QTO - Vụ sản xuất hè-thu 2026 diễn ra trong điều kiện thời tiết nắng nóng gay gắt, nguy cơ hạn hán cao do hiện tượng El Nino. Để bảo vệ hơn 4.500ha cây trồng trên địa bàn quản lý, Xí nghiệp Thủy nông Gio Cam Hà đang chủ động phối hợp với các địa phương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, bảo đảm nguồn nước cho vụ hè-thu.

Sẵn sàng phương án tránh hạn

Hiện nay, trên các cánh đồng xã Ái Tử, bà con nông dân đã hoàn thành gieo sạ vụ hè-thu. Do thường xuyên phải đối mặt thử thách về nguồn nước, nên ngay từ đầu vụ, người dân đã chủ động đắp bờ giữ nước, làm sạch kênh mương.

Vừa gieo sạ xong 7,5 sào ruộng, ông Đỗ Khắc Thứ ở thôn Bích Khê chia sẻ: “Nông dân thực hiện tưới tiêu nghiêm túc theo thông báo của hợp tác xã (HTX), tranh thủ sáng sớm và chiều tối be bờ, cho nước vô kịp thời để tỉa dặm, tránh ruộng bị khô hạn”.

Vụ hè-thu năm nay, xã Ái Tử gieo cấy hơn 750ha, tập trung cơ cấu giống lúa ngắn ngày và cực ngắn từ 85-90 ngày như Khang Dân 18, Hà Phát 3, VNR20...; diện tích lúa chất lượng cao chiếm trên 80%. Địa phương gieo trà đầu từ ngày 15/5 và khép lại toàn bộ trước ngày 30/5. Tại HTX sản xuất kinh doanh dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Bích Khê, đơn vị quản lý 38,5ha lúa chịu hạn ngắn ngày như HG244, Bắc Thịnh.

Hồ chứa nước Ái Tử bảo đảm nguồn nước dự trữ để điều tiết luân phiên cho cây trồng - Ảnh: K.S

Ông Trương Đình Hùng, Giám đốc HTX cho biết: “HTX vận động bà con vệ sinh đồng ruộng, giữ nước kỹ. Nhờ Xí nghiệp Thủy nông Gio Cam Hà phân phối nước luân phiên nên kênh mương vẫn lưu trữ tốt nguồn nước, giúp kết thúc gieo sạ trước ngày 25/5 để tránh mưa lũ cuối vụ”.

Nguồn nước của xã Ái Tử phụ thuộc lớn vào hồ chứa Ái Tử (dung tích 15,27 triệu m³) và hệ thống thủy lợiNam Thạch Hãn. Sau đợt xả gieo sạ đầu vụ, dung tích hồ còn 61%, đủ cho 5 đợt tưới luân phiên từ nay đến cuối vụ cho diện tích lúa của xã. Dù vậy, áp lực lên công trình này rất lớn khi phải thực hiện nhiệm vụ kép.

Ông Trương Văn Hùng, Giám đốc Xí nghiệp Thủy nông Gio Cam Hà chia sẻ: “Đối với hồ Ái Tử, chúng tôi phải giải quyết hài hòa hai bài toán, vừa điều tiết nước cân bằng giữa vùng Ái Tử và Nam Đông Hà vừa phải xả nước tạo nguồn cho các hói tiêu để bơm lên; đồng thời cấp nước cho sông Vĩnh Phước phục vụ trạm bơm Tân Lương cung cấp nước sinh hoạt cho người dân. Đơn vị đang phối hợp chặt chẽ với các HTX để tưới luân phiên nghiêm ngặt, tập trung xả nước đúng thời điểm”.

Đồng bộ giải pháp giữ nước toàn vùng

Không riêng xã Ái Tử, Xí nghiệp Thủy nông Gio Cam Hà hiện quản lý, vận hành hệ thống thủy lợi tưới tiêu cho 9 xã, phường với tổng diện tích 4.510ha, bao gồm 9 hồ chứa. Theo dự báo, vụ hè-thu năm 2026 có khả năng hạn hán diện rộng do tác động của hiện tượng El Nino.

Sau đợt mở nước đầu vụ phục vụ gieo sạ đạt 50% nhu cầu lòng đất, lượng nước trữ tại các hồ chứa toàn vùng hiện còn hơn 50% dung tích thiết kế. Các hồ chứa đang tiếp tục mở nước phục vụ gieo cấy cho 30% diện tích còn lại nhằm bảo đảm đúng khung lịch thời vụ.

Để cung cấp nước đến cuối vụ, đơn vị dự kiến tổ chức khoảng 5 đợt tưới luân phiên trên hệ thống và đã thông báo lịch cụ thể đến các địa phương, HTX. Trước dự báo hạn hán căng thẳng, đơn vị đã xây dựng, triển khai phương án chống hạn với nhiều giải pháp đồng bộ. Về giải pháp phi công trình, đơn vị vận động người dân be bờ, đắp đập giữ nước tại ruộng để hạn chế thất thoát dòng chảy; điều tiết nước khoa học trên kênh cấp 1 và cấp 2 để bảo đảm nước dẫn tới cuối kênh, vùng sâu vùng xa.

Về giải pháp công trình, xí nghiệp lên phương án đắp chặn các kênh tiêu trên sông suối nhằm giữ ngọt, tạo nguồn; sẵn sàng huy động máy bơm lưu động và máy bơm của người dân để tiếp nước cho vùng có nguy cơ khô hạn cục bộ.

Nhờ chọn giống kỹ, gieo sạ đúng lịch của chính quyền và các hợp tác xã, kết hợp với cách chia nước hợp lý của Xí nghiệp Thủy nông Gio Cam Hà, ruộng đồng đang có đủ nước tưới để cây lúa phát triển tốt, hứa hẹn một vụ Hè Thu đạt năng suất cao.

Ông Trương Văn Hùng, Giám đốc Xí nghiệp Thủy nông Gio Cam Hà thông tin thêm: “Hạn hán cục bộ tại vùng sâu, cuối kênh vẫn có thể xảy ra. Do đó, chúng tôi mong muốn chính quyền địa phương và các HTX phối hợp chặt chẽ với xí nghiệp để chống hạn và quản lý nghiêm túc công trình. Các địa phương cần hỗ trợ bảo vệ công trình, giải phóng các vị trí vi phạm hành lang kênh mương để khơi thông dòng chảy. Trường hợp hạn hán gay gắt kéo dài, xí nghiệp sẽ tổ chức điều chỉnh lịch tưới, kéo dài thời gian nghỉ tưới hợp lý để vừa bảo vệ cây trồng, vừa giữ đủ nước đến cuối vụ”.

Kô Kăn Sương