QTO - Từ chỗ sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc vào thương lái, nhiều nông dân ở Quảng Trị đang chuyển sang sản xuất theo đơn đặt hàng thông qua liên kết với hợp tác xã và doanh nghiệp. Không chỉ giúp ổn định đầu ra, cách làm này còn góp phần hình thành chuỗi giá trị nông sản, mở ra hướng phát triển bền vững trong bối cảnh thị trường ngày càng khắt khe.

Từ sản xuất manh mún đến liên kết theo đơn hàng

Trên cánh đồng lúa ở Bắc Trạch, ông Nguyễn Văn Tuy cho biết, nhiều năm trước, việc trồng lúa của gia đình ông gần như phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái. Giá cả bấp bênh, có vụ thu hoạch xong nhưng vẫn phải chờ người đến mua, thậm chí bị ép giá.

Vùng nguyên liệu lúa ST25 của Hợp tác xã Sản xuất, kinh doanh nấm sạch và rượu Xuân Hưng - Ảnh: M.H

Sự thay đổi bắt đầu khi ông tham gia liên kết sản xuất với Hợp tác xã (HTX) Sản xuất, kinh doanh nấm sạch và rượu Xuân Hưng. Từ chỗ sản xuất riêng lẻ, ông cùng nhiều hộ dân trong vùng được hướng dẫn canh tác theo quy trình chung, từ khâu chọn giống, gieo sạ đến chăm sóc và thu hoạch.

Hiện, gia đình ông canh tác 1ha lúa ST25. Nhờ sản xuất theo quy trình liên kết, năng suất ổn định, đầu ra được bảo đảm, thu nhập cao hơn từ 10-15% so với thời điểm sản xuất tự do. “Bây giờ làm theo HTX thì yên tâm hơn. Ngay từ đầu vụ đã có đơn đặt hàng, mình chỉ cần làm đúng kỹ thuật, đến khi thu hoạch có người thu mua, không còn cảnh tự lo tìm đầu ra như trước nữa”, ông Tuy chia sẻ.

Không chỉ riêng gia đình ông Tuy, hiện có khoảng 100 hộ dân trên địa bàn tham gia liên kết sản xuất lúa ST25 với HTX, hình thành vùng nguyên liệu tập trung trên diện tích 50ha. Việc tổ chức sản xuất theo cùng một quy trình giúp chất lượng lúa đồng đều, đáp ứng yêu cầu của các đơn vị thu mua. Việc HTX đứng ra tổ chức sản xuất đã giúp hình thành vùng nguyên liệu tập trung, tạo sự đồng đều về chất lượng- yếu tố quan trọng để sản phẩm có thể đi xa hơn.

Theo bà Nguyễn Thị Xuân, Giám đốc HTX Sản xuất, kinh doanh nấm sạch và rượu Xuân Hưng, ngay từ đầu vụ, HTX phối hợp với Công ty TNHH MTV Giống cây trồng Quảng Bình cung cấp giống, phân bón và hướng dẫn kỹ thuật, bảo đảm quy trình sản xuất đồng bộ.

“Muốn sản xuất theo đơn đặt hàng thì phải kiểm soát được chất lượng ngay từ đầu vào. HTX đứng ra tổ chức để bà con sản xuất đúng quy trình, còn doanh nghiệp căn cứ vào đó để thu mua. Nếu mỗi hộ làm một kiểu thì không thể hình thành chuỗi được”, bà Xuân cho biết.

Không dừng lại ở sản xuất nguyên liệu, HTX còn đầu tư hệ thống xay xát liên hoàn, chế biến thành sản phẩm gạo mang thương hiệu riêng. Từ nguồn nguyên liệu địa phương, HTX cũng phát triển thêm sản phẩm rượu sim đạt chuẩn OCOP 4 sao, góp phần đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao giá trị gia tăng. Việc chuyển từ bán lúa thô sang chế biến sâu đã giúp nâng giá trị sản phẩm lên đáng kể, đồng thời tạo thêm việc làm và thu nhập cho lao động địa phương.

Liên kết chuỗi, nâng tầm giá trị nông sản

Nếu HTX đóng vai trò tổ chức sản xuất thì doanh nghiệp chính là yếu tố quyết định đầu ra và giá trị của sản phẩm. Với gạo ST25 Xuân Hưng, sản phẩm sau chế biến đã được ký kết tiêu thụ ổn định với nhiều đối tác, trong đó có Công ty TNHH Luyến Huệ Tech-đơn vị chuyên phân phối nông sản sạch qua hệ thống cửa hàng thực phẩm.

Theo bà Ngô Thị Huệ, Phó Giám đốc công ty, điều doanh nghiệp quan tâm không chỉ là sản lượng mà là sự ổn định và chất lượng đồng đều của vùng nguyên liệu. “Doanh nghiệp không thể thu mua nhỏ lẻ từng hộ vì rất khó kiểm soát chất lượng. Chúng tôi cần những vùng nguyên liệu được tổ chức bài bản, có quy trình rõ ràng. Khi HTX làm tốt vai trò liên kết, doanh nghiệp hoàn toàn có thể ký hợp đồng dài hạn, thậm chí mở rộng thị trường tiêu thụ”, bà Huệ cho biết.

Thực tế cho thấy, khi doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu chuỗi sản xuất, không chỉ đầu ra được bảo đảm mà tiêu chuẩn sản phẩm cũng được định hình rõ ràng. Từ đó, nông sản không chỉ tiêu thụ trong phạm vi địa phương mà còn có cơ hội tiếp cận các hệ thống phân phối lớn, từng bước hướng tới thị trường ngoài tỉnh và xuất khẩu.

Ở góc độ kết nối thị trường, ông Lý Minh Luyến, Chủ tịch Hiệp hội sản xuất và xuất khẩu nông lâm thủy sản Quảng Trị cho rằng, xu hướng sản xuất theo đơn đặt hàng là tất yếu trong bối cảnh hiện nay, khi thị trường ngày càng đóng vai trò định hướng hoạt động sản xuất nông nghiệp.

“Hiện nay, sản xuất nông nghiệp không thể tách rời thị trường. Thị trường đang định hướng sản xuất, từ chủng loại, sản lượng đến tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm. Vì vậy, nông dân không thể sản xuất theo cảm tính hay kinh nghiệm riêng lẻ như trước mà phải tuân theo yêu cầu của thị trường. Khi có sự liên kết chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, cùng với việc ứng dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc, sản phẩm sẽ có tính cạnh tranh cao hơn, đáp ứng yêu cầu của các kênh phân phối hiện đại”, ông Luyến nhận định.

Theo ông Luyến, thời gian qua, nhiều mô hình liên kết chuỗi trên địa bàn tỉnh đã cho thấy hiệu quả rõ rệt, không chỉ giúp ổn định đầu ra mà còn nâng giá trị sản phẩm lên từ 10-30% so với sản xuất truyền thống. Đây là hướng đi cần tiếp tục được nhân rộng trong thời gian tới.

Mỹ Hạnh