QTO - Hơn 60 năm đã trôi qua, trận chiến đấu đầy bi tráng ở làng Thiện Chánh (xã Cam Thủy cũ), nay thuộc thôn Cam Thủy, xã Hiếu Giang vẫn hằn sâu trong ký ức của nhiều nhân chứng tại địa phương. Trong trận đánh này, có 16 cán bộ, chiến sĩ thuộc phân đội 23, lực lượng Công an nhân dân vũ trang đã anh dũng hy sinh, nhưng đến nay vẫn chưa được tìm thấy. Từ thông tin nhân chứng cung cấp kết hợp các nguồn tư liệu lịch sử khác, lực lượng chức năng đang khảo sát, xác minh tại khu vực nghi có hài cốt 16 chiến sĩ hy sinh với quyết tâm sớm đưa các anh về với gia đình và đồng đội.

Trận đánh bi hùng năm xưa

Khu lưu niệm thờ tự, tưởng niệm 16 liệt sĩ hy sinh trong trận đánh ngày 16/10/1964 được xây dựng trên khu đất trồng tràm xanh mát ở làng Thiện Chánh, thôn Cam Thủy. Song, ký ức hào hùng, bi tráng về trận đánh này vẫn không thể phai mờ trong tâm thức của nhiều nhân chứng địa phương.

Theo tư liệu được ghi trên bia chứng tích của khu lưu niệm, ngày 8/11/1963 Bộ Tư lệnh Công an nhân dân vũ trang quyết định thành lập thêm 3 phân đội vũ trang 21, 23, 25 để tăng cường lực lượng hoạt động ở Nam tuyến.

Làng Thiện Chánh, nơi diễn ra trận đánh bi hùng năm xưa của cán bộ, chiến sĩ phân đội 23, Công an nhân dân vũ trang - Ảnh: Đ.V

Theo yêu cầu của Huyện ủy Cam Lộ, phân đội 23, Công an nhân dân vũ trang tổ chức phá ấp chiến lược của địch ở xã Cam Thủy, giải phóng dân, phát triển lực lượng vũ trang địa phương. Đêm 15/10/1964, phân đội 23 nhận nhiệm vụ đột nhập phá ấp chiến lược ở các thôn Thọ Xuân và Cam Vũ, xã Cam Thủy. Cuộc chiến đấu diễn ra thuận lợi, ấp chiến lược bị phá.

Sáng 16/10/1964, phân đội 23 quyết định di chuyển đến thôn Thiện Chánh, tổ chức trận địa sẵn sàng đánh trả quân địch. Khoảng 12 giờ cùng ngày, một tiểu đoàn lính ngụy có pháo yểm trợ kéo đến tấn công thôn Thiện Chánh. Sau hai lần bắn phá điên cuồng nhưng đều nhận thất bại, chúng rút lui. Đến 15 giờ 15 phút, địch tổ chức tấn công lần thứ ba và tiếp tục thất bại, buộc phải gọi quân cứu viện. Một chi đội xe bọc thép M113 từ Cồn Tiên vào phối hợp tiếp tục tấn công thôn Thiện Chánh. Trong thế trận khốc liệt, Tiểu đội trưởng Lê Văn Quang cùng đồng đội đã mưu trí, dũng cảm nhảy lên xe bọc thép ném lựu đạn tiêu diệt địch.

Trận đánh đã tiêu diệt 84 tên địch và nhiều xe bọc thép. Trong chiến công quả cảm đó, 16 cán bộ, chiến sĩ Tiểu đội 1, phân đội 23 đã anh dũng hy sinh. Đồng chí Lê Văn Quang và đồng chí Trần Công Tiện sau đó đã được truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

Các nhân chứng ở làng Thiện Chánh kể về việc dân làng chôn cất hài cốt liệt sĩ năm xưa - Ảnh: Đ.V

Là một trong những nhân chứng trực tiếp chứng kiến dân làng tham gia chôn cất 16 liệt sĩ, ông Lê Văn Khôi, 77 tuổi ở làng Thiện Chánh bày tỏ xúc động khi nhắc đến ký ức đau thương năm xưa.

Ông kể, thời điểm trận đánh năm 1964 diễn ra, ông mới 15 tuổi. Sau trận chiến đấu ác liệt, xóm làng bị bom đạn tàn phá nặng nề, nhiều công trình, nhà cửa ở làng Thiện Chánh bị san phẳng. Khi biết tin có nhiều chiến sĩ thuộc phân đội 23 hy sinh, người dân trong làng đã cùng nhau đến khu vực xảy ra trận đánh để tìm kiếm, thu gom thi thể lo việc an táng.

Tuy nhiên, việc đưa thi thể các chiến sĩ ra khỏi khu vực trận địa để an táng không hề dễ dàng bởi địch tổ chức mật phục, kiểm soát khu vực, ngăn cản người dân tiếp cận. Chúng còn âm mưu lợi dụng thi thể các anh và khu vực trận địa làm nơi phục kích, chờ lực lượng bộ đội ta đến để tiếp tục tấn công. Âm mưu bất thành, gần một tuần sau trận chiến, địch mới để người dân vào lo hậu sự cho các anh.

