QTO - Dọc theo đường Hồ Chí Minh nhánh Tây, những vườn trẩu xanh ngát đang phủ kín các sườn đồi, nương rẫy của đồng bào dân tộc thiểu số Vân Kiều xã Hướng Lập. Từ một loài cây bản địa mọc tự nhiên trong rừng, cây trẩu hôm nay đã trở thành cây trồng mang lại sinh kế, góp phần giúp nhiều hộ dân miền núi nâng cao thu nhập, từng bước thoát nghèo và mở ra hướng phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững.

Nằm ở vùng biên giới phía Tây Quảng Trị, xã Hướng Lập có địa hình chủ yếu là đồi núi dốc, đất đai cằn cỗi, khí hậu khắc nghiệt. Điều kiện sản xuất nông nghiệp còn nhiều hạn chế. Việc tìm được loại cây trồng vừa thích nghi với điều kiện tự nhiên, vừa mang lại giá trị kinh tế luôn là trăn trở của chính quyền và người dân địa phương.

Trước đây, trẩu mọc rải rác trong rừng tự nhiên. Nhận thấy loại cây này sinh trưởng tốt, người dân đưa trẩu về trồng quanh nhà, trồng trên nương rẫy, vừa làm cây phân định ranh giới đất sản xuất, tạo bóng mát, vừa tận dụng thu hái quả bán cho thương lái. Sau khoảng 3-4 năm trồng, trẩu bắt đầu cho quả và từ năm thứ tư trở đi cho thu hoạch ổn định. Điều thuận lợi là cây trẩu ít phải chăm sóc, chi phí đầu tư thấp nhưng có thể cho thu hoạch trong nhiều năm.

Người dân xã Hướng Lập chăm sóc vườn trẩu - Ảnh: T.T

Đến mùa trẩu, khắp các bản làng vùng cao Hướng Lập nhộn nhịp người lên rừng, lên rẫy thu hái quả. Mùa thu hoạch chỉ kéo dài khoảng 3-4 tháng (khoảng từ tháng 8-10 hằng năm) nhưng mang lại nguồn thu đáng kể cho nhiều gia đình. Người dân chủ yếu nhặt quả chín rụng tự nhiên. Toàn bộ sản lượng đều được thương lái thu mua ngay tại địa phương với giá khá ổn định, từ 7-8 nghìn đồng/kg hạt tươi.

Ông Hồ Văn Chữ, người dân thôn Tà Rùng cho biết, trước đây gia đình ông chủ yếu sống nhờ cây sắn và một số cây trồng ngắn ngày, thu nhập bấp bênh. Từ khi mở rộng diện tích trồng trẩu, mỗi năm thu hoạch được 1 tấn trẩu tươi, thu nhập khoảng 8 triệu đồng.

Không chỉ mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp, cây trẩu còn phù hợp với tập quán canh tác của đồng bào miền núi. Cây sinh trưởng tốt trên đất dốc, chịu hạn khá, bộ rễ bám chắc giúp giữ đất, chống xói mòn và phục hồi những diện tích đồi núi trọc. Nhờ đó, trẩu được xem là một trong những loài cây lâm nghiệp đa giá trị, vừa phát triển kinh tế, vừa góp phần bảo vệ môi trường sinh thái.

Ông Lê Hùng Cường, Phó Trạm trưởng Trạm kiểm lâm Hướng Phùng làm việc tại địa bàn xã Hướng Lập cho biết: “Việc phát triển cây trẩu có ý nghĩa rất lớn đối với công tác quản lý và bảo vệ rừng. Những diện tích đất trống được phủ xanh, khả năng giữ nước, chống xói mòn được cải thiện, góp phần nâng cao chất lượng hệ sinh thái rừng ở khu vực miền núi phía Tây Quảng Trị”.

Những năm gần đây, cây trẩu không còn phát triển tự phát mà từng bước được quy hoạch thành vùng nguyên liệu. Từ năm 2019, thông qua sự hỗ trợ của Ủy ban Y tế Hà Lan-Việt Nam (MCNV), người dân trên địa bàn Hướng Lập được hỗ trợ cây giống, hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, tạo điều kiện để người dân mạnh dạn mở rộng diện tích. Đến nay, trên địa bàn Hướng Lập, diện tích cây trẩu đã phát triển lên gần 70ha. Việc thị trường tiêu thụ ngày càng ổn định cũng tạo thêm động lực cho người dân trồng và chăm sóc loại cây này. Nhiều hộ trước đây chỉ trồng vài chục cây quanh nhà nay mở rộng diện tích trồng hàng trăm cây trên nương rẫy.

Hiện nay, Quảng Trị có hơn 3.000ha rừng trẩu. Với đặc thù vừa là cây rừng, vừa là cây sinh kế, ngành lâm nghiệp không cấm người dân vào rừng thu hái quả trẩu mà chỉ tuyên truyền, vận động bảo vệ cây, không chặt phá để duy trì nguồn lợi lâu dài. Từ một loài cây mọc giữa rừng Trường Sơn, cây trẩu đang dần khẳng định vai trò là cây trồng tăng thêm thu nhập của nhiều bản làng vùng biên Quảng Trị. Khi được đầu tư đúng hướng, gắn với thị trường và chế biến sâu, cây trẩu không chỉ phủ xanh những triền đồi mà còn mở ra con đường phát triển kinh tế bền vững, giúp đồng bào Vân Kiều vươn lên thoát nghèo ngay trên chính mảnh đất quê hương.

T.T