QTO - Mưa kéo dài hơn 2 tháng qua ở vùng núi phía Tây Nam Quảng Trị khiến những mái taluy, con dốc, khe suối ở xã Hướng Phùng luôn trong trạng thái phải đề phòng cao độ với sạt lở, chia cắt. Với người dân thôn Cát Trĩa, cách trung tâm xã Hướng Phùng khoảng 80km đi đường vào mùa mưa, nơi đây còn mang theo nỗi lo quen thuộc đường bị sạt lở, giao thông chia cắt, cả thôn có thể bị cô lập trong nhiều ngày. Từ những “mùa đất lở” đã qua, chính quyền địa phương đang chuẩn bị cho tình huống thiên tai theo cách không chờ sự cố xảy ra mới ứng phó.

Nơi thường xuyên sạt lở đất

Trưởng phòng Kinh tế xã Hướng Phùng Hà Ngọc Dương mở đầu câu chuyện với chúng tôi về nỗi lo vào mùa mưa lũ ở miền núi bằng thông tin 100% thôn của xã Hướng Phùng hiện đều có nguy cơ cao sạt lở đất, chia cắt bởi mưa lũ. Mới đầu mùa mưa năm 2026, nhưng đợt ảnh hưởng của áp thấp nhiệt đới trung tuần tháng 9 đã làm đường Hồ Chí Minh nhánh Tây từ xã Hướng Phùng đi xã Hướng Lập bị sạt lở tại km 204+500 qua thôn Xa Ry dưới chân đèo Sa Mù, chia cắt hoàn toàn với các xã phía Bắc vào ngày 14/9/2026.

Đường từ xã Khe Sanh đi xã Hướng Phùng qua Hướng Linh cũng bị sạt lở, chia cắt đoạn xã Khe Sanh. Đối với thôn Cát Trĩa nằm sâu trong vùng núi đi qua những cung đồi dốc, taluy và khu vực địa hình phức tạp nhiều sông, suối chia cắt thì mỗi khi mưa lớn kéo dài, nguy cơ sạt lở, chia cắt giao thông lại thường trực nỗi lo.

“Mùa hè đi từ trung tâm xã Hướng Phùng vào thôn Cát Trĩa còn có đường đi bộ lội qua sông, suối nhỏ khoảng 25-30km, chứ mùa mưa đến muốn vào Cát Trĩa phải đi đường vòng 80km mà chưa chắc đã vào được đến nơi vì mưa lũ nước cô lập. Với người dân vùng núi, đường bị chia cắt không chỉ là chuyện đi lại khó khăn, việc đưa nông sản ra ngoài, mua lương thực, tiếp cận thuốc men, học tập hay những dịch vụ thiết yếu cũng bị ảnh hưởng. Nếu mưa còn tiếp diễn, thời gian chờ thông đường có thể kéo dài thêm”, ông Dương chia sẻ.

Đường Hồ Chí Minh nhánh Tây qua xã Hướng Phùng bị sạt lở, chia cắt ngày 14/9/2026 - Ảnh: N.T.H

Nỗi lo sạt lở đất ở Hướng Phùng không phải mới xuất hiện bây giờ. Năm 2020, vụ sạt lở đất tại khu vực đóng quân của Đoàn Kinh tế-Quốc phòng 337 đã để lại một ký ức đau xót đối với miền núi phía Tây Quảng Trị. Trong một đêm mưa lớn, đất đá từ sườn núi đổ xuống làm 22 cán bộ, chiến sĩ đang làm nhiệm vụ hy sinh...

Xã Hướng Phùng hiện được hình thành từ các xã: Hướng Phùng, Hướng Sơn và Hướng Linh (cũ), địa bàn rộng hơn, nhiều khu dân cư nằm trên những vùng địa hình khác nhau, kéo theo bài toán phòng chống thiên tai cũng phức tạp hơn. Đáng chú ý, trong một đợt kiểm tra ứng phó bão năm 2025, tỉnh yêu cầu xã Hướng Phùng theo dõi chặt chẽ khu vực đồi Tà Bang, thuộc xã Hướng Sơn (cũ) nay là xã Hướng Phùng, để sẵn sàng di dời 47 hộ dân nếu tình huống nguy hiểm xảy ra.

