QTO - Ngày Dân số Thế giới (11/7) năm 2026 với chủ đề “Chung tay hiện thực hóa khát vọng của thanh niên cho một tương lai tươi sáng”, cộng đồng quốc tế tiếp tục khẳng định thanh niên là chủ thể của phát triển, đồng thời là động lực quan trọng để thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững. Tại Việt Nam, chủ đề năm nay càng có ý nghĩa khi Luật Dân số chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, mở ra giai đoạn mới của công tác dân số theo hướng toàn diện, lấy con người làm trung tâm và phát triển là mục tiêu xuyên suốt. Nhân dịp này, phóng viên (P.V) Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Trị đã có cuộc trao đổi với bà Võ Thị Hồng Hà, Phó Chi cục trưởng Chi cục Dân số (Sở Y tế).

● P.V: Thưa bà, xin bà chia sẻ cụ thể hơn về ý nghĩa của chủ đề Ngày Dân số Thế giới năm nay?

- Bà Võ Thị Hồng Hà: Chủ đề Ngày Dân số Thế giới năm 2026 gửi gắm một thông điệp rất ý nghĩa: Đầu tư cho thanh niên hôm nay chính là đầu tư cho tương lai của mỗi quốc gia. Thanh niên không chỉ là lực lượng kế cận mà còn là chủ thể của quá trình phát triển, giữ vai trò quyết định trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững.

Đối với Việt Nam, chủ đề năm nay càng có ý nghĩa khi đất nước đang đứng trước những cơ hội và thách thức mới về dân số, như: Mức sinh có xu hướng giảm ở một số địa phương, già hóa dân số diễn ra nhanh và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nguồn nhân lực.

Trong bối cảnh đó, việc tạo điều kiện để thanh niên được học tập, chăm sóc sức khỏe, tiếp cận đầy đủ thông tin về sức khỏe sinh sản, có việc làm ổn định và xây dựng gia đình theo nguyện vọng không chỉ bảo đảm quyền của mỗi cá nhân mà còn góp phần nâng cao chất lượng dân số và tạo động lực cho phát triển bền vững.

Các hội thi “Rung chuông vàng” tìm hiểu kiến thức về dân số và sức khỏe sinh sản vị thành niên-thanh niên được Chi cục Dân số tỉnh phối hợp với các nhà trường tổ chức - Ảnh: Chi cục Dân số tỉnh

Thông điệp của Ngày Dân số Thế giới năm nay cũng phù hợp với định hướng của Luật Dân số khi lấy con người làm trung tâm của sự phát triển, đề cao quyền, trách nhiệm và sự tham gia của mỗi cá nhân trong các vấn đề dân số. Để hiện thực hóa khát vọng của thanh niên, cần có sự chung tay của cả hệ thống chính trị, gia đình, nhà trường và toàn xã hội trong việc xây dựng môi trường an toàn, bình đẳng và tạo cơ hội để người trẻ phát huy năng lực, cống hiến cho quê hương, đất nước.

● P.V: Thời gian tới, công tác dân số của tỉnh sẽ có những đổi mới, giải pháp sáng tạo nào để hiện thực hóa chủ đề của Ngày Dân số Thế giới năm nay, thưa bà?

- Bà Võ Thị Hồng Hà: Sau khi Luật Dân số chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, công tác dân số bước sang một giai đoạn phát triển mới với yêu cầu toàn diện hơn, không chỉ hướng đến mục tiêu điều chỉnh quy mô dân số mà còn tập trung giải quyết đồng bộ các vấn đề về mức sinh, cơ cấu dân số, phân bố dân cư, nâng cao chất lượng dân số và chủ động thích ứng với già hóa dân số. Trên tinh thần đó, Quảng Trị xác định việc đầu tư cho thanh niên là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, tạo nền tảng cho sự phát triển nhanh và bền vững của địa phương.

Trước hết, chúng tôi sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ công tác truyền thông về dân số và phát triển theo hướng lấy người dân, đặc biệt là thanh niên làm trung tâm. Bên cạnh các hình thức truyền thông trực tiếp, ngành Dân số sẽ tăng cường ứng dụng công nghệ số, khai thác hiệu quả các nền tảng mạng xã hội, như: Facebook, zalo, tiktok, youtube và các nền tảng truyền thông số khác để chuyển tải thông tin chính thống, khoa học, dễ tiếp cận, phù hợp với từng nhóm đối tượng. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc nâng cao nhận thức mà còn góp phần hình thành những hành vi tích cực, có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình và cộng đồng.

