín mặt nước. Quá trình chăm sóc sen cũng tương đối đơn giản, chủ yếu là bón phân NPK với liều lượng khoảng 10kg/sào.

Bên cạnh đó, để hạn chế ốc bươu vàng gây hại, ngoài việc sử dụng thuốc chuyên xử lý ốc, ông Long còn thả khoảng 40 con cá trắm đen và 30 con cá mè trong mỗi hồ. Không chỉ tận dụng mặt nước để tăng thêm nguồn thu, cá trắm đen còn góp phần hạn chế ốc bươu vàng. Sau khoảng 3 tháng bắt đầu cho thu hoạch và nếu thời tiết thuận lợi thời gian thu hoạch có thể kéo dài từ 2-3 tháng.

Gần 15 năm gắn bó với cây sen lấy hạt, ông Phan Văn Long đã tích lũy nhiều kinh nghiệm trong trồng sen lấy hạt - Ảnh: L.A

Ông Long cho biết, thời điểm này đang là đầu vụ thu hoạch nên sản lượng bình quân chỉ khoảng 60-70kg đài sen/ngày. Trong vài ngày tới, khi bước vào chính vụ, sản lượng có thể đạt từ 1,5-2 tạ/ngày. Tuy nhiên, theo ông Long, giai đoạn đạt đỉnh này chỉ kéo dài khoảng 3-4 phiên thu hoạch rồi giảm dần trước khi cây sen tiếp tục ra lứa mới.

Do vậy, năng suất cả vụ không thể tính theo sản lượng của những ngày cao điểm. Bên cạnh đó, để bảo đảm chất lượng hạt, ông không thu hoạch toàn bộ diện tích trong cùng một ngày mà chia thành từng khu vực để thu hoạch luân phiên. Cách làm này giúp sen chín đều, chất lượng hạt cao.

Đầu ra của hạt sen cũng khá ổn định, mức giá tương đối cao. Đầu vụ, đài sen được thương lái thu mua với giá 60.000-70.000 đồng/kg, vào chính vụ có giảm xuống nhưng vẫn ở mức 25.000-40.000 đồng/kg. Ngoài bán đài sen tươi, tận dụng thời gian rảnh rỗi, một số hộ còn tách lấy hạt, bóc vỏ để bán được giá cao hơn với khoảng 140.000-150.000 đồng/kg. Điều thuận lợi là sản phẩm luôn có thương lái đến tận nơi thu mua nên người dân không phải lo đầu ra.

“Trồng sen khỏe hơn trồng lúa mà hiệu quả kinh tế cũng cao hơn nhiều. Những năm được mùa, được giá, trừ chi phí mỗi vụ sen có thể mang lại cho gia đình từ 70-100 triệu đồng”, ông Long cho hay.

Theo bà Lê Thị Thanh Nga, Trưởng phòng Kinh tế, xã UBND Hải Lăng, hiện toàn xã có hơn 76,5ha diện tích trồng sen, chủ yếu tập trung ở những vùng đất trũng, trước đây sản xuất lúa kém hiệu quả. Những năm gần đây, cây sen lấy hạt kết hợp nuôi cá đã chứng minh hiệu quả kinh tế, góp phần nâng cao thu nhập, tạo thêm việc làm và mở ra hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện tự nhiên của địa phương.

Bà Nga cho biết, để nâng cao hiệu quả sản xuất và tăng cường sự liên kết giữa các hộ trồng sen, Hội Nông dân xã đã thành lập Chi hội nghề nghiệp trồng sen nuôi cá thôn Thượng Xá với 24 thành viên, canh tác trên diện tích khoảng 30ha. Thông qua chi hội, các thành viên có điều kiện trao đổi kinh nghiệm sản xuất, hỗ trợ nhau về kỹ thuật, chia sẻ nguồn giống, liên kết tiêu thụ sản phẩm và từng bước xây dựng vùng sen theo hướng tập trung.

“Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục khuyến khích người dân phát triển diện tích sen ở những vùng phù hợp; đồng thời phối hợp với các cơ quan chuyên môn trong việc hỗ trợ nông dân ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, tăng cường liên kết sản xuất, kết nối tiêu thụ và nâng cao giá trị sản phẩm”, bà Nga cho biết thêm.

Lê An