Những mùa mưa đi qua để lại một kinh nghiệm đối với chính quyền và người dân miền núi phía Tây, khi đất đã ngấm nước và bắt đầu có những chuyển động bất thường thì thời gian để xử lý thường không còn nhiều.

Chủ động từ những điểm có thể chia cắt

Trước nguy cơ sạt lở đất thường trực đe dọa, ngày 6/8/2026, Công an tỉnh phối hợp với UBND xã Hướng Phùng tổ chức tình huống diễn tập cứu nạn, cứu hộ sạt lở đất đá tại thôn Cợp, xã Hướng Phùng. Không phải một vụ sạt lở thực sự, nhưng việc đặt lực lượng vào một tình huống giả định ngay tại địa bàn thường xuyên có nguy cơ giúp những người làm công tác ở cơ sở hình dung rõ hơn điều có thể xảy ra khi mưa lớn kéo dài.

Phó Chủ tịch UBND xã Hướng Phùng Phan Ngọc Long cho biết, khu vực miền núi phía Tây tỉnh Quảng Trị được xác định là vùng trọng điểm có nguy cơ sạt lở, trong đó Hướng Phùng là địa bàn đặc biệt lưu ý. Vì vậy, cuộc diễn tập cứu nạn, cứu hộ sạt lở đất đá cũng là dịp để cán bộ xã trực tiếp tham gia phối hợp với lực lượng chuyên nghiệp, qua đó nâng cao khả năng xử lý khi có tình huống xảy ra.

Với những thôn nằm sâu trong vùng núi như Cát Trĩa, nếu đường bị đất đá chắn ngang, việc tiếp cận từ bên ngoài có thể mất thêm nhiều thời gian. Cuộc diễn tập ngày 6/8/2026 góp phần rèn luyện kỹ năng, nâng cao khả năng xử lý các tình huống cứu nạn, cứu hộ. Với xã Hướng Phùng, đây cũng là dịp rà soát khả năng phối hợp, ứng phó trước những tình huống bất ngờ, không ai mong muốn trong thực tế.

Theo Trưởng phòng Kinh tế xã Hướng Phùng Hà Ngọc Dương, phòng Kinh tế được giao là cơ quan thường trực BCH phòng chống thiên tai, CHCN của xã. Phương án ứng phó thiên tai năm 2026 của xã Hướng Phùng được xây dựng trên những nguy cơ đặc thù của địa bàn miền núi: Sạt lở đất, lũ quét, ngập lụt do mưa lớn, cùng các hiện tượng thời tiết cực đoan khác.

Điểm đáng chú ý là phương án không chỉ đặt ra việc cứu hộ khi xảy ra sự cố mà yêu cầu rà soát trước các khu vực có nguy cơ, theo dõi diễn biến mưa lũ, chuẩn bị lực lượng, phương tiện và địa điểm sơ tán khi có tình huống khẩn cấp xảy ra. Những đối tượng dễ bị tổn thương như người già, trẻ em, phụ nữ, người bệnh được xác định là nhóm cần ưu tiên khi tổ chức di dời.

Để ứng phó với thiên tai, Hướng Phùng cũng xác định nhu cầu đầu tư một số công trình nhằm giảm tác động của thiên tai trong năm 2026, với tổng kinh phí dự trù cho các hạng mục công trình giao thông, thủy lợi, kè chống sạt lở, khoảng 39,3 tỉ đồng. Cùng với đó là phương châm “4 tại chỗ”, trong đó lực lượng công an, quân sự giữ vai trò nòng cốt trong cứu hộ, cứu nạn và sơ tán dân; các thôn nắm chắc địa bàn, cập nhật những vị trí xung yếu; ngành y tế chuẩn bị lực lượng, thuốc men, phương tiện sơ cứu; thông tin liên lạc được duy trì để việc chỉ huy không bị gián đoạn.

Không ai biết chính xác trận mưa lớn tiếp theo sẽ đến lúc nào, đất sẽ trượt ở đâu, con đường nào sẽ bị chia cắt, nhưng các cuộc diễn tập, những điểm nguy cơ được rà soát, phương án sơ tán và lực lượng được chuẩn bị từ trước đang giúp xã Hướng Phùng có thêm một khoảng thời gian chuẩn bị quý giá trước thiên tai.

Thanh Hải