Cùng với đó, ngành Dân số sẽ phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành, địa phương, tổ chức đoàn thể và các cơ sở giáo dục để đẩy mạnh giáo dục về dân số, sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho lứa tuổi vị thành niên, thanh niên; mở rộng tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn; tăng cường sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh nhằm phát hiện sớm, can thiệp kịp thời các bệnh, tật bẩm sinh, góp phần nâng cao chất lượng dân số ngay từ những giai đoạn đầu của cuộc sống. Đồng thời, tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số đang diễn ra ngày càng rõ nét.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là triển khai hiệu quả các chính sách của Luật Dân số và các chương trình của Trung ương, của tỉnh nhằm duy trì mức sinh hợp lý, phát huy lợi thế của thời kỳ dân số vàng; đồng thời, chuẩn bị các điều kiện để thích ứng với già hóa dân số. Trong quá trình đó, công tác dân số sẽ được gắn kết chặt chẽ với các mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, cải thiện chất lượng cuộc sống và xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc.

Đặc biệt, chúng tôi mong muốn thanh niên không chỉ là đối tượng được thụ hưởng các chính sách mà còn trở thành lực lượng tiên phong tham gia vào các hoạt động truyền thông, giáo dục, đổi mới sáng tạo và phát triển cộng đồng. Khi người trẻ được lắng nghe, được tạo điều kiện phát huy năng lực, được tiếp cận bình đẳng với giáo dục, việc làm, chăm sóc sức khỏe và các cơ hội phát triển, họ sẽ là nhân tố quan trọng góp phần xây dựng một xã hội năng động, nhân văn và phát triển bền vững.

● P.V: Bà có thể chia sẻ cụ thể hơn về những điểm mới của Luật Dân số, nhất là các nội dung liên quan mật thiết đến thanh niên?

- Bà Võ Thị Hồng Hà: Việc Luật Dân số chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 là một dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể hiện bước phát triển mới trong tư duy và chính sách dân số của Việt Nam.

Điểm đổi mới quan trọng nhất của luật là chuyển mạnh từ tư duy “kế hoạch hóa gia đình” sang tư duy “dân số và phát triển”, coi dân số vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển bền vững. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là điều chỉnh mức sinh thì nay luật tiếp cận toàn diện hơn, bao quát các vấn đề về quy mô, cơ cấu, phân bố dân số, nâng cao chất lượng dân số, phát huy lợi thế của thời kỳ dân số vàng và chủ động thích ứng với già hóa dân số. Đây là bước chuyển phù hợp với xu thế phát triển của nhiều quốc gia trên thế giới cũng như yêu cầu thực tiễn của Việt Nam hiện nay.

Một điểm rất tiến bộ của luật là đề cao quyền con người và quyền sinh sản của mỗi cá nhân. Luật khẳng định mọi người dân đều có quyền tiếp cận thông tin, dịch vụ về dân số và chăm sóc sức khỏe sinh sản; được quyết định việc sinh con trên cơ sở tự nguyện, bình đẳng, có trách nhiệm và phù hợp với điều kiện của bản thân, gia đình. Đồng thời, luật cũng quy định rõ trách nhiệm của Nhà nước, gia đình và toàn xã hội trong việc tạo môi trường thuận lợi để mỗi người được phát triển toàn diện, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và chất lượng dân số.

Đối với thanh niên, Luật Dân số mang lại nhiều cơ hội cũng như đặt ra những trách nhiệm mới. Người trẻ được bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin chính thống về sức khỏe sinh sản và sức khỏe tình dục; được khuyến khích tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn để chủ động bảo vệ sức khỏe của bản thân, chuẩn bị các điều kiện tốt nhất cho hôn nhân và sinh con khỏe mạnh. Đây là những giải pháp mang tính dự phòng, góp phần nâng cao chất lượng dân số ngay từ những năm đầu đời và xây dựng gia đình hạnh phúc, bền vững.

Bên cạnh việc mở rộng quyền, luật cũng tiếp tục khẳng định những nguyên tắc phải được thực hiện nghiêm túc nhằm bảo đảm sự phát triển lành mạnh của dân số. Trong đó, luật nghiêm cấm mọi hành vi lựa chọn giới tính thai nhi dưới bất kỳ hình thức nào, góp phần từng bước đưa tỉ số giới tính khi sinh trở về mức cân bằng tự nhiên. Đồng thời, khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, phát triển các dịch vụ nâng cao chất lượng dân số và xây dựng môi trường sống thân thiện với mọi nhóm dân cư.

● P.V: Xin cảm ơn bà về cuộc trao đổi ý nghĩa này!

Mai Nhân (thực hiện)