Ông Lê Văn Khôi, nhân chứng ở làng Thiện Chánh chỉ về khu vực chôn cất các hài cốt liệt sĩ phân đội 23 năm xưa - Ảnh: Đ.V

Theo lời kể của ông Khôi, khi vào trận địa người dân chứng kiến mọi thứ bị san bằng, thi thể các anh nằm nhiều vị trí khác nhau. “Có chiến sĩ khi hy sinh trên tay vẫn ôm súng AK, lựu đạn”, ông Khôi kìm nén xúc động kể. Việc chôn cất các anh được thực hiện trong điều kiện thiếu thốn và không có nhiều phương tiện hỗ trợ. Do thi thể các anh nằm ở nhiều vị trí nên người dân trong làng phải lần lượt tìm đến từng nơi để lo hậu sự.

Ông Khôi cho biết: “Dù không có điều kiện tổ chức an táng một cách chu đáo nhất. Nhưng dân làng vẫn thực hiện với tất cả lòng kính trọng, niềm tiếc thương và sự tri ân dành cho những người đã ngã xuống vì Tổ quốc”.

Mong tìm thấy các anh…

Theo nhiều nhân chứng tại địa phương, giai đoạn 1965-1967, tình hình an ninh tại thôn Thiện Chánh diễn biến phức tạp, người dân địa phương phải sơ tán đến thôn Thọ Xuân, xã Cam Hòa (huyện Cam Lộ cũ) tránh bom đạn và các cuộc càn quét. Trong thời gian này, địch tiến hành chiến dịch “Vành đai trắng”, thải chất độc hóa học dioxin, huy động lượng lớn phương tiện phá hủy rừng, làng mạc, ruộng vườn nhằm xóa bỏ căn cứ và nơi ẩn náu của lực lượng cách mạng.

Ông Khôi kể thêm, ngày Cam Lộ giải phóng, người dân Thiện Chánh trở về làng thì cảnh vật đã thay đổi, nhiều khu vực bị bom đạn cày xới, san phẳng không còn như trước. Song theo ông Khôi: “Dù cảnh vật đổi thay nhưng tôi vẫn còn nhớ khu vực nơi các chiến sĩ phân đội 23 hy sinh. Tuy vậy, những năm qua, lực lượng chức năng và thân nhân liệt sĩ nhiều lần đến tìm kiếm nhưng chưa có kết quả”.

Khu lưu niệm thờ tự, tưởng niệm 16 liệt sĩ hy sinh trong trận đánh ngày 16/10/1964 - Ảnh: Đ.V

Trên cơ sở thông tin nhân chứng cung cấp kết hợp các nguồn tư liệu lịch sử khác, cuối tháng 10/2026, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh phối hợp với chính quyền xã Hiếu Giang và các đơn vị chức năng đã tổ chức đợt khảo sát, xác minh khu vực nghi có hài cốt 16 liệt sĩ thuộc phân đội 23, Công an nhân dân vũ trang hy sinh trong trận chiến đấu tại làng Thiện Chánh năm 1964.

Phó Chủ tịch UBND xã Hiếu Giang Nguyễn Diệu Hoàng chia sẻ: Sự hy sinh của các cán bộ, chiến sĩ trở thành dấu mốc lịch sử gắn liền với quá trình đấu tranh cách mạng của quân và dân địa phương.

Theo bà Hoàng, từ năm 1997, Bộ Chỉ huy Bộ đội biên phòng tỉnh đã phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương đã xây dựng khu lưu niệm, bia chứng tích nhằm thờ tự, tưởng niệm và tri ân 16 liệt sĩ hy sinh trong trận đánh ngày 16/10/1964. Tháng 6/2025, UBND tỉnh Quảng Trị đã xếp hạng địa điểm diễn ra trận đánh là Di tích lịch sử cấp tỉnh.

Ông Lê Văn Khôi thắp nhang tri ân các liệt sĩ - Ảnh: Đ.V

Bà Diệu Hoàng cho biết: “Hiện nay, công tác xác minh thông tin, rà soát những khu vực nghi có hài cốt liệt sĩ vẫn đang tiếp tục được triển khai với sự phối hợp của chính quyền địa phương, các nhân chứng và những người nắm giữ tư liệu lịch sử".

Ông Nguyễn Minh Tâm, 66 tuổi, Trưởng ban Liên lạc truyền thống Bộ đội Biên phòng khu vực Cam Lộ bày tỏ: Tâm nguyện lớn nhất của người dân làng Thiện Chánh, chính quyền địa phương cũng như bản thân ông là sớm tìm được hài cốt các anh, đưa các anh trở về với đồng đội, gia đình và quê hương.

Đức